Hard//hoofd

Zomerboek

De anti-West Wing

Tekst Gastbijdrage &
Illustratie Kwennie Cheng

Er zijn meerdere redenen denkbaar waarom je politicus zou willen worden. Maar bewondering voor die leuke president Bartlet uit The West Wing lijkt niet het meest degelijke motief. Toch lopen er volgens Vanity Fair in Washington genoeg van zulke dromers rond. Daan Windhorst gaat na wat ons te wachten staat als de nieuwe generatie zich door House of Cards laat inspireren.




Het schijnt dat de afgelopen tien jaar veel jonge ambtenaren in Washington D.C. de landelijke politiek in zijn gegaan vanwege The West Wing. Ze hoopten daar Jed Bartlet aan te treffen, de fictieve president uit de populaire en vooral idealistische tv-serie over de gang van zaken in het Witte Huis.

Dit klinkt als een recept voor teleurstelling. Washington D.C. is in het echt tenslotte een stuk vuiler dan hoe het in The West Wing geportretteerd werd. Ware het niet dat, schrijft Vanity Fair, de West Wing-generatie net zo idealistisch was – en bleef - als president Bartlet. Washington D.C. ging, dankzij die ambtenaren, langzaam meer en meer op het idealistische Washington D.C. van The West Wing gaan lijken. En het moet gezegd worden: Obama is meer Bartlet dan Bush dat was.

The West Wing is inmiddels vijf jaar van onze televisieschermen verdwenen en heeft plaatsgemaakt voor andere politieke series. Inspireren die momenteel de volgende generatie ambtenaren? En wat voor politiek voorspellen ze dan?

Niet veel goeds, afgaande op de meest besproken politieke serie van dit moment.

House of Cards


In House of Cards speelt Kevin Spacey de manipulatieve, amorele politicus Francis Underwood. Wanneer Underwood door de nieuwe president gepasseerd wordt voor de functie die hem beloofd was, gaat hij op oorlogspad. Schaamteloos, maar subtiel, manipuleert hij zijn collega’s, zijn vrouw, zijn vijanden en vrienden, om steeds meer macht in handen te krijgen.

In de openingsscène verlost Underwood zonder blikken of blozen een aangereden hond uit zijn lijden. In de vijfde aflevering nodigt hij een collega met een drankprobleem uit in zijn huis en vult voor hem een bad met warm water. Legt een scheermesje op de badrand en vertelt hem dat je de aderen niet dwars, maar in de lengte moet doorsnijden.

House of Cards, één van de eerste eigen series ontwikkeld door voormalige postordervideotheek Netflix, wordt door televisierecensenten en politieke blogs als Politico inmiddels omschreven als de anti-West Wing.


Illustratie: Kwennie Cheng


Beide vertellingen delen dezelfde politieke arena, maar House of Cards is onbetwistbaar cynischer dan The West Wing. Die laatste ging over visionaire leiders en politieke idealen. House of Cards gaat over macht en opportunisme. Dat klinkt niet alsof het veel goede ambtenaren oplevert.

Feel Good TV


Eerlijk is eerlijk: er zijn weinig andere dramaseries te noemen die zo optimistisch zijn als The West Wing (1999-2006). In een land dat gedefinieerd wordt door gebrek aan vertrouwen in de politiek, was op prime-time opeens een regering te zien die met liefde en welwillendheid werd neergezet.

President Bartlet was een Amerikaanse held. Een man die, ondanks zijn gebreken, vocht voor het goede. En hij werd omringd door personages die bijna onmenselijk loyaal waren, die hun idealisme nooit zouden laten varen voor eigenbelang of hebberigheid. Personages die zo grappig en witty en likeable waren, dat ze eerder thuishoorden in een comedyserie dan in een politiek drama. Alsof de cast van The Gilmore Girls opeens het Witte Huis bezette. The West Wing was onvervalste feel good-tv.

Nee, voor een politicus als Bartlet – een politicus die een generatie kan inspireren tot grootse dingen - moeten we niet bij House of Cards zijn. Wellicht dat premier Birgitte Nyborg - uit die andere populaire politieke serie - een waardigere opvolger is?

De cynische wereld


In de Deense serie Borgen wordt Nyborg na een onverwacht eerlijke speech de eerste vrouwelijke premier van Denemarken. Terugkerend element is de vraag of het Nyborg lukt om haar privéleven met haar politieke leven te combineren.

Nyborg is minstens zo idealistisch als Bartlet. Sterker nog: ze is geïnspireerd door Bartlet. In een interview met The New Yorker beschrijft één van de schrijvers, Gjervig Gram, zelfs de ambitie om de personages in Borgen net zo snel te laten praten als de iconische personages in The West Wing. Die ambitie gaven ze al snel op. Het werkte niet, want het Deens schijnt zich niet zo te lenen voor screwball comedy-dialoog.

Ze praten langzamer in Denemarken. Toch is er nog een fundamenteler verschil tussen Barlet en Nyborg. Hoewel ze dezelfde idealen delen, lijkt Bartlet een stuk succesvoller. Hij lijkt steevast de touwtjes in handen te hebben, mede dankzij zijn uitmuntende medewerkers, terwijl we bij Nyborg toe moeten kijken hoe alles langzaam uit haar vingers glipt.

In de laatste aflevering van het eerste seizoen, net uitgezonden door de VARA, ligt Nyborgs privéleven in duigen, staat haar coalitie op springen en doet haar partij, De Moderate, het belabberd in de peilingen. De afloop van het eerste seizoen geeft een eenduidig antwoord op de vraag of Birgitte Nyborg privé en werk kan combineren: nee.

Het is niet eerlijk om te beweren dat The West Wing simpeler is dan Borgen. The West Wing heeft politiek nooit gesimplificeerd. Er valt zelfs iets voor te zeggen dat er dieper op de politieke kant van het verhaal wordt ingegaan dan in Borgen. En ook over president Bartlet rijst de vraag of hij privé en werk wel kan combineren. Maar hier wordt die vraag anders beantwoord.

Dat terwijl Nyborg niet minder gemotiveerd of getalenteerd is dan Bartlet. Het personage is niet cynisch, de wereld is cynisch. Borgen schetst een wereld waarin politici – of mensen - tot minder in staat zijn dan in The West Wing. Ook Borgen is, hoewel op haar eigen manier, de anti-West Wing: de personages zijn minder gelukkig en kunnen daar ook minder aan doen.

Tegenpolen


Door het cynisme van Borgen valt ook opeens de gelijkenis op tussen House of Cards en The West Wing. Hoewel de personages in House of Cards weliswaar cynischer zijn dan de personages in The West Wing, zijn ze allebei tot bijzonder veel in staat. Op die manier dragen allebei de series de boodschap uit dat als je iets echt wil, dat je er ook toe in staat bent - The American Dream.

Borgen levert – in theorie - idealistische ambtenaren, maar waarschuwt ze wel dat ze weinig zullen bereiken en er niet gelukkig van zullen worden. House of Cards is daar optimistischer over, maar beweert dan weer dat we al onze idealen moeten laten varen.

Er zijn dus twee invloeden op het cynisme in politieke fictie te onderscheiden: enerzijds het idealisme van de personages, anderzijds hoe capabel ze zijn. Borgen is cynisch omdat het falen van idealistische personages wordt getoond. House of Cards is juist cynisch omdat het vertelt over het slagen van cynische personages.


Grafiek: Daan Windhorst


Wat dat betreft zijn zowel Borgen als House of Cards niet de echte anti-West Wing. Die eer gaat waarschijnlijk naar de Britse sitcom The Thick of It, die spin doctor Malcolm Tucker volgt. Tucker is een boze Schot die manipuleert, vloekt en tiert om uiteindelijk zijn zin te krijgen.

Fuckity bye


Het lukt showrunner Armando Iannucci – ook een uitgesproken West Wing-fan – wèl om de retoriek en dialoogsnelheid van Aaron Sorkin te kopiëren. Waar Sorkin grootse, idealistische speeches schreef, zijn het in The Thick of It echter altijd tierende aderlatingen, overgoten met fuck, fucking en fuckity. De show heeft een aparte swearing consultant, met als enige taak om de scenario’s vol te stoppen met creatieve scheldwoorden.

Het is onduidelijk waarom de politici en ambtenaren van Ianucci de politiek in zijn gegaan, maar van idealisme is er weinig over. De genadeloze Malcolm Tucker opereert constant vanuit eigenbelang. De rest van de personages wordt vooral gemotiveerd door angst voor Tucker.

De politici en ambtenaren in The Thick of It zien er altijd moe uit. De vraag of ze privé en werk kunnen combineren hoeft niet eens te worden gesteld: ze kunnen een persconferentie niet organiseren zonder hem twee keer af te gelasten, drie keer de inhoud van het aan te kondigen beleid te veranderen om vervolgens na afloop te ontkennen wat ze op de persconferentie beweerd hebben. Politiek in The Thick of It is niet het idealistische werk van Bartlet, maar constant paniekvoetbal. Eigenbelang, miscommunicatie en een constante angst voor de pers zorgen ervoor dat de politici niet eens meer toekomen aan idealen. In vergelijking met wat de cast van The Thick of It politiek gedaan krijgt, is Birgitte Nyborg opeens een daadkrachtige Batman.

De Nederlandse Borgen


Het is niet alleen hypothetisch om te bedenken dat ook Borgen, House of Cards en The Thick of It invloed hebben op het imago van de politiek. Het The Thick of It-woord omneyshambles is opgenomen in The Oxford Dictionary. En in Denemarken is inmiddels de eerste vrouwelijke premier verkozen. Is dat dankzij, of ondanks de weergave van het premierschap in Borgen?

Ondertussen zijn cabaretier Johan Fretz en scenarist Willem Bosch bezig met de serie Nieuwspoort, die ze – PR-technisch heel handig – pitchen als ‘de Nederlandse Borgen’. Het is interessant waar zij voor zullen kiezen en wat voor effect dat zal hebben op de politiek in ons land.

Wat voor politieke toekomst gaan wij tegemoet? Het idealisme van Bartlet, het opportunisme van Underwood, het realisme van Nyborg of het cynisme van Tucker?

-

Daan Windhorst schrijft films, toneelstukken en proza. Hij schreef onder meer voor de VPRO, het Zuidelijk Toneel en het satirisch theaterprogramma de Orde van de Dag.
Deel op of
Kwennie Cheng
b
a
a