Krakkemikkige opnames zijn een bewuste keuze in de hedendaagse popmuziek." /> Krakkemikkige opnames zijn een bewuste keuze in de hedendaagse popmuziek." />
Asset 14

Lo-fi

Eén van de sleutelwoorden in de studie van populaire muziek is ongetwijfeld authenticiteit. Van Madonna tot Tom Waits en van Robbie Williams tot The Strokes is de noodzaak om linksom of rechtsom de authenticiteit van de artiest en zijn werk te bevestigen cruciaal in de relatie tussen popmuzikanten en hun publiek. Ik heb in dat kader de laatste tijd het één en ander geschreven over het fenomeen ‘lo-fi’: een genre dat sinds de jaren ‘80 een positie heeft verworven in undergroundkringen. Eigenlijk is het niet echt een genre, eerder een esthetisch fenomeen: een type geluid of liever gezegd een manier van opname. Lo-fi artiesten gebruiken met opzet eenvoudige, vaak minderwaardige opnametechnieken, waardoor hun muziek slecht, rommelig en amateuristisch klinkt.

In eerste instantie kwamen lo-fi opnames voornamelijk voort uit gebrek aan geld en mogelijkheden om professioneel, ‘hi-fi,’ op te nemen; het fenomeen is echter pas echt interessant op het moment dat geld geen, of een veel kleinere, rol gaat spelen, zoals bij artiesten die hun muziek lo-fi blijven opnemen en uitbrengen, zelfs nadat ze de (financiële) mogelijkheid krijgen betere opnames te maken. Tegenwoordig zijn (digitale) opnametechnologieën steeds minder duur en is het mogelijk om met een relatief kleine investering tamelijk professioneel klinkende opnames te maken. Dat betekent dat lo-fi bijna altijd een bewuste keuze is en onderdeel van het artistieke product – onderdeel van de muziek. De luisteraar moet niet door het gekraak of de slechte opname ‘heen luisteren,’ om het ‘eigenlijke’ liedje te horen, maar de ‘slechte’ opname is integraal onderdeel van de muziek. Het is er niet voor niets. Luister bijvoorbeeld eens naar de eerste platen van Devendra Banhart of CocoRosie, naar de inmiddels ter ziele gegane Canadese band The Unicorns of naar ‘The Headphone Masterpiece’ van Cody Chesnutt en je hoort dat de krakkemikkige opname bijdraagt aan de ziel van de muziek.

Dergelijke keuzes in productie zijn niet triviaal. De gemiddelde muziekliefhebber heeft er ongetwijfeld een stevige mening over als er productioneel iets schort aan een nummer of album (‘te gladjes,’ ‘te zacht,’ ‘te weinig drum’ etc.), maar van de complexiteit en het doorslaggevende belang van muziekproductie voor het muzikale eindresultaat zijn relatief weinig mensen zich bewust. De keuze om lo-fi op te nemen zegt iets fundamenteels over de muzikanten, het genre, de luisteraars, de beleving en impact van de muziek en het is overduidelijke een strategie om (de suggestie van) authenticiteit te creëren en te benadrukken.

Over de mogelijke betekenis van lo-fi valt dan ook veel te zeggen. Het richt zich tegen de heersende mores van de gladgestreken producties in de top veertig en is, net als veel andere muziek waar 'noise' (ruis) een prominente factor is, gestoeld op een ideologie van imperfectie en technologisch falen. De muziek is ‘echt,’ want niet opgenomen met foefjes en uitgebreid bewerkt en aangepast. Door (op het eerste gehoor) geen of weinig gebruik te maken van studiotechniek, wordt onderstreept dat de muzikant zich alleen beroept op zijn eigen capaciteiten. Lo-fi-muzikanten reflecteren zo bewust op het feit dat hun muziek is opgenomen, dat het een reproductie is, en nemen niet hun toevlucht tot de trukendoos van digitale productiemiddelen die een man alleen in zijn kamer kunnen laten klinken als een band in een stadion.

Hoewel het tegendeel logischer zou zijn, brengt de ruis op een lo-fi opname de muzikant misschien zelfs wel dichter bij de luisteraar dan dat bij een glad geproduceerd exemplaar het geval is. Je zou kunnen zeggen dat de ruis de auditieve ‘ruimte’ tussen de muzikant en de luisteraar ‘vult.’ Hoewel het minder levensecht klinkt dan een hi-fi opname die overkomt alsof de muzikant daadwerkelijk naast je zit, roept een lo-fi opname van een man alleen in zijn kamer met een gitaar eerder het gevoel op dat je als het ware bij de daadwerkelijke opname naar binnen gluurt. Lo-fi komt daarom op veel luisteraars over als menselijker en warmer. Het getuigd van een zekere nostalgie naar een tijd van oude, krakerige grammofoonplaten en dunne, iele opnames.

Maar, men moet niet vergeten dat het ook hier uiteindelijk om een soort bedrog gaat, zoals alle muziekproductie dat is. Een opname is nooit hetzelfde als aanwezigheid bij een concert. En, laten we eerlijk zijn, bij een concert kan theoretisch gezien ook al zoveel geknutseld worden, dat de authenticiteitwaarde daarvan ook in twijfel kan worden getrokken. Maar het gaat natuurlijk helemaal niet om de vraag hoe echt het daadwerkelijk is, maar om hoe echt/authentiek het overkomt. Lo-fi is één van de vele mogelijke strategieën om authenticiteit te benadrukken: echt, eerlijk, ongekunsteld – zoals vroeger. Ondertussen hebben sommige aspecten van lo-fi zich dan ook stevig genesteld in de mainstream en zijn er, zoals componist en musicoloog Stan Link schrijft, zeer veel ‘high-tech’ middelen om een prima, hi-fi, opname toch ‘lo-fi’ te laten klinken. Het verschil tussen hi-fi en lo-fi vervaagt op deze manier steeds meer, wat laat zien hoe doorslaggevend muziekproductie is in het construeren van het perfecte – ook al is dat juist het imperfecte – geluid, met de juiste betekenis gerelateerd aan het juiste genre appellerend aan de juiste doelgroep.

- Een (academisch) paper van mijn hand over het onderwerp lo-fi is hier te downloaden -

Mail

Melle Kromhout

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Op de corona-top waande Rutte zich in zijn eigen sprookje

Op de corona-top geloofde alleen Rutte zijn eigen sprookje

Onder het mom van solidariteit probeerde onze premier destructief neoliberalisme te exporteren. Daarmee schiet hij Nederland alleen maar in de voet. Lees meer

Slentermijmeringen uit Brussel

Slentermijmeringen uit Brussel

In de zomerserie ‘Slentermijmeringen’ reist Annelies van Wijk naar vier Europese steden. Dolend langs Manneke Pis, reuzencitroenen en pijnlijke herinneringen, treedt ze in een sprankelende dialoog met de plekken, hun taal en hun bewoners, maar vooral ook met zichzelf. Vandaag: Brussel. Lees meer

Jaap Goudsmit weigerde voor coronagoeroe te spelen

Jaap Goudsmit weigerde voor coronagoeroe te spelen

Jaap Goudsmit manoeuvreerde behendig tussen het wetenschappelijke en het persoonlijke. Helaas was de samenhang in het gesprek lange tijd ver te zoeken, vond Marte Hoogenboom. Lees meer

Een huis vol water

Een huis vol water

'Hoe leg je aan iemand die de wereld al kent uit dat hij zo kwaad niet is?' Een kort verhaal over verdriet en troost. Lees meer

 Flierefluiters op tournee

Flierefluiters op tournee

Waarschijnlijk pikten de vogeltjes het lied op tijdens het overwinteren in nabijheid van hun soortgenoten uit het westen. Maar waarom nou juist déze hit het goed doet? Dat blijft voorlopig waarschijnlijk een raadsel. Lees meer

Meissie

Meissie

Dit seizoen warmt Hard//hoofd zich aan de zomer in een samenwerking met de Seizoenszine: een reeks zines waarin wordt samengewerkt door schrijvers, illustratoren en fotografen om het seizoen te omvatten. Deze week is de beurt aan Mel Kikkert. Lees meer

Onder de vraagprijs

Onder de vraagprijs

Vragen als ‘Wat doe jij nu?’ en ‘Waar woon je tegenwoordig?’ bezorgen Eva van den Boogaards vriend M. een rood hoofd en het gevoel te willen verdwijnen. Zij snapt hem maar al te goed. Lees meer

Slentermijmeringen uit Rotterdam

Slentermijmeringen uit Rotterdam

In de zomerserie ‘Slentermijmeringen’ reist Annelies van Wijk naar vier Europese steden. Dolend langs Manneke Pis, reuzencitroenen en pijnlijke herinneringen, treedt ze in een sprankelende dialoog met de plekken, hun taal en hun bewoners, maar vooral ook met zichzelf. Vandaag: Rotterdam. Lees meer

Ecce homo. Een warme Zomergasten met Nazmiye Oral

Ecce homo. Een warme Zomergasten met Nazmiye Oral

Als we gisteravond íets van Nazmiye Oral leerden, dan is het wel hoe belangrijk het is om de ruimte die we hebben gewonnen aan anderen door te geven. Lees meer

 Een kosmische estafette

Een kosmische estafette

Maar liefst vier verschillende robots zullen de buisjes als een estafette op tientallen miljoenen kilometers van de aarde aan elkaar doorgeven. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 32

Als alles anders loopt

Deze week worden onze redacteurs blij van poëzie op hun time line, een film met Cate Blanchett en een verassingsalbum. Lees meer

Scheerlijn - Haring

Scheerlijn - Haring

Dit seizoen warmt Hard//hoofd zich aan de zomer in een samenwerking met de Seizoenszine: een reeks zines waarin wordt samengewerkt door schrijvers, illustratoren en fotografen om het seizoen te omvatten. Deze week is de beurt aan Liene Schipper. Lees meer

Column: Vervuilde idylle

Vervuilde idylle

Iduna Paalman belt vanuit de camping in Frankrijk met haar oma. Net daarvoor las ze nog in de dichtbundel van de Duitse Monika Rinck. Lees meer

Micha's Muur

Micha's Muur

Gijs van Maanen bezocht Micha Wertheims voorstelling 'Voor alle duidelijkheid' en constateerde dat die stond als een huis. Maar juist een scheurtje in een van de muren had de verbeelding van het publiek kunnen prikkelen, betoogt hij. Lees meer

Slentermijmeringen uit Londen

Slentermijmeringen uit Londen

In de zomerserie ‘Slentermijmeringen’ reist Annelies van Wijk naar vier Europese steden. Dolend langs Manneke Pis, reuzencitroenen en pijnlijke herinneringen, treedt ze in een sprankelende dialoog met de plekken, hun taal en hun bewoners, maar vooral ook met zichzelf. Vandaag: Londen. Lees meer

Strafpleiter Inez Weski gaat vrijuit in Zomergasten

Strafpleiter Inez Weski gaat vrijuit in Zomergasten

Inez Weski bleek een intelligente, doordachte gast die uitspraken doet over de condition humaine, maar ook wantrouwig is tegenover de mensheid. Lees meer

Tip: zoek je partner in zelfontplooiingscrime

Zoek je partner in zelfontplooiingscrime

Wat te doen als je gelooft dat ieder mens bestaansrecht heeft, behalve jij? Op grijze dagen verliest ook Annelies van Wijk zichzelf weleens uit het oog. Een tip om je ondermijnende gedachtes 180 graden te draaien. Lees meer

Een Betonskelet leggen (fragment)

Vertigo

Dit seizoen warmt Hard//hoofd zich aan de zomer in een samenwerking met de Seizoenszine: een reeks zines waarin wordt samengewerkt door schrijvers, illustratoren en fotografen om het seizoen te omvatten. Deze week is de beurt aan Ceren Uzuner. Lees meer

Column: Het is tijd

Strijdlied voor een nieuwe tijd

In haar eerste column op Hard//hoofd toont Marthe van Bronkhorst zich meteen onverschrokken: ze heft een strijdlied aan voor de nieuwe wereld. Lees meer

 I Am OK

I Am OK

Gevoelens van somberheid, eenzaamheid, rusteloosheid en verdriet voelt en herkent iedereen, maar sommigen van ons voelen ze dagelijks. Hoe ga je daar als maker mee om? Hoe visualiseer je iets wat vaak niet zichtbaar is aan de buitenkant? Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan