Natuurlijk kiezen veel vogels momenteel het hazenpad naar een warmere stek, maar er zijn ook een paar helden – voornamelijk kleine zangvogels zoals mezen, roodborstjes en mussen – die een Hollandse winter trachten te trotseren, en vaak maar moeizaam aan een beetje voedzame kost komen. Vogels zijn ‘warme’ beestjes, gemiddeld kennen ze zo’n 40 °C lichaamstemperatuur, en om dat ook ’s nachts op peil te kunnen houden hebben ze juist nu extra voeding nodig, wat dus moeilijk te vinden is, zeker als het vriest en sneeuwt.

Lees hier een edelmoedig en doeltreffend idee: koop vetbolletjes! Bij de dierenwinkel of in een tuincentrum koop je kant-en-klare vetbolletjes voor buiten aan je balkon of raamkozijn (of in je tuin, als je die luxe hebt).

En – ik geef toe, dit is gay als Antony Hegarty – maar je kunt de bolletjes ook prima zelf maken, door ongebruikt hard frituurvet te smelten in een pannetje. Even laten afkoelen, dan maanzaad en zonnebloempitten (of kant-en-klaar strooivoer) erdoor mengen. Het mengsel vervolgens in een of ander bakvormpje gieten, et voilà: zelf gefixt. (Praktisch: hang een ijzerdraadje of touwtje in het mengsel voor het gestold is.)

Overigens adviseer ik GEEN notenzakjes te kopen als je een klein balkon of slechts een raam hebt, want daar komen voornamelijk grote vogels (kraaien) op af die op je balustrade of vensterbank gaan zitten kakken. En bovendien hebben die muzikaal ook geen reet te bieden.

Afijn: een paar simpele vetbolletjes. Een nobele daad voor de overwinterende vogel, en in retour levendig vogelgezang voor je winterse raam. Het zijn tenslotte wel de meest muzikale beesten die onze wereld rijk is, die mogen we wel een beetje koesteren.

De smaakervaring van Retsina heeft ergens iets mufs, alsof het 12 jaar in een schimmelige schuur heeft liggen schiften. Maar daarnaast is er een honingachtig zoete smaak, die voor een verrassende sensatie zorgt. Het is de ‘instant combination’ van sexy champagne en een herfstige Hollandse boswandeling.

Griekse harswijn werd duizenden jaren geleden per ongeluk uitgevonden, omdat men wijn bewaarde in kruiken die verzegeld werden met hars van pijnbomen. De smaak van hars trok onbedoeld in de wijn en werd uiteindelijk een uitgesproken handelsmerk. Retsina wordt vaak geserveerd in weinig pretentieuze lompe flessen met een bierdop, waardoor ze meer lijken op een halve liter Duits bier dan op een eigengereid tafelwijntje naar geniaal eeuwenoud recept.

De avondwinkel verkoopt ze overigens in kleine halve literflesjes, om voorzichtig mee te beginnen. Voor wie de eerste slok niet ziet zitten, geef niet meteen op. It grows on you.

(Uit: Das PERISTAL SINGUM labyrint van theatergroep Karmanoia)

Een kleine, atletische jonge vrouw heeft me net aan de hand begeleid naar een gang achterin een club in Oost-Berlijn. Ik moet al mijn spullen achterlaten: geen tas of telefoon, geen sieraden, bij voorkeur ook geen bril: “Are you able to see clearly about 2 metres ahead of you? Yes? That will do. Are those shoes comfortable? And would you like to use the toilet? You might be away for a while…”

Beeld: Karmanoia

Karmanoia: totaaltheater voor één bezoeker
De Berlijnse theatergroep Karmanoia bouwde ruim 9 maanden lang aan een labyrint dat zich uitstrekt over 4 verdiepingen van een pand in Treptow (een wijk in voormalig Oost-Berlijn). De – deels internationale – groep bestaat uit een wisselende samenstelling van theatermakers, beeldend kunstenaars en muzikanten en functioneert als een idealistisch collectief zonder vaste leider of taakverdelingen.

Op het schemerige terras voor het pand waar ‘Das PERISTAL SINGUM labyrint’ in verborgen zit, hangt een groepje Berlijners rond in circusachtige outfits. Een meisje van de groep heeft net een assortiment camemberts voor zich uitgestald en concentreert zich nu op het vervaardigen van een joint. Zo nu en dan wordt iemand door haar van het terras opgehaald en aan de hand mee naar binnen genomen. Naast mij komt een van de circusachtige figuren zitten, met wie ik in een nonchalant gesprek beland:

“Een paar jaar terug zijn we begonnen zonder een duidelijk vooropgezet plan: we hadden gewoon zin om iets te maken, een of ander theatraal totaalkunstwerk, dus verspreidden we in eerste instantie simpelweg wat ideeën. Uit alle hoeken vulden mensen ons aan, omdat ze via-via over onze plannen hadden gehoord. De een had een berg oude vrachtwagenonderdelen of opgezette eenden op de kop getikt, een ander kon stalen constructies lassen. Noem maar op. Zo ontstond een enorme hoeveelheid materiaal. […] Met drie man tekenden we uiteindelijk de complexe constructie van een labyrint uit. Belangrijk daarbij was ook de ontwikkeling van een dramatische en theatrale lijn: het verspreidden van symbolen en kruiselingse verwijzingen die de zoektocht door het labyrint zowel onoverzichtelijk maken als richting geven.”

“Das PERISTAL SINGUM” door Malu Peeters
(Bovenstaand fragment is een associatieve audiocollage op basis van mijn herinneringen aan Das PERISTAL SINGUM labyrint. Compositie met dank aan fragmenten van Karmanoia, Heiner Goebbels, e.a.)

Overal zitten speakers onzichtbaar ingebouwd. Sommige ruimtes werken met sensoren die licht en geluid aansturen. Vloeren klappen plotseling om, via een glijbaan val je in een enorm stalen ei waar je na lange omwegen telkens weer opnieuw in blijkt uit te komen. Je kruipt door scheve gangen, achter piepkleine deurtjes klinken sirenes en geschreeuw, je dwaalt af in een glazen koker waar het koud en vochtig is, een tekening aan de muur geeft tegenstrijdige aanwijzingen en plotseling wordt alles donker…

“Landschaft der durch die Luft wehenden Gedanken”

Karmanoia: “We bouwen inmiddels alweer 10 jaar labyrinten (Een eerder labyrint van Karmanoia bevond zich in een kraakpand in Neuköln, dat helaas in juni 2009 werd gesloopt, -red.) en als het aan ons ligt blijven we dat doen, ook buiten Duitsland. Das PERISTAL SINGUM noemen we nu ‘af’, maar we zullen altijd kleine dingen blijven veranderen en aanvullen. […] Een deel van de groep smeedt op dit moment plannen voor een nieuw labyrint in Buenos Aires. Het maakt ons niet uit waar we werken, als we maar voldoende kunnen eten en een dak boven ons hoofd hebben. Dus als er iemand met een stuk bos in Rusland op de proppen komt: Na klar, dann schaffen wir es da!”

De aantrekkingskracht van de angst
Het labyrint of doolhof is al duizenden jaren een ‘fysiek’ symbool van de menselijke levensloop of spirituele queeste. Gedurende de 18^e eeuw won het labyrint opnieuw aan populariteit, vanuit het (Romantische) verlangen van de mens – tijdelijk – de controle uit handen te geven en fysiek angst te beleven. Op de onbekende paden van het labyrint raak je overgeleverd aan primitieve reflexen en instincten: al je zintuigen op scherp.

Hoewel sommige labyrinten, zoals bijvoorbeeld in bepaalde tuinen van Engelse kastelen, meer gericht zijn op het afleggen van een onbekende weg en het pure alleen zijn (alleen kun je je immers niet meer verhouden tot een ander en ben je daadwerkelijk op jezelf teruggeworpen), daagt het labyrint van Karmanoia de bezoeker uit via alle zintuigen de persoonlijke grenzen van de angst op te zoeken. Das PERISTAL SINGUM is belevingstheater tot in het maximale, een volledig gecontroleerde beleving die je voor even alle controle uit handen neemt.

Ik heb ruim 1,5 uur gedwaald door de surrealistische ruimtes van Karmanoia’s labyrint. De overdaad aan lichamelijke en geestelijke indrukken nam mijn rationele denken over en stuurde me op een angstaanjagend realistische trip door een absurde nachtmerrie. En elke seconde was volkomen echt.

___________
Das PERISTAL SINGUM van Karmanoia bevindt zich op de Markgrafendamm 1, in Berlijn (Treptow), achterin club Salon Zur Wilden Renate. Het labyrint is geopend van woensdag t/m zaterdag van 18u tot ca. middernacht. Vanwege het feit dat je geruime tijd volkomen alleen in het labyrint moet kunnen ronddwalen, wordt per avond slechts een beperkt aantal bezoekers tot het labyrint toegelaten. Toegang: 10 euro.

De mensen achter Karmanoia houden ervan onvindbaar en onbereikbaar voor contact te zijn. Voor meer informatie of een routebeschrijving kun je daarom mailen naar: malu@hardhoofd.com.

www.karmanoia.de
http://www.myspace.com/karmanoia
www.renate.cc

Hoe dan ook! Een gepocheerd ei is een fascinerende samenloop van scheikundige wetten. Het laat een bedriegelijk hopeloos begin steeds weer verrassend succesvol aflopen, en heeft bovenal een smakelijk en esthetisch resultaat.

Een gepocheerd ei heeft grote kans van slagen door het systematisch volgen van onderstaande stappen:

- Verhit water in een roestvrijstalen pannetje tot het borrelend kookt (sommigen voegen een scheutje azijn toe voor meer scheikundig succes).
- Tik een rauw ei voorzichtig kapot en giet het in z’n geheel uit zijn schaal in een kommetje. (let op: kapotte dooier wordt een fiasco!)
- Roer met een lepel of spatel hard rond in het kokende water tot het water in een kolk blijft draaien.
- Giet dan het ei met één strakke handbeweging uit het kommetje in de kokende draaikolk.

… Een paar seconden lijkt het of alles verloren gaat in een onsamenhangende draderige witte brij, maar wonderlijk genoeg doen de eiwitverbindingen kort daarna hun werk en trekken het eitje samen tot een geinig omeletje. Peper, zout. C’est fini.

Om te voorkomen dat ik binnenkort dreigbrieven ontvang vanwege 26 mislukte of ontplofte eieren, zie allereerst hieronder Chef Pierre-Dominique die het hele proces nog eens audiovisueel uitlegt.

Bonne chance.

Mijn biologische neurose heeft echter twee weken geleden een nieuw hoogtepunt bereikt, een nieuwe hobby die pas echt gelukssprongetjes in mij opwekt: zelf groenten verbouwen in AH’s Biologische Kweekkasjes. Voor amper 2,5 euro heb je al een plastic kweekkasje met potjes, aarde en plantzaadjes. Volg de oersimpele instructies (tijd van actie: max. 5 minuten), en wat volgt voelt net zo geweldig als het onverwachts invallen van een geniaal idee. De kasjes zweten als je dikke buurman en het ruikt af en toe een beetje bedompt, maar die zaak gaat groeien als een tiet. Na twee weken knalt de groene minimoestuin uit zijn plastic kas en moet het geheel even van hun broedplaats naar een grotere bodem verplaatst worden (pot, bak of tuin), maar met een beetje geduld en toewijding zul je binnenkort tomaten en pompoenen oogsten van eigen plantage.
En of je nou wel of niet gevoelig bent voor de hele biologische hype: ‘gardening’ werkt therapeutisch en koken met je zelfverbouwde groenten geeft echt een ongekende voldoening.

Af en toe word ik middenin de nacht wakker met het gevoel dat er iets niet klopt aan mijn slaap: alsof er iets viezigs en ongezonds aan de hand is. In de schemerige halfslaap kom ik erachter dat ik met m’n sokken aan ben gaan slapen. Waarschijnlijk omdat ik weer eens tot diep in de nacht heb zitten doorwerken, terwijl de verwarming allang automatisch op 12 graden is overgeschakeld, en mijn handen en voeten langzaam de zintuiglijke communicatie hebben opgegeven. Op dergelijke nachten, dat volgens mijn hersenen mijn lichaam is gereduceerd tot een romp met brein, slaap ik dus per ongeluk met sokken.

Voeten zijn heel fijngevoelig, net als je handen en vingertoppen. Wij gebruiken ze vaak echter simpelweg als de praktische platte onderkant van ons staande lichaam, en maken na de kindertijd steeds minder gebruik van die sensibiliteit van onze voeten. Eigenlijk is het best raar dat wij het grootste deel van ons leven met onze voeten in sokken en schoenen zitten. En dat terwijl schoenen en sokken eigenlijk voornamelijk puur van nut zijn ter bescherming van kou en pijnlijke of vieze aanvallen, zoals losgeschoten punaises, de verse haarbal van je kat of rondslingerende kromme breinaalden van je oma.

Een snelle google-actie laat zien dat Kate Moss en Keira Knightley afgelopen zomer al werden gespot op blote voeten in de stad, waarmee de mode-scene meteen een mogelijke trend lijkt te willen signaleren. Los van welke bohémien stijlassociaties het “blote-voeten-concept” mag oproepen, ga je er gewoonweg beter door staan en lopen. Bovendien zijn voeten – en de gevoeligheid van voeten – een belangrijk seksueel onderdeel… Reeds een in Sanskriet geschreven wijsheid in het leerboek over de wetenschap der liefde!

Meteen de straat op met je schone voeten is misschien wel wat veelgevraagd, maar geloof me: er zijn nog zoveel andere momenten te bedenken dat die schoenen en sokken best wel even achterwege kunnen blijven.

Ik geef toe: een beetje zweverig is het misschien, maar dan wel zweverig met je voeten op de grond. Blote voeten dus. Voor het betere contact met de “aarde”… En dan vermijd je ook meteen dat weeïge wakker-worden-met-sokken moment.

In Tongkat – Een Verhalenbordeel ontvouwt zich in de eerste paar bladzijden een vervreemdend universum, dat veel weg heeft van onze dagelijkse realiteit. Al lezende verlies ik me in hoog tempo in een eigenaardig patchwork van mythische, moderne, surrealistische en alledaagse fragmenten: een – zoals de titel al zegt – verhalenbordeel van 3000 jaar versnipperde herinneringen.

“Wrijf twee ijsblokjes tegen elkaar. Veroorzaken ze hitte?”

In een bevroren landschap waar ijskathedralen rinkelen, de kou de kleuren uit het landschap heeft onttrokken en zelfs vuur bevriest, wordt gedeald in dromen aangezien seks door de kou niet meer mogelijk is. Een hedonistisch volk probeert te overleven op alcohol, aardbeikussen en dromen. Iedereen zoekt het ‘meisje met de rode haren’, die je lichaam doet ontvlammen met haar kussen en verhalen. Ze is een Tongkat: een van die zeldzame meisjes die met hun tong je dromen steelt en je nieuwe dromen in de plaats geeft…

Na de eerste 30 bladzijden voel ik een ongekende behoefte even in een krant te gaan lezen, of het nieuws aan te zetten. Ik word dusdanig heen en weer geslingerd tussen erotische surrealistische belevingen, gepaard met bizarre chaotische associaties, dat ik ernaar verlang met een smak weer in de herkenbare realiteit terug te komen.
Ergens hou ik ook wel van dat gevoel me te verliezen in sprookjesachtige werelden, en zou ik soms willen dat de realiteit zoals we hem kennen een soort ‘reversed image’ in zich had, een foto-negatief waar je een tijdje (anoniem als een lezer) in kon rondlopen. De beleving van de duistere sprookjeswereld in Tongkat komt misschien wel eigenaardig veel in de buurt.

Van Tongkat ontdekte ik langzaamaan dat het niet alleen die zinnelijke associatieve ervaring is, maar ook een verhaal over ultieme chaos; een boek over mensen met een obsessie voor ‘orde’; over ‘de leugen van de waarheid’; en onder dat alles een kritische blik op de huidige maatschappij.

Tongkat werd in 2002 door het Vlaamse Toneelgezelschap NT Gent omgeschreven tot een – grotendeels geblinddoekte – ervaringsvoorstelling, getiteld Het Sprookjesbordeel: een 1-op-1 ervaring van bezoeker en performer, die als sensueel totaaltheater alle theatrale conventies op z’n kop zette, en menig bezoeker in fysieke en mentale verwarring achterliet.

Als deze voorstelling ooit nog in reprise gaat, zorg dat je dan één van de zeer schaarse kaartjes bemachtigt, want Het Sprookjesbordeel is, net als het lezen van Tongkat, een gegarandeerd onvergetelijke ervaring.
_________

“Vandaag heb ik mijn kleren in repen gescheurd.
Op elke reep schreef ik zinnen die samen een verhaal vormen. Dit verhaal.
Die kleurige linten heb ik rond de poten van mijn vogels gebonden. Daarna heb ik als een gek op mijn eiland rondgelopen om de vogels te verjagen. Maar ze bleven terugkomen. Uit gewoonte. Na een tijd aarzelden ze. Ten slotte hingen ze als een veelkleurige wolk boven mijn eiland. Toen begonnen ze uit te zwermen. (…)

Ik hou ervan te denken dat anderen die vogels zullen vangen, betoverd door hun veelkleurigheid. Ze zullen de linten wegknippen en mijn woorden lezen. Misschien zullen ze er hun eigen verhaal mee maken, geprikkeld door de onaffe zinnen. Misschien ook niet.”

Uit: Tongkat. Een Verhalenbordeel, van Peter Verhelst, pag. 80-81.
_________

www.peterverhelst.com

Heb je weleens een ogenschijnlijk vergeten boek in de trein gevonden? Of op de sokkel van een of ander literair monument? Grote kans dat het niet per ongeluk daar is blijven liggen, maar ‘into the wild’ is gestuurd door een lid van het wereldwijde Book Crossing Network.

Bij het bekijken van de site van dit – van origine Amerikaanse maar inmiddels wereldwijde – netwerk krijg ik de kriebels van de midlifecrisis-natuurwinkel-toon die er hangt, en wil ik uit ergernis eigenlijk steeds weer afhaken. Maar het fenomeen blijft me toch bezighouden. Laten we duidelijk zijn: maandelijkse bijeenkomsten in cafés en ‘chit-chats’ via het online forum zijn tenenkrommend, maar ik vind het wél leuk ergens een goed boek te vinden dat ik zomaar mag meenemen. Geen gelul, gewoon een gratis ‘nieuw’ boek. De enige – ongeschreven – regel is dat je er niet stiekem je eigen boekenkast mee gaat aanvullen, maar hem na een tijdje weer ergens achterlaat. Fair enough.

Om te voorkomen dat je maandenlang alert rondloopt op zoek naar een zwervend boek met een unieke BCID (Book Crossing Identity) sticker, en onverhoopt je eerste vondst een boek uit de jaren ’70 over boetseren is, kun je ook eventjes de website van Book Crossing bezoeken. Klik op de stad waar je op dat moment iets zou willen vinden en je ziet direct waar en wanneer een nieuw boek in jouw buurt ‘out travelling’ gestuurd is, inclusief titel.

Ik ga zo maar eens een kijkje nemen bij de Coffee Company op de hoek. Volgens de ‘go hunting’ statistieken schijnt het dat Everyting is Illuminated van Jonathan Safran Foer daar nu net een paar uur ‘in the wild’ ligt.
www.bookcrossing.com

Een Frans vriendinnetje van me weet altijd vliegensvlug een goede wijn uit het schap van de Albert Heijn te selecteren. Ik onthoud vervolgens het etiket en kom zo een heel eind als ik wat cadeau wil doen of zelf wil kunnen serveren, maar echte smaaknuance of druifkennis is ver te zoeken. Voor wijnnitwits én small-budget people bestaat er tegenwoordig een wijnalmanak die de beste wijnen onder de 5 euro beschrijft. Handig, zeker aangezien per flesje exact vermeld staat waar hij te verkrijgen is – van Albert Heijn en HEMA tot Lidl en de lokale slijterij – maar de beschrijvingen zelf blijven een irritante kakkineuze woordenstroom aan smaaknuances. (“De familie Grassa maakt geweldig wit. Vol koel, onstuimig rood fruit. Frambozen en kersen vooral. Een “knetter-rosé” die prikkelt op de tong, opfrist en doet verlangen naar meer.” Of: “Een wat boertige blend. Maar wel stoer en oprecht. Zwarte bessen met mint en een portie laurier.”). Het boekje nodigt echter wel uit tot persoonlijke ‘vinifiering’… alle bal- en burgerlijkheid op een stokje: organiseer een wijnfeestje.

Nodig een groep vrienden uit, maak een selectie van wijnen, bijvoorbeeld 5 witte en 5 rode – voor de nodige budgetslimme inspiratie en aanwijzingen zie Hamersma’s almanak – en haal wat stokbrood en lekkere dingen in huis. (Elke wijn smaakt totaal anders in combinatie met verschillende voedsel, dus verschillende etenswaren binnen handbereik is een interessante en prettige toevoeging.) Vraag vervolgens iedereen één of twee flessen van het lijstje mee te brengen. Tot slot hier en daar nog een karaf water, een kaars en goede muziek… ziedaar je eigen Doe-Het-Zelf Wijnproeverij.

NB Uit recent opgedane ervaring kan ik inmiddels meegeven: ruik niet te hard en te diep in je glas, want dan krijg je een rare pijn in je voorhoofdsholten. En, volgens ‘vinologische’ regels moet je wijn na het proeven uitspugen in een bakje: lijkt me duidelijk dat je op je eigen wijnfeest deze regel aan je laars kunt lappen.

Wijnalmanak 2010 – de beste wijnen onder de vijf Euro, Harold Hamersma, Spectrum 2009, Prijs: ca. € 12,95

Stel je voor: je lijf zit vol met stekels waardoor je langzaam en onhandig bent. Je viert je verjaardag niet, omdat er toch niemand komt. Sterker nog, je besluit je eigen verjaardag maar te vergeten zodat je in ieder geval niet hoeft te hopen dat er iemand komt.

De egel praat tegen zichzelf, hardop. Dat is namelijk een goede bevestiging van eenzaam zijn, vindt hij. Hij kan dagen nadenken over wat hij allemaal zou kunnen ondernemen, maar komt er steeds niet toe er echt iets mee te doen. Soms gaat hij even op pad en bespreekt hij wat met andere eenzame dieren die hij, per ongeluk, in het bos tegenkomt. Ze discussiëren over dodelijke stilte of onafzienbare tijd. Je zou kunnen zeggen dat de egel een obsessie heeft voor eenzaamheid. Hij is druk in de weer om vooral nog maar wat eenzamer te worden. Hij blijft soms dagen alleen thuis, of ligt ‘s nachts wakker van het bedenken van nieuwe strategieën.

En dan wordt het opeens wel heel erg stil om hem heen. Bang om alle hoop te moeten verliezen, schrijft hij een brief aan de dieren:

“Dieren, zijn jullie mij vergeten?
Ik besta nog.
Hoe dan ook.
De egel”

De Eenzaamheid van de Egel van Toon Tellegen is een van die bijzondere boeken waarbij, elke keer dat je het leest, weer een moment komt dat er onverwachts een stroom emoties door je lijf raast. Oprechte ontroering, omdat je het even heel goed begrijpt.

Simpel, van een unieke absurditeit, vaak relativerend en soms filosofisch.