De band van zanger Nick Cave is een frontale aanval op alles wat truttig, ingedut of gevestigd is. Helaas vormen ze een uitzondering binnen de popmuziek." /> De band van zanger Nick Cave is een frontale aanval op alles wat truttig, ingedut of gevestigd is. Helaas vormen ze een uitzondering binnen de popmuziek." />
Asset 14

tegengif!

In deze politieke tijden zou meer ruimte moeten zijn voor dubbelzinnigheid. Helaas is veel van de huidige popmuziek eenduidig en gezapig, terwijl dit juist het ideale middel zou kunnen zijn om de boel op te schudden. Gelukkig is er Grinderman, de grommende, wilde en multifunctionele band van voorman Nick Cave.

Hoe graag sommige mensen dat ook zouden willen, kunst kan zich nooit geheel ontrekken aan het politieke domein. Het Romantische kunst-voor-de-kunst (‘L’art pour l’art’) ideaal mag dan wel een utopische horizon zijn waar menig kunstenaar zich graag aan spiegelt, het blijft een idée fixe. Niets in de wereld ontstijgt het niveau van de alledaagse realiteit volledig en ook de kunst bevindt zich dus altijd in de wereld en in het heden. In mijn artikel van 21 september 2010 schreef ik over het nieuwe album van The Arcade Fire: als je het oeuvre van die band eens goed onder de loep neemt, ontvouwt zich een hardnekkige afkeer van vooruitgang, gevoed door een enigszins reactionaire houding. Deze is latent aanwezig in de ogenschijnlijk progressieve politiek die ze uitdragen in de media. Hoe het ook kan bewijst Grinderman: momenteel het meest efficiënte tegengif tegen de algehele malaise van de heersende naargeestige, kleinburgerlijke cultuur van de middelmaat. Grinderman is politiek zonder expliciet politiek te zijn en daarmee doeltreffender dan The Arcade Fire, zoals ook filosoof Jacques Rancière ons leert.

Kunstpolitiek

De politiek van de kunst is een andere dan het spel dat men in Den Haag, Brussel en Washington speelt. Goede kunst is nooit ondubbelzinnig. Het geval van The Arcade Fire laat zien dat de positie die op het eerste gezicht lijkt te worden ingenomen (links, pacifistisch, progressief), tegelijkertijd tegengesproken wordt door woordkeus, muzikale en andere stijlverwijzingen, zodat het ineens ook een reactionaire antivooruitgangsideologie wordt. Zoals de meest donkere, zware, mystieke kanten van de Duitse Romantiek niet geheel gespeend waren van tendensen die later in het Nazisme terechtkwamen. Maar waar de politiek van alledag vaak een schouwspel is van schijnbaar onverenigbare tegenstellingen en zouteloze compromissen, is de kunst als geen ander in staat conflicterende tegenstellingen in zich te verenigen. Zij doet dit meestal zonder oplossingen te bieden, maar dat is dan ook niet haar taak.

Het huidige politiek-economische tijdsgewricht zou zeer gebaat zijn bij deze dubbelzinnigheid en vragen zonder antwoorden, maar er is er bar weinig (pop)muziek die de urgentie, zeggingskracht en compromisloosheid uitstraalt die hiervoor nodig is. Aan de rafelranden van verschillende subculturen wordt uiteraard onverminderd geëxperimenteerd, maar een paar stappen hoger op de ladder van het publieksbereik heerst over het algemeen gesproken dezelfde gezapigheid die er voor de economische crisis ook heerste. The Strokes en The Arctic Monkeys zijn nog steeds de meest opwindende ‘rock’-sensaties van het afgelopen decennium, om van Kings of Leon maar niet te spreken. Deze bands hebben een ding gemeen: ze kleuren allemaal zo akelig keurig binnen de lijntjes.

Grindermans politiek

Wat dat betreft mogen we blij zijn dat er nog mensen zijn die zich de jaren tachtig herinneren, die deze periode zelfs hebben (mee)gemaakt, en die niet te beroerd zijn om de knuppel nog eens in het hoenderhok te gooien. Grinderman is het niet-meer-hobbybandje van Australiër Nick Cave, die in de jaren tachtig met het oorverdovend smerige lawaai van The Birthday Party de burgerschrik zelve was. In 2007 ruilde Cave de piano in voor de gitaar en nam met drie leden van zijn begeleidingsband The Bad Seeds in pakweg een week het eerste Grinderman-album op. Elf heftig rockende en ongemakkelijk swingende nummers, veelal over seks; weinig pretenties, maar erg veel energie. Dat was al een fijne plaat, maar drie jaar en één economische crisis later verscheen het droog getitelde Grinderman II: een frontale aanval op alles wat suf, truttig, ingedut of gevestigd is. Sex, drugs en rock & roll in zijn meest pure vorm.

Grinderman II is nergens expliciet politiek: vier mannen van middelbare leeftijd spelen hun midlifecrisis van zich af, met Nick Cave als geperverteerd opperhoofd. Vunzig, gefrustreerd en extatisch zingt hij teksten vol verscholen geweld, verboden seks en allerhande culturele verwijzingen. Hij braakt zijn hele onderbewuste ongefilterd in één keer voor je voeten. Maar je hebt de teksten helemaal niet nodig om te snappen waar het over gaat, de muziek vertelt meer dan genoeg. Hard, schurend, pompend. Gitaren die nergens akkoordjes jassen, maar alleen maar janken en scheuren. Jakkerende ritmes en grooves die nooit lijken op te houden. Klanken waarvan je niet wist dat ze bestonden. Het knappe is echter dat het nergens onsamenhangende chaos wordt; de trein blijft steeds op stoom.

Het feit dat deze duivelse mix wordt opgediend met een overtuiging en zelfverzekerdheid die je helaas zelden hoort, maakt Grinderman II opwindend, maar ook uiterst urgent. Hun houding, de spreekwoordelijke opgestoken middelvinger, maakt het een veelzeggender statement tegen de bekrompen tijdgeest dan menig expliciet politiek manifest. Geen ondubbelzinnige aanklacht, maar wel een met esthetische middelen uitgevoerde provocatie van de status quo. Filosoof Jacques Rancière schreef dat kunst niet politiek is vanwege zijn inhoud, of boodschap, maar omdat het andere, nieuwe mogelijkheden laat zien om de wereld en samenleving in te richten. Omdat het met esthetische middelen laat zien wat er mis is en hoe het ook kan. Er worden alternatieven geboden die bevrijdend en emancipatoir kunnen werken. Anders dan de verkapte reactionaire cultuurkritiek van The Arcade Fire – vol dodelijke ernst en vooral met opgeheven vingertje – steekt Grinderman een hart onder de riem van iedereen die behoefte heeft aan vitaliteit en zeggingkracht, gespeend van drogredenen en moraliteit.

Het is, aldus Rancière, in eerste instantie aan de toeschouwer om betekenis toe te kennen, niet aan de auteur. Dubbelzinnigheid en ambiguïteit zijn daarvoor essentieel. De kracht van een dergelijke dubbelzinnigheid wordt misschien wel het best geïllustreerd met de videoclip van het nummer Heathen Child: de broeierige, geladen, grommende muziek wordt gecombineerd met een in razend tempo afgevuurde reeks beelden. Ze balanceren constant op de grens tussen kunst en kitsch, tussen zin en onzin, ogenschijnlijk zonder logische betekenis, maar met zoveel culturele connotaties en mogelijke ingangen dat het een blijvende indruk achterlaat, en vaker kijken vereist is.

Grinderman biedt daarmee een beter antwoord op de situatie in de wereld dan The Arcade Fire: een overdaad aan beelden en klanken, opgevoerd tot aan de grens van een meltdown, die steeds lijkt te zeggen: zwicht nooit voor makkelijke oneliners, zet altijd vraagtekens bij wat zojuist gesteld is, want niets heeft een eenduidige betekenis. Geloof niet in de overzichtelijke oplossingen van politici, maar geef de wereld steeds opnieuw kleur en vorm, klank en ritme. Laat alles dat waardevol is met de meest stellige overtuiging op de wereld los, om het vervolgens al dan niet kapot te slaan en opnieuw te beginnen.

Mail

Melle Kromhout

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Op de corona-top waande Rutte zich in zijn eigen sprookje

Op de corona-top geloofde alleen Rutte zijn eigen sprookje

Onder het mom van solidariteit probeerde onze premier destructief neoliberalisme te exporteren. Daarmee schiet hij Nederland alleen maar in de voet. Lees meer

Slentermijmeringen uit Brussel

Slentermijmeringen uit Brussel

In de zomerserie ‘Slentermijmeringen’ reist Annelies van Wijk naar vier Europese steden. Dolend langs Manneke Pis, reuzencitroenen en pijnlijke herinneringen, treedt ze in een sprankelende dialoog met de plekken, hun taal en hun bewoners, maar vooral ook met zichzelf. Vandaag: Brussel. Lees meer

Jaap Goudsmit weigerde voor coronagoeroe te spelen

Jaap Goudsmit weigerde voor coronagoeroe te spelen

Jaap Goudsmit manoeuvreerde behendig tussen het wetenschappelijke en het persoonlijke. Helaas was de samenhang in het gesprek lange tijd ver te zoeken, vond Marte Hoogenboom. Lees meer

Een huis vol water

Een huis vol water

'Hoe leg je aan iemand die de wereld al kent uit dat hij zo kwaad niet is?' Een kort verhaal over verdriet en troost. Lees meer

 Flierefluiters op tournee

Flierefluiters op tournee

Waarschijnlijk pikten de vogeltjes het lied op tijdens het overwinteren in nabijheid van hun soortgenoten uit het westen. Maar waarom nou juist déze hit het goed doet? Dat blijft voorlopig waarschijnlijk een raadsel. Lees meer

Meissie

Meissie

Dit seizoen warmt Hard//hoofd zich aan de zomer in een samenwerking met de Seizoenszine: een reeks zines waarin wordt samengewerkt door schrijvers, illustratoren en fotografen om het seizoen te omvatten. Deze week is de beurt aan Mel Kikkert. Lees meer

Onder de vraagprijs

Onder de vraagprijs

Vragen als ‘Wat doe jij nu?’ en ‘Waar woon je tegenwoordig?’ bezorgen Eva van den Boogaards vriend M. een rood hoofd en het gevoel te willen verdwijnen. Zij snapt hem maar al te goed. Lees meer

Slentermijmeringen uit Rotterdam

Slentermijmeringen uit Rotterdam

In de zomerserie ‘Slentermijmeringen’ reist Annelies van Wijk naar vier Europese steden. Dolend langs Manneke Pis, reuzencitroenen en pijnlijke herinneringen, treedt ze in een sprankelende dialoog met de plekken, hun taal en hun bewoners, maar vooral ook met zichzelf. Vandaag: Rotterdam. Lees meer

Ecce homo. Een warme Zomergasten met Nazmiye Oral

Ecce homo. Een warme Zomergasten met Nazmiye Oral

Als we gisteravond íets van Nazmiye Oral leerden, dan is het wel hoe belangrijk het is om de ruimte die we hebben gewonnen aan anderen door te geven. Lees meer

 Een kosmische estafette

Een kosmische estafette

Maar liefst vier verschillende robots zullen de buisjes als een estafette op tientallen miljoenen kilometers van de aarde aan elkaar doorgeven. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 32

Als alles anders loopt

Deze week worden onze redacteurs blij van poëzie op hun time line, een film met Cate Blanchett en een verassingsalbum. Lees meer

Scheerlijn - Haring

Scheerlijn - Haring

Dit seizoen warmt Hard//hoofd zich aan de zomer in een samenwerking met de Seizoenszine: een reeks zines waarin wordt samengewerkt door schrijvers, illustratoren en fotografen om het seizoen te omvatten. Deze week is de beurt aan Liene Schipper. Lees meer

Column: Vervuilde idylle

Vervuilde idylle

Iduna Paalman belt vanuit de camping in Frankrijk met haar oma. Net daarvoor las ze nog in de dichtbundel van de Duitse Monika Rinck. Lees meer

Micha's Muur

Micha's Muur

Gijs van Maanen bezocht Micha Wertheims voorstelling 'Voor alle duidelijkheid' en constateerde dat die stond als een huis. Maar juist een scheurtje in een van de muren had de verbeelding van het publiek kunnen prikkelen, betoogt hij. Lees meer

Slentermijmeringen uit Londen

Slentermijmeringen uit Londen

In de zomerserie ‘Slentermijmeringen’ reist Annelies van Wijk naar vier Europese steden. Dolend langs Manneke Pis, reuzencitroenen en pijnlijke herinneringen, treedt ze in een sprankelende dialoog met de plekken, hun taal en hun bewoners, maar vooral ook met zichzelf. Vandaag: Londen. Lees meer

Strafpleiter Inez Weski gaat vrijuit in Zomergasten

Strafpleiter Inez Weski gaat vrijuit in Zomergasten

Inez Weski bleek een intelligente, doordachte gast die uitspraken doet over de condition humaine, maar ook wantrouwig is tegenover de mensheid. Lees meer

Tip: zoek je partner in zelfontplooiingscrime

Zoek je partner in zelfontplooiingscrime

Wat te doen als je gelooft dat ieder mens bestaansrecht heeft, behalve jij? Op grijze dagen verliest ook Annelies van Wijk zichzelf weleens uit het oog. Een tip om je ondermijnende gedachtes 180 graden te draaien. Lees meer

Een Betonskelet leggen (fragment)

Vertigo

Dit seizoen warmt Hard//hoofd zich aan de zomer in een samenwerking met de Seizoenszine: een reeks zines waarin wordt samengewerkt door schrijvers, illustratoren en fotografen om het seizoen te omvatten. Deze week is de beurt aan Ceren Uzuner. Lees meer

Column: Het is tijd

Strijdlied voor een nieuwe tijd

In haar eerste column op Hard//hoofd toont Marthe van Bronkhorst zich meteen onverschrokken: ze heft een strijdlied aan voor de nieuwe wereld. Lees meer

 I Am OK

I Am OK

Gevoelens van somberheid, eenzaamheid, rusteloosheid en verdriet voelt en herkent iedereen, maar sommigen van ons voelen ze dagelijks. Hoe ga je daar als maker mee om? Hoe visualiseer je iets wat vaak niet zichtbaar is aan de buitenkant? Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan