Asset 14

​Zelfhulp​waanzin

Ik kan worden wie ik wil en aan dat verbijsterende idee ga ik ten onder. Radeloos grijp ik naar hulp van buitenaf, naar wijze woorden die me vertellen hoe ik mijn leven zou moeten leven. Niet mijn ouders of het geloof, maar zelfhulpboeken: de bijbels van de boekhandel. De afgelopen zeven jaar las ik er ongeveer vijfenveertig en hunkerde naar nog honderden ongelezen exemplaren. Ik moest en zou een beter mens worden.

Deze boeken waren mijn redding. Soms zocht ik naar grote antwoorden, maar meestal naar snelle oplossingen voor concrete problemen waar ik mee zat. Ik las hoe je vrouwen versiert, mensen manipuleert, hoe je innerlijke rust krijgt en hoe je gezonder leeft. Ik las Seneca, Eckart Tolle, Kris Verburgh en Jan Geurtz. Voor een literaire reus als Robert Musil of een Nederlandse romancier als Hanna Bervoets had ik geen geduld, ik wilde onmiddellijk beter worden door wat ik las.

Ik zal nu dus wel een grandioos mens zijn, een meester in alles wat ik heb gelezen. Zo is het niet helemaal gegaan. In mijn dagelijks leven was er genoeg verandering te bespeuren: ik mediteerde dagelijks; onder appelflap-etende-collega’s werd ik berucht om mijn gezonde bowl met gedroogde vruchten; ik dronk groene smoothies; sportte drie keer per week en nam koude douches. Maar ik hield het allemaal niet vol. Er bestaat, zie ik nu, een enorm contrast tussen het lezen van een boek en het in praktijk brengen ervan. Aan alleen lezen heb je niet genoeg. En dan vraag je je af wat je bent: een sukkel die de goede adviezen niet opvolgt, of een aapje dat braaf taken uitvoert.

Ik had mezelf dit hele circus kunnen besparen als ik het hoofdwerk van Arthur Schopenhauer had gelezen. De wereld als wil en voorstelling stond al een tijdje in de kast voordat al die zelfhulpboeken zich eromheen verzamelden. Verwachtingsvol begon ik het te lezen en las vervolgens het postuum samengestelde zelfhulpboek van zijn hand, De kunst om gelukkig te zijn. Ook stofte ik mijn zeven jaar oude aantekeningen over De vrijheid van de wil af. Samen verklaren deze drie boeken alles.

Schopenhauer schrijft over een universele levenskracht: de Wil. Die kracht is volgens Schopenhauer zowel oorzaak als drijfveer van het universum. Alles op aarde wil iets. Mijn poes wil een bak brokken, spelen en knuffelen. Mensen willen veel meer: eten, geld, een zinvol leven en een leuke vakantie, rust, enzovoort. Zo ontstaat het lijden, wat volgens Schopenhauer de basistoestand is van het leven. Het geluk waarnaar we streven heft ons lijden maar tijdelijk op. Geluk is daarom niet (of nauwelijks) de enorme moeite van het najagen waard. Vandaar dit inzicht van de filosoof: ‘Het beste wat op de wereld is te vinden is een pijnloos, rustig te verdragen heden.’

Daar teken ik niet voor, en jij ook niet. Wij willen succesvol zijn, geliefd, moedig en gewild. Zo gezien is het optimisme van zelfhulpboeken misschien wel misdadig. Die boeken beloven iets wat niet waar te maken is. Namelijk dat we ieder moment een ander mens kunnen worden.

Dat kunnen we niet. Ons karakter staat vast, weet Schopenhauer. We moeten er van wieg tot graf aan gehoorzamen. Hij schrijft over mensen die inherent goed zijn of slecht. Het zijn de omstandigheden bepalen hoe het karakter exact tot uiting komt.

Ineens blijkt het lezen van zelfhulpboeken zinloos. Wat we niet al zijn, gaan we ook niet worden. Dat ontdekken we massaal in de weken na de jaarwisseling, waarin al onze voornemens faliekant mislukken. Maar er gloort toch wat hoop. Net als bij andere filosofen vormt de mens volgens Schopenhauer een uitzondering. De mens zou net als de rest van de natuur consistent aan zichzelf moeten verschijnen, veronderstelt de filosoof. Maar we beoordelen onszelf vaak verkeerd, waardoor we dingen doen die vreemd zijn aan ons karakter. Wat willen (en kunnen) we echt? Pas door na te denken en ervaring op te doen kunnen we ons unieke karakter ontdekken.

Lastig is dat we in die zoektocht naar kennis niet onszelf voor ons zien, maar de mens in zijn algemeenheid. Zo dacht ik even gedreven te moeten zijn als wonderondernemer Elon Musk en meende ik qua schrijfskills ooit in de buurt te kunnen komen van de grote Rus Leo Tolstoi. Ik mikte op onbereikbare idolen en dat was ontzettend naïef. Het gaat niet om het succes van een ander, het gaat om mij. Ik moet mijn eigen plek vinden. Of zoals Schopenhauer het zou zeggen: zoals de vis zich thuis voelt in het water, de vogel in de lucht en de mol alleen onder de aarde, zo voelt ieder mens zich alleen thuis in de hem passende atmosfeer.

Dit essay kwam tot stand in samenwerking met De Nieuwe Garde.
http://www.nieuwegarde.org

Mail

Ron Vaessen (1987) is wetenschapsjournalist en zint op een debuutnovelle.

Jacco Bunt is een illustrator uit Rotterdam.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Ter Reparatie

Ter Reparatie

Soms past toch niet alles op de manier waarop je het je had voorgesteld. Vrienden doen alles voor elkaar, toch? Een kort verhaal over elkaar net missen, drie vrienden en een paarse trui. Lees meer

Nostalgische saus

Nostalgische saus

Onze maatschappij kent momenteel veel nostalgische oplevingen. Kunstenaar Sandra Mackus betrapt zichzelf erop dat ze in haar werk ook met het verlangen naar vroeger speelt. Hoe blijft ze authentiek en oprecht? Haar recept is verbluffend simpel. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Nieuwe nostalgie 1

Nieuwe nostalgie

Normaal gesproken vragen wij onze redacteuren: wat maakt je blij? Tijdens de Heimweek: wat maakt je nostalgisch? Lees meer

Heimwee in het Heilig Land - een triptiek 1

Heimwee in het Heilig Land

Lies Defever passeerde de muur tussen Israël en Palestina, en ontmoette twee volken met heimwee naar de toekomst. Lees meer

Fantoompijn Evangeline Habarurema

Fantoompijn

Alle dingen gaan voorbij, de mooiste, maar ook de pijnlijkste dingen. Een troostvolle tip voor iedereen die verliest en rouwt, en het officiële Hard//hoofd-debuut van schrijver en illustrator Evangeline Agape. Lees meer

Als het doek valt

Als het doek valt

De gevoelens van heimwee waardoor Eva als kind geteisterd werd, ervaart ze als volwassen vrouw van tijd tot tijd nog steeds. Lees meer

 Samen alleen op de wereld

Samen alleen op de wereld

Speciaal voor de Heimweek delen tien fotografen beelden die hen doen terugverlangen naar een plek of een moment in hun leven. Het resultaat is een uniek inkijkje in de diversiteit van heimwee en nostalgie; misschien wel de allerindividueelste emoties. Lees meer

Over nostalgie en camp - smijt je waardeloze parels uit het raam

Over nostalgie en camp - smijt je waardeloze parels uit het raam

Wat hebben nostalgie en camp met elkaar van doen? Rijk Kistemaker kwam erachter dat deze twee fenomenen nauwer verbonden zijn dan we in eerste instantie misschien denken. Een essay over de troost van het abjecte en de overdaad, van schorseneren en Meryl Streep, van de glitters en parels in een gezamenlijke queercultuur. Lees meer

Nog even, langzaam

Nog even, langzaam

Soms heb je heimwee naar dingen die er nog zijn. Nora van Arkel schreef een gedicht over heimwee naar een relatie die nog niet voorbij is: 'hier, fluister ik maar alles / wat ik voel is morgen'. Lees meer

Wanneer zwaartekracht zich omdraait

Wanneer zwaartekracht zich omdraait

Imme lijdt aan gemis. Ze heeft houvast nodig. Maar hoe ziet dat eruit? Een evocatief verhaal over troost en verlangen van kunstenaar Sanne van Balen. Lees meer

Redactioneel

Hard//hoofd doet of ze thuis is

Hard//hoofd nodigt je van harte uit: doe alsof je thuis bent in deze heimweek. Wat betekent thuis zijn in tijden van pandemie? Of voor mensen die een plek zoeken om veilig te leven, maar daarvoor op de vlucht moeten? Hoe inspireert heimwee de kunstenaar? Het wordt een week om naar terug te verlangen. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Strijdbaarheid (en wiskunde)

Strijdbaarheid (en wiskunde)

Deze week worden onze redacteurs blij van strijdbaarheid en een online tentoonstelling in New York. Lees meer

Morgen ruikt naar tijgers

Morgen ruikt naar tijgers

Een tijgerbrood, een zoektocht en een verzameling geurzakjes. Zullen Jefta en Ellis vinden waar ze naar op zoek zijn? Een voorpublicatie uit het afstudeerwerk van Francis Nagy. Lees meer

Fossil Free Culture NL over een Museumplein zonder Shell  1

In de kunst is Shell niet welkom, zegt Fossil Free Culture NL

Bedrijven als Shell hebben in de cultuursector nog een dikke vinger in de pap. Een gesprek met de kunstenaars-activisten van 'Fossil Free Culture' over artwashing, politieke kunst en feminisme in tijden van klimaatontwrichting. Lees meer

Automatische concepten 44

Op weg naar andere relatie- en woonvormen

Een romantische relatie die niet wordt getypeerd door exclusiviteit of samenwonen, wordt opeens een vrije ruimte om op onderzoek te gaan en zelf te creëren, aldus Babet te Winkel. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 33

Leg je oor te luister

Deze week worden onze redacteurs blij van leuke of juist gesprekken, Harry Potter door een nieuwe lens en de handen van een pianist. Lees meer

Slentermijmeringen uit Oxford

Slentermijmeringen uit Oxford

In de zomerserie ‘Slentermijmeringen’ reist Annelies van Wijk naar vier Europese steden. Dolend langs Manneken Pis, reuzencitroenen en pijnlijke herinneringen, treedt ze in een sprankelende dialoog met de plekken, hun taal en hun bewoners, maar vooral ook met zichzelf. Vandaag: Oxford. Lees meer

Filmtrialoog: De Beentjes van Sint Hildegaard

De Beentjes van Sint Hildegard

Onze redacteurs zagen het speelfilmdebuut van Herman Finkers als acteur en scenarist, een sympathiek liefdesverhaal dat desalniettemin de nodige pijn niet schuwt. Lees meer

Komt een gangster bij de dokter

Komt een gangster bij de dokter

Nu ze zelf psycholoog is, kijkt Marthe van Bronkhorst heel anders naar een van haar favoriete series. Lees meer

 Eet je bord leeg!

Eet je bord leeg!

De Chinese president Xi Jinping heeft de aanval geopend op voedselverspilling in zijn land. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan