Zanger David Byrne (ooit van de Talking Heads) nam op zijn laatste soloplaat twee opera-aria's op. Is dit heiligschennis?" /> Zanger David Byrne (ooit van de Talking Heads) nam op zijn laatste soloplaat twee opera-aria's op. Is dit heiligschennis?" />
Asset 14

Opera als popmuziek

Op het laatste reguliere soloalbum ('Grown Backwards', 2004) van David Byrne, bekend geworden als zanger van The Talking Heads in de jaren ‘70 en ‘80, staan twee tracks die destijds nogal wat stof deden opwaaien: naast tien eigen nummers en een cover van de band Nixon, nam Byrne twee opera-aria’s op: samen met Rufus Wainright zingt hij Au Fond du Temple Saint, het beroemde duet uit 'De Parelvissers' van Georges Bizet, en in zijn eentje Un di Felice, Eterea uit Verdi’s 'La Traviata'. Byrne, nooit wars van experiment, was reeds een voortrekker van de incorporatie van wereldmuziekinvloeden in popmuziek en bracht in 1981 samen met Brian Eno het revolutionaire sampling-avant-la-lettre album 'My life in the bush of ghosts' uit, maar deze zet kwam voor velen toch als een verrassing.

Ikzelf heb destijds wel links en rechts wat interviews gelezen, maar, nog niet zo bekend met het werk van Byrne, daar niet echt aandacht aan besteed. Ik hoorde het album pas een paar jaar later; en, toegegeven, de twee operatracks vallen – zeker bij eerste beluistering – danig uit de toon bij de overwegend zonnige, spitsvondige, slimme popmuziek die Byrne nog altijd maakt. Het is een wonderlijke keuze en in eerste instantie was ik allerminst overtuigd van zowel de kwaliteit van de tracks als de noodzaak ze op het album te zetten.

Vooropgesteld: met zijn opvallende, hoge, beetje nerveus beverige stemgeluid zal David Byrne niet snel omschreven worden als een ‘begenadigd’ zanger. Je herkent hem uit duizenden, hij heeft een volkomen eigen manier van zingen, maar qua zuiverheid zit hij altijd net op het randje. Op papier zou je onmiddellijk zeggen: niet een man om opera te zingen. En dat was ook mijn eerste gedachte toen Au Fond du Temple Saint reeds als track drie (de luisteraar heeft er pas één Byrne-compositie en de – briljante – Nixon-cover op zitten) voorbij kwam zeilen: ai! niet doen, David! Kitscherig, bijna vals, onnodig, slecht idee...

Plaatje-Mirte-bij-stukje-Melle1

Maar toen ik enige tijd later op een onbewaakt shuffle-moment Un di Felice, Eterea, de afsluiter van het album, hoorde, kwam ik daarop terug. Klassieke muziek is in onze cultuur verankerd als een toonbeeld van Hoge Kunst. En zoals het Romantisch en modernistisch kunstparadigma voorschrijft, moet je daar vooral met je fikken afblijven. De operaklassiekers die Byrne op de plaat zet, komen echter uit negentiende-eeuwse Italiaanse opera’s die, veel meer dan in onze tijd gebruikelijk is, verankerd waren in een volkscultuur. Mijn initiële afkeur was onmiskenbaar ingegeven door deze cultureel bepaalde vooronderstelling: een popzanger die opera zingt grenst aan heiligschennis. Hoewel ik mijzelf voorhield dat het hier ging om esthetische overwegingen (kitscherig, vals), was dit vastgeroeste vooroordeel goeddeels de onderliggende motivatie.

Maar bij een poging tot wat objectievere beluistering houdt die positie geen stand. Toegegeven: Au Fond du Temple Saint is een beetje schmierderig en balanceert op een gevaarlijk randje. Un di Felice, Eterea daarentegen is een eerlijke, persoonlijke en eigenlijk ronduit prachtige vertolking. Het is geen opera; het is David Byrne die een opera-aria zingt. Byrne is geen geschoold operazanger. Maar er is ook niemand die beweert dat de kracht van de muziek alleen op die manier is over te brengen. Een mooie melodie, integer gebracht en met overtuiging gezongen, verloochend zichzelf niet. Byrne doet met de operatracks wat elke goede popmuzikant met een cover doet: hij eigent het zich toe en vindt het gedeeltelijk opnieuw uit. Dat kan slagen of niet en bij deze twee pogingen is er minstens één met vlag en wimpel geslaagd.

Mensen die menen dat klassieke muziek op een onaantastbaar voetstuk moet blijven, dat de Matthëus Passion niet in het Nederlands mag worden vertaald, dat rappers geen Beethoven mogen gebruiken en popzangers geen opera-aria’s mogen zingen, zijn wat mij betreft reactionaire zeikerds die de boot hebben gemist. Zeker: de muziek zoals hij ooit werd geschreven heeft een (niettemin altijd cultuurhistorisch bepaalde) waarde en niemand hoeft naar David Byrne-aria’s te luisteren als hij dat niet wilt. Maar muziek is ook een evoluerend en levend fenomeen, waarin ‘verkrachting,’ toe-eigening en inspiratie dicht bij elkaar liggen en waarbij altijd de ruimte moet zijn om de grenzen op te zoeken en nieuwe bomen te planten op oude grond.

Mail

Melle Kromhout

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Op de corona-top waande Rutte zich in zijn eigen sprookje

Op de corona-top geloofde alleen Rutte zijn eigen sprookje

Onder het mom van solidariteit probeerde onze premier destructief neoliberalisme te exporteren. Daarmee schiet hij Nederland alleen maar in de voet. Lees meer

Slentermijmeringen uit Brussel

Slentermijmeringen uit Brussel

In de zomerserie ‘Slentermijmeringen’ reist Annelies van Wijk naar vier Europese steden. Dolend langs Manneke Pis, reuzencitroenen en pijnlijke herinneringen, treedt ze in een sprankelende dialoog met de plekken, hun taal en hun bewoners, maar vooral ook met zichzelf. Vandaag: Brussel. Lees meer

Jaap Goudsmit weigerde voor coronagoeroe te spelen

Jaap Goudsmit weigerde voor coronagoeroe te spelen

Jaap Goudsmit manoeuvreerde behendig tussen het wetenschappelijke en het persoonlijke. Helaas was de samenhang in het gesprek lange tijd ver te zoeken, vond Marte Hoogenboom. Lees meer

Een huis vol water

Een huis vol water

'Hoe leg je aan iemand die de wereld al kent uit dat hij zo kwaad niet is?' Een kort verhaal over verdriet en troost. Lees meer

 Flierefluiters op tournee

Flierefluiters op tournee

Waarschijnlijk pikten de vogeltjes het lied op tijdens het overwinteren in nabijheid van hun soortgenoten uit het westen. Maar waarom nou juist déze hit het goed doet? Dat blijft voorlopig waarschijnlijk een raadsel. Lees meer

Meissie

Meissie

Dit seizoen warmt Hard//hoofd zich aan de zomer in een samenwerking met de Seizoenszine: een reeks zines waarin wordt samengewerkt door schrijvers, illustratoren en fotografen om het seizoen te omvatten. Deze week is de beurt aan Mel Kikkert. Lees meer

Onder de vraagprijs

Onder de vraagprijs

Vragen als ‘Wat doe jij nu?’ en ‘Waar woon je tegenwoordig?’ bezorgen Eva van den Boogaards vriend M. een rood hoofd en het gevoel te willen verdwijnen. Zij snapt hem maar al te goed. Lees meer

Slentermijmeringen uit Rotterdam

Slentermijmeringen uit Rotterdam

In de zomerserie ‘Slentermijmeringen’ reist Annelies van Wijk naar vier Europese steden. Dolend langs Manneke Pis, reuzencitroenen en pijnlijke herinneringen, treedt ze in een sprankelende dialoog met de plekken, hun taal en hun bewoners, maar vooral ook met zichzelf. Vandaag: Rotterdam. Lees meer

Ecce homo. Een warme Zomergasten met Nazmiye Oral

Ecce homo. Een warme Zomergasten met Nazmiye Oral

Als we gisteravond íets van Nazmiye Oral leerden, dan is het wel hoe belangrijk het is om de ruimte die we hebben gewonnen aan anderen door te geven. Lees meer

 Een kosmische estafette

Een kosmische estafette

Maar liefst vier verschillende robots zullen de buisjes als een estafette op tientallen miljoenen kilometers van de aarde aan elkaar doorgeven. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 32

Als alles anders loopt

Deze week worden onze redacteurs blij van poëzie op hun time line, een film met Cate Blanchett en een verassingsalbum. Lees meer

Scheerlijn - Haring

Scheerlijn - Haring

Dit seizoen warmt Hard//hoofd zich aan de zomer in een samenwerking met de Seizoenszine: een reeks zines waarin wordt samengewerkt door schrijvers, illustratoren en fotografen om het seizoen te omvatten. Deze week is de beurt aan Liene Schipper. Lees meer

Column: Vervuilde idylle

Vervuilde idylle

Iduna Paalman belt vanuit de camping in Frankrijk met haar oma. Net daarvoor las ze nog in de dichtbundel van de Duitse Monika Rinck. Lees meer

Micha's Muur

Micha's Muur

Gijs van Maanen bezocht Micha Wertheims voorstelling 'Voor alle duidelijkheid' en constateerde dat die stond als een huis. Maar juist een scheurtje in een van de muren had de verbeelding van het publiek kunnen prikkelen, betoogt hij. Lees meer

Slentermijmeringen uit Londen

Slentermijmeringen uit Londen

In de zomerserie ‘Slentermijmeringen’ reist Annelies van Wijk naar vier Europese steden. Dolend langs Manneke Pis, reuzencitroenen en pijnlijke herinneringen, treedt ze in een sprankelende dialoog met de plekken, hun taal en hun bewoners, maar vooral ook met zichzelf. Vandaag: Londen. Lees meer

Strafpleiter Inez Weski gaat vrijuit in Zomergasten

Strafpleiter Inez Weski gaat vrijuit in Zomergasten

Inez Weski bleek een intelligente, doordachte gast die uitspraken doet over de condition humaine, maar ook wantrouwig is tegenover de mensheid. Lees meer

Tip: zoek je partner in zelfontplooiingscrime

Zoek je partner in zelfontplooiingscrime

Wat te doen als je gelooft dat ieder mens bestaansrecht heeft, behalve jij? Op grijze dagen verliest ook Annelies van Wijk zichzelf weleens uit het oog. Een tip om je ondermijnende gedachtes 180 graden te draaien. Lees meer

Een Betonskelet leggen (fragment)

Vertigo

Dit seizoen warmt Hard//hoofd zich aan de zomer in een samenwerking met de Seizoenszine: een reeks zines waarin wordt samengewerkt door schrijvers, illustratoren en fotografen om het seizoen te omvatten. Deze week is de beurt aan Ceren Uzuner. Lees meer

Column: Het is tijd

Strijdlied voor een nieuwe tijd

In haar eerste column op Hard//hoofd toont Marthe van Bronkhorst zich meteen onverschrokken: ze heft een strijdlied aan voor de nieuwe wereld. Lees meer

 I Am OK

I Am OK

Gevoelens van somberheid, eenzaamheid, rusteloosheid en verdriet voelt en herkent iedereen, maar sommigen van ons voelen ze dagelijks. Hoe ga je daar als maker mee om? Hoe visualiseer je iets wat vaak niet zichtbaar is aan de buitenkant? Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan