Waarom klassieke muziekliefhebbers niets van popmuziek begrijpen." /> Waarom klassieke muziekliefhebbers niets van popmuziek begrijpen." />
Asset 14

De viering van geluid

Waarin schuilt het verschil tussen popmuziek en gecomponeerde muziek? Gecomponeerde muziek vertrekt vanuit een concept en werkt dat op papier tot in detail uit. Popmuziek gaat intuïtiever te werk en begint meteen met het klinkend materiaal: het is een viering van de kracht en pracht van geluid.

Ik ben niet opgegroeid met veel popmuziek. Mijn ouders zijn allebei klassiek muzikanten en waar mijn vader in een grijs verleden nog Rolling Stones-fan geweest schijnt te zijn, is het fenomeen popmuziek aan mijn moeder schijnbaar geheel voorbij gegaan. Af en toe ondernam ik niettemin pogingen ze enthousiast te krijgen voor de muziek waar ik op dat moment naar luisterde. Dan kwam ik de huiskamer in, vroeg argeloos ‘mag ik wat laten horen’ en zette een CD op. Zodoende heb ik met mijn vader regelmatig de discussie gevoerd over het verschil tussen popmuziek en gecomponeerde muziek, want hij merkte in voornoemde situaties steevast op dat de muziek die ik liet horen wel aardig was, maar zo ontzettend simpel: "Het zijn altijd maar een paar akkoorden. Het duurt maar vier minuten. Er is zo weinig ontwikkeling. De arrangementen zijn zo simpel," zei hij dan. Dat is allemaal tot op zekere hoogte waar, maar het is ook exact het misverstand wanneer je met ‘klassieke’ oren naar popmuziek luistert. Alle bovengenoemde eigenschappen (harmonie, tijd, ontwikkeling etc.) zijn namelijk ondergeschikt aan waar popmuziek uiteindelijk om draait: sound.

Muziek is een kunstvorm die zich manifesteert in geluid. Dat klinkt logisch, maar het heeft in de loop van de geschiedenis allerlei ingrijpende consequenties gehad. Het feit dat muziek, net als de tijd, verstrijkt en dus nooit is, maar altijd alleen maar was en zal zijn (klonk en gaat klinken), maakt dat het een letterlijk ongrijpbaar fenomeen is. Om deze ongrijpbaarheid te beteugelen ontwikkelde de Westerse kunstmuziek in de loop van enkele eeuwen de muzieknotatie. Net als in het gewone schrift kunnen door middel van muzieknotatie (muzikale) ideeën worden overgedragen en bewaard. Maar een geschreven compositie is (nog) geen klinkende muziek. Het staat (letterlijk) symbool voor die muziek, maar moet nog tot klinken worden gebracht. Daarmee is de notatie, hoe complex en gelaagd ook, altijd een beperkt medium: je kan er net zo veel wel als niet in kwijt. Waar de Westerse muzieknotatie zich uitstekend voor leent, is het neerschrijven van complexe harmonische bouwwerken, meerstemmigheid, het uitzetten van grote structuren. Waar het minder goed in is, is het vastleggen van de exacte identiteit van ieder geluid, hoe het precies klinkt: het is altijd aan de uitvoerder en zijn instrument om in de kleine details de klankkleur en specificiteit van het geluid te bepalen.

Popmuziek wordt niet gemaakt aan een tekentafel, op een zolderkamer, op een podium of in een oefenruimte; popmuziek wordt gemaakt in de studio. Geluidsopname is de grote drijfkracht geweest achter de ontwikkeling van wat wij heden ten dage, vanaf pak ‘m beet Elvis, popmuziek noemen. Doorslaggevend voor die ontwikkeling is de meersporentoonband, ontwikkeld in de Tweede Wereldoorlog door de Duitsers en na ontdekking door de geallieerden naar Engeland gebracht. Met dit apparaat kon voor het eerste geknipt en geplakt worden in opgenomen geluid; en het resultaat kon ook nog eens eindeloos worden bewerkt. Voor het eerst in de geschiedenis van de mensheid was het mogelijk om te componeren met geluid zelf. Dit gegeven is bepalend voor de aard van alle naoorlogse popmuziek: het is nu niet langer nodig om aanwijzingen op te schrijven en die dan vervolgens te laten uitvoeren door derden. In plaats daarvan kan er eindeloos geëxperimenteerd worden met geluiden, met verschillende ‘takes,’ met andere mixes etc. en heeft de muzikant nagenoeg totale controle over wat er uiteindelijk klinkt en hoe dat klinkt. Je zou kunnen zeggen dat popmuziek een ‘viering van het geluid’ is: de identiteit, subtiliteit en kwaliteit van elk klinkend geluid. Het gaat natuurlijk ook wel om composities, om teksten, om arrangementen en om liedjes, maar de specificiteit van het geluid, de ‘sound’ neemt altijd een centrale rol in en is daarmee van doorslaggevend belang. De 'sound' van een artiest of groep is niet voor niets een belangrijke term in popkringen.

Je zou gecomponeerde muziek kunnen zien als architectuur: eerst is er een globaal idee voor een gebouw, dan wordt dat op papier uitgetekend op zo’n manier dat de structuur duidelijk is en het niet in elkaar stort, maar ook de details zijn uitgewerkt. Vervolgens gaan derden er mee aan de slag om het daadwerkelijk te realiseren. Dit is een ‘top-down’ structuur. Het begint met een overkoepelend concept dat vervolgens steeds verder wordt ingekleurd en uitgewerkt, tot er aan het eind van de rit daadwerkelijk klinkende elementen aan te pas komen. Popmuziek werk precies andersom (‘bottom-up’): het begint met geluid, met klinkend materiaal, vaak zelfs nog voordat er liedjes of composities zijn. De klanken worden als uitgangspunt genomen en geordend, gestructureerd, uit elkaar gehaald, weer in elkaar gezet en door elkaar gehusseld. Het is als een kind dat zonder vooropgezet plan een fort aan het bouwen is - het betekent niet dat hij niet weet hoe het uiteindelijke fort er ongeveer uit moet zien, er zijn immers bepaalde basiskenmerken, maar de details worden gaandeweg uitgewerkt en er blijft altijd een mogelijkheid om ineens een torentje uit te bouwen.

Vanuit die conceptuele benadering, waarin de klinkende uitvoering op de laatste plaats komt, gaat het in veel gecomponeerde muziek dus om het grotere plaatje, om de horizontale lijn: de relatie tussen verschillende secties, onderdelen, motieven, thema’s en de ontwikkeling die gedurende de loop van een stuk wordt uitgezet. Popmuziek, vertrekkend vanuit het basismateriaal, vanuit iets dat er al is, is veel eerder verticaal: er wordt op ieder willekeurig moment ingezoomd op het individuele geluid. Dat is immers het meest elementaire basisonderdeel, de alfa en omega van het bouwwerk. Ontwikkeling, harmonie, structuur en uitwerking zijn allemaal van ondergeschikt (en, let wel, dat betekent niet van geen) belang. Maar wanneer je luistert zoals mijn vader luistert, gaat het mis. Je bent dan aan het zoeken naar iets wat er niet is, en mist op hetzelfde moment waar het wel om gaat. Er is immers geen externe logica, geen overkoepelend concept dat het hele muzikale bouwwerk bijeenhoudt, geen ontwikkeling van A naar Z, maar er is wel klank, specifieke klank, klank met een identiteit en een betekenis. Klank die op elke individueel moment een eigen verhaal vertelt en een interne structuur en logica openbaart; het is dit gedetailleerde plaatje dat je mist als je alleen maar zoekt naar een allesomvattende wereldkaart.

Mail

Melle Kromhout

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Op de corona-top waande Rutte zich in zijn eigen sprookje

Op de corona-top geloofde alleen Rutte zijn eigen sprookje

Onder het mom van solidariteit probeerde onze premier destructief neoliberalisme te exporteren. Daarmee schiet hij Nederland alleen maar in de voet. Lees meer

Slentermijmeringen uit Brussel

Slentermijmeringen uit Brussel

In de zomerserie ‘Slentermijmeringen’ reist Annelies van Wijk naar vier Europese steden. Dolend langs Manneke Pis, reuzencitroenen en pijnlijke herinneringen, treedt ze in een sprankelende dialoog met de plekken, hun taal en hun bewoners, maar vooral ook met zichzelf. Vandaag: Brussel. Lees meer

Jaap Goudsmit weigerde voor coronagoeroe te spelen

Jaap Goudsmit weigerde voor coronagoeroe te spelen

Jaap Goudsmit manoeuvreerde behendig tussen het wetenschappelijke en het persoonlijke. Helaas was de samenhang in het gesprek lange tijd ver te zoeken, vond Marte Hoogenboom. Lees meer

Een huis vol water

Een huis vol water

'Hoe leg je aan iemand die de wereld al kent uit dat hij zo kwaad niet is?' Een kort verhaal over verdriet en troost. Lees meer

 Flierefluiters op tournee

Flierefluiters op tournee

Waarschijnlijk pikten de vogeltjes het lied op tijdens het overwinteren in nabijheid van hun soortgenoten uit het westen. Maar waarom nou juist déze hit het goed doet? Dat blijft voorlopig waarschijnlijk een raadsel. Lees meer

Meissie

Meissie

Dit seizoen warmt Hard//hoofd zich aan de zomer in een samenwerking met de Seizoenszine: een reeks zines waarin wordt samengewerkt door schrijvers, illustratoren en fotografen om het seizoen te omvatten. Deze week is de beurt aan Mel Kikkert. Lees meer

Onder de vraagprijs

Onder de vraagprijs

Vragen als ‘Wat doe jij nu?’ en ‘Waar woon je tegenwoordig?’ bezorgen Eva van den Boogaards vriend M. een rood hoofd en het gevoel te willen verdwijnen. Zij snapt hem maar al te goed. Lees meer

Slentermijmeringen uit Rotterdam

Slentermijmeringen uit Rotterdam

In de zomerserie ‘Slentermijmeringen’ reist Annelies van Wijk naar vier Europese steden. Dolend langs Manneke Pis, reuzencitroenen en pijnlijke herinneringen, treedt ze in een sprankelende dialoog met de plekken, hun taal en hun bewoners, maar vooral ook met zichzelf. Vandaag: Rotterdam. Lees meer

Ecce homo. Een warme Zomergasten met Nazmiye Oral

Ecce homo. Een warme Zomergasten met Nazmiye Oral

Als we gisteravond íets van Nazmiye Oral leerden, dan is het wel hoe belangrijk het is om de ruimte die we hebben gewonnen aan anderen door te geven. Lees meer

 Een kosmische estafette

Een kosmische estafette

Maar liefst vier verschillende robots zullen de buisjes als een estafette op tientallen miljoenen kilometers van de aarde aan elkaar doorgeven. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 32

Als alles anders loopt

Deze week worden onze redacteurs blij van poëzie op hun time line, een film met Cate Blanchett en een verassingsalbum. Lees meer

Scheerlijn - Haring

Scheerlijn - Haring

Dit seizoen warmt Hard//hoofd zich aan de zomer in een samenwerking met de Seizoenszine: een reeks zines waarin wordt samengewerkt door schrijvers, illustratoren en fotografen om het seizoen te omvatten. Deze week is de beurt aan Liene Schipper. Lees meer

Column: Vervuilde idylle

Vervuilde idylle

Iduna Paalman belt vanuit de camping in Frankrijk met haar oma. Net daarvoor las ze nog in de dichtbundel van de Duitse Monika Rinck. Lees meer

Micha's Muur

Micha's Muur

Gijs van Maanen bezocht Micha Wertheims voorstelling 'Voor alle duidelijkheid' en constateerde dat die stond als een huis. Maar juist een scheurtje in een van de muren had de verbeelding van het publiek kunnen prikkelen, betoogt hij. Lees meer

Slentermijmeringen uit Londen

Slentermijmeringen uit Londen

In de zomerserie ‘Slentermijmeringen’ reist Annelies van Wijk naar vier Europese steden. Dolend langs Manneke Pis, reuzencitroenen en pijnlijke herinneringen, treedt ze in een sprankelende dialoog met de plekken, hun taal en hun bewoners, maar vooral ook met zichzelf. Vandaag: Londen. Lees meer

Strafpleiter Inez Weski gaat vrijuit in Zomergasten

Strafpleiter Inez Weski gaat vrijuit in Zomergasten

Inez Weski bleek een intelligente, doordachte gast die uitspraken doet over de condition humaine, maar ook wantrouwig is tegenover de mensheid. Lees meer

Tip: zoek je partner in zelfontplooiingscrime

Zoek je partner in zelfontplooiingscrime

Wat te doen als je gelooft dat ieder mens bestaansrecht heeft, behalve jij? Op grijze dagen verliest ook Annelies van Wijk zichzelf weleens uit het oog. Een tip om je ondermijnende gedachtes 180 graden te draaien. Lees meer

Een Betonskelet leggen (fragment)

Vertigo

Dit seizoen warmt Hard//hoofd zich aan de zomer in een samenwerking met de Seizoenszine: een reeks zines waarin wordt samengewerkt door schrijvers, illustratoren en fotografen om het seizoen te omvatten. Deze week is de beurt aan Ceren Uzuner. Lees meer

Column: Het is tijd

Strijdlied voor een nieuwe tijd

In haar eerste column op Hard//hoofd toont Marthe van Bronkhorst zich meteen onverschrokken: ze heft een strijdlied aan voor de nieuwe wereld. Lees meer

 I Am OK

I Am OK

Gevoelens van somberheid, eenzaamheid, rusteloosheid en verdriet voelt en herkent iedereen, maar sommigen van ons voelen ze dagelijks. Hoe ga je daar als maker mee om? Hoe visualiseer je iets wat vaak niet zichtbaar is aan de buitenkant? Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan