In de loop der jaren lijkt de opzet van het programma enigszins gewijzigd te zijn. Inmiddels zie je Twan gewoon zijn werk doen, waarbij hij een paar keer, zichtbaar tegen zijn zin in, de microfoon afstaat aan een student. Het lijkt echter wel dat hoe spaarzamer deze onderbrekingen worden, hoe gênanter ze worden ingevuld. Bij elke vraag uit de zaal zie ik Twan dieper teleurgesteld in de mensheid raken.

Illustratie: Tejo Verstappen

Het soort vragen waar de studenten mee op de beeldbuis vereeuwigd willen worden, kan grofweg worden onderverdeeld in twee categorieën. De eerste categorie bestaat uit vragen die zo nietszeggend clichématig zijn dat de hoofdredacteur van een basisschoolkrant ze zelfs gebracht in de vorm van satire nog zou weigeren. ‘Wilde u altijd al premier worden?’, dat werk. Maar dat is niets vergeleken met de tweede categorie, die uit schaamteloos opportunistische verzoekjes bestaat. ‘Of hij naar hun briljante programmavoorstel kon kijken’, was zo’n beetje het enige wat men een paar weken terug van John de Mol wilde weten. In de aflevering daarvoor stelde een meisje aan Matthijs van Nieuwkerk voor drie dagen in de week voor hem te gaan invallen, zodat hij een beetje aan zichzelf zou kunnen werken. Deze vragenstellers verschuilen hun haaiengedrag achter de ondeugende lach waarmee ze denken het nog ver te zullen gaan schoppen. En ze hebben waarschijnlijk nog gelijk ook, zij zijn de toekomst.

Het allersmerigst in deze tweede categorie werd toch wel gedaan door Jantien Kurpershoek en haar vriend. Sting was te gast en hij had net verteld te gruwen van talentenjachten op tv, want een talent ontwikkel je juist door veel op te treden in de anonimiteit van achterafzaaltjes. Toen was het de beurt aan Jantien. Of ze met Sting een nummer mocht zingen, vroeg ze al van haar stoel glijdend. Sting zei dat hij het best vond en dat ze een liedje mee mocht zingen tijdens de soundcheck. Over deze reactie zou na afloop gezegd worden wat uitzonderlijk het toch is dat een ster van zijn formaat zoiets bereid is te doen, maar hoe had de zachtaardige zanger anders kunnen reageren? Weigeren was geen optie geweest, dan had men hem een arrogante eikel gevonden. Sting kon niet meer heen om brutale Jantien, al zal hij bepaald geen zin hebben gehad in zo’n eng hysterisch meisje van het soort dat hem vast al zijn hele leven lastigvalt. Jantien zal ook niet van een weigering zijn uitgegaan en heeft Sting dus ordinair in een hoek gedrukt. Dat ze op deze manier vervolgens ook nog als een heldin mocht aanschuiven bij De Wereld Draait Door, en haar ‘moment’ als lokkertje voor het programma de hele avond op de zender voorbij kwam, zal een stimulans zijn voor vele onuitstaanbare types om in toekomstige afleveringen van het programma een slaatje uit de gast te komen slaan. ‘Je vergeeft het jezelf nooit als je het niet probeert,’ zullen ze als een mantra in hun hoofd herhalen wanneer ze hun vinger zo hoog mogelijk de lucht in steken. Uiteindelijk draait de avond om hen, de geïnterviewde doet er alleen toe als instrument.

Nog een stuk beschamender dan het optreden van Jantien, was dat van haar vriend. Na haar was hij de volgende persoon die aan Sting een vraag mocht stellen. ‘Wij houden heel erg van muziek, maar zijn nogal armoedzaaiers,’ zei de jongen met flonkerende oogjes, ‘dus kan jij ervoor zorgen dat we naar je concert kunnen?’ Ik zag Twan naar zijn schoenen staren en met weemoed denken aan de intellectuele integriteit van George W. Bush.

Wanneer ik op de deurbel druk raast mijn hart door mijn keel. Ben ik bang voor Wim Zijl? Zeer zeker niet, maar het is de eerste keer dat ik iemand ga interviewen. Het is niet Wim zelf die open doet, maar zijn vrouw Lieuwke. Zij is anders dan ik mij had voorgesteld. Frêler, pinniger, haast bibliothecaresse-achtig. Maar het is vast juist doordat zij niet het type gezelligheidsdier is, dat zij haar Wim met beide benen op de grond weet te houden. Wanneer hun schurftige rottweiler Pico voor mijn voeten neerploft en Lieuwke mij een schaal kaakjes voorhoudt weet ik dat het helemaal goed zal gaan komen met dit gesprek. Wim’s bulderlach vult het rijtjeshuis te Brummen.

Mensen omschrijven jou als een hele gewone man.
“Ben ik ook. Ik hou van gezelligheid, van mensen. Van dieren ook, ik heb een hond. Maar er zit ook een einzelgänger in mij. En een clown. En een doener. Ik ben al met al niet voor één gat te vangen. En dat terwijl ik toch mijn leven lang in de bouw heb gewerkt. Het entertainmentgebeuren kwam er gewoon bij kijken. Optredens in het weekend, volle bak. Lieuwke was toen ook mijn manager, dat zet je relatie wel op scherp hoor. En toen kreeg ik die rug. Lig je vervolgens op de bank een WAO’tje te trekken. Stond er meteen een Pool klaar om mij te vervangen. Ja, die zijn natuurlijk ook niet op hun achterhoofd gevallen. Maar ik moest door, dus heb ik gewoon van mijn hobby mijn roeping gemaakt. ‘De bühne op, jongen’, zei ik tegen mezelf. Zagen ze me aankomen hoor, in de buurthuizen en biertenten des lands. Ja, ze hebben het geweten.”

Wist je altijd dat er een imitatietalent in jou verborgen ging?
“Kijk, ik ben dus begonnen als Elvis-imitator, maar die markt is nogal overbevolkt. Op zich wist ik best een aardige Elvis uit mijn hoed te toveren, maar het punt is dat je je echt moet onderscheiden in dat wereldje. Anders verzuip je. En echt een Elvis waar je niet omheen kan, die heb ik nooit in huis gehad. Ben bovendien zelf nooit een enorme liefhebber geweest van de beste man, dus daar ga je al. Dat ruiken de mensen. Was zelf altijd meer van Lee Towers. Maar die is nauwelijks te doen hoor, wordt al heel gauw een karikatuur. Terwijl Leendert juist zoveel lagen kent. Die moet je recht willen doen.”

Je bent ook een tijdje Carlo Boszhard-imitator geweest.
“Ah, jij hebt de bio gelezen. Het lastige van Carlo is dat je in één keer door ook weer al zijn imitaties mee moet nemen in jouw imitatie van hem. En de figuren die hij doet, die moet je stelselmatig op tv voorbij zappen. Anders sluipen de originelen er zo doorheen en heb je mijn imitaties in plaats van mijn imitatie van zijn imitaties. En de mensen prikken daar zo doorheen, die zijn ook niet gek hoor.”

Hoe kwam je toen bij Rutger Castricum terecht?
“Dat was op een nacht die ik nooit meer zal vergeten. Ik zat er helemaal doorheen, ik zat potvast en deed geen oog meer dicht. Dus zat ik ’s nachts in mijn onderbroekie tv te kijken. Komt die Rutger voorbij. Ik wist niet wat me overkwam. Alsof ze hem gestuurd hadden, haha. En hij begint achter een of andere politicus, weet ik veel, aan te sjokken. Zo, met die microfoon van hem. Dat was ongehoord in die tijd hoor. Ik krijg nog koude rillingen als ik erover denk.”

Wim Zijl, voor zijn huis in Brummen. “Ik krijg nog koude rillingen als ik er aan denk.”

Wist je toen al meteen dat je hem na zou gaan doen?
“Welnee zeg, dat kwam pas later. Maar hij gaf me wel vanaf dat eerste moment, hoe zal ik dat zeggen, de energie om door te gaan. Hij is een bijter, dat inspireert mij. Het was weken later, toen hoorde ik hem dat ene woord zeggen. ‘Neger’, zei die, en ik krijg gewoon weer overal kippenvel. Ik bedoel, hij zei het alsof hij ‘appel’ zei, zo ongedwongen. Heel anders dan die Dweezie, die presentator, die zegt ‘neger’ met zo’n stout lachje erbij. Rutger niet, die heeft dat niet nodig. Hij toont een zekere kwetsbaarheid. En ik wist meteen, die gast deugt.”

Heb je hem ooit ontmoet?
“Nee, gek hè. Terwijl hij van mijn bestaan echt wel moet weten. Maar misschien is hij bang zichzelf tegen te komen.”

Zou je hem even willen doen?

Ik slik, ben bang dat ik te veel heb gevraagd. Maar nadat het gesnurk van Pico even het enige geluid in de kamer is geweest staat Wim op en begint zijn act. Het is niet te geloven wat er zich voor mijn ogen afspeelt. Ondanks de opvallende uiterlijke verschillen ís Wim Zijl voor vijf volle minuten Rutger Castricum. Dan ploft hij terug in zijn luie stoel.

Wim… hoe… doe… jij… dit?
“Keiharde training. Elke dag weer. Uren kijken, banden terugspoelen en opnieuw zien. Elk detail opnemen in de vezels van je lichaam. En geloof blijven houden, dat is het belangrijkste. Nooit bang zijn. En genieten van het machtsgevoel, want alleen als hem kan ik zo zijn. Als mezelf ben ik maar een softie.”

Op wat voor plekken doe jij dit?
“Ik word vooral gevraagd op politieke congressen en mediatrainingen. Mogen ze op mij oefenen. Ben ik gauw mee gestopt. Want ik dacht, hier kan ik nu wel lekker geld mee verdienen, maar als ze dankzij mij met de echte Rutger leren omgaan, kan die jongen zijn werk niet meer uitoefenen en heb ik mezelf in de staart gebeten. Dus nu doe ik gewoon braderieën. Mensen daar vinden het heerlijk om te doen alsof ze bekend zijn, mag ik achter ze aan gaan zitten. Vragen wanneer ze het voor het laatst gedaan hebben en ze dan bevelen bier voor mij te halen. Vinden ze heerlijk.”

Ik hoorde dat je deze zomer naar Ibiza gaat?
“Precies, samen met Lieuwke. Wij zijn er nooit geweest, maar laten ons rondleiden door Rutgers boekje. En iedereen op het eiland kent Rutger hè, dus dat wordt ook weer een feest van herkenning.”

Wim staat op om het toilet te bezoeken. Ik vraag aan Lieuwke wat zij vindt van de talenten van haar man.

“Soms ben ik bang dat hij erin blijft steken. Dat Wim verdwenen is en ik met Rutger verder moet leven. Maar ja, Wim is een method actor hè. Toch kan het vervelend zijn. Wim is een hele zachtaardige man moet je weten, zeker in bed. Maar als hij dan te lang achter elkaar Rutger heeft moeten spelen is het voor hem heel lastig dat masker af te schudden. Als hij dan bovenop me ligt spuugt hij wel eens in mijn gezicht. En als hij klaargekomen is moet hij dan heel hard huilen. Ik herken Wim daar absoluut niet in terug.”

Wanneer Wim terugkomt van het toilet wil hij mij zijn ‘studeerruimte’ laten zien. De muren zijn volledig gevuld met foto’s van Rutger Castricum. Knipselmappen en VHS-banden rijken tot het plafond. Aan een rek hangt een arsenaal aan roze microfoons. “Dit is waar de magie ontstaat,” zegt Wim Zijl.

Even later sta ik op de bus te wachten. Het was een enerverend gesprek met een unieke man. Opeens voel ik een klopje op mijn schouder. Het is een roze microfoon. “Heb je nog een goede beurt gehad, schoft?” vraagt Rutger Castricum met een brede glimlach. Ik moet een aantal keren met mijn ogen knipperen en dan pas bedenk ik mij dat ik er in ben getuind. Het is natuurlijk gewoon Wim Zijl.

Illustratie: Tejo Verstappen

De afgelopen jaren heb ik weinig contact met Marijke gehad, totdat ik en mijn gezin van haar een poppenhuis cadeau kregen voor onze nieuwe woning. Het poppenhuis was tevens een poppenkast en Marijke had het gemaakt voor haar laatste voorstelling, een aantal jaar geleden. Het was een gigantisch kleurrijk geval met raampjes, gordijntjes, dakpannen, torentjes, schoorsteentjes en klimop. Achter de voordeur zat een meterkast verborgen, met acht schakelaars om de lampjes in het huis apart te bedienen. Het geheel stond op een onderstel met wielen. In het onderstel stond een kist gevuld met honderden handgemaakte poppetjes en meubeltjes, om het huis mee in te richten. En hoe minutieus het ook in elkaar zat, het ding bleek ontzettend stevig. Wanneer de katten er opsprongen en in kropen hield ik mijn adem in, maar het poppenhuis gaf geen krimp. Ik belde Marijke op om haar te bedanken. Ze vertelde blij te zijn dat wij het mooi vonden, want toen de voorstelling waarvoor zij het gemaakt had niet van de grond kwam had ze het huis uit pure frustratie bijna tot spaanders gehakt. Haar bijl zweefde vlak boven het dak, toen de gedachte dat ze er misschien nog iemand blij mee zou kunnen maken haar op het nippertje tegenhield. Sindsdien heeft ze geen voorstelling meer gemaakt. Ook kijkdozen ging ze steeds minder maken, de muur in haar gang kwam langzaam vol te hangen en wat moest ze er nog mee. Ze was al in de zeventig en wilde het liefst van die spullen af.

“Ik heb helemaal niets met die website,” zei Marijke, terwijl ze in haar taart prikte. “Het ziet er zo gothic uit. Ik ben toch helemaal niet gothic? En die teksten die erbij staan vind ik ook maar niets.” Ze vertelde dat ze een tijd lastig werd gevallen door een Engelse bewonderaar. Hij vond dat de hele wereld een kijkje in haar wonderlijke huis moest kunnen nemen en maakte daarom deze site. “Maar dat is toch ook fantastisch?” zei ik. “Het is toch fijn als mensen jouw werk kunnen zien?” “Ach,” zei ze, “ik vind al die aandacht maar overdreven. De weg ernaar toe, het maken, daar heb ik de grootste lol aan beleefd, maar wat moet ik er daarna mee.” Ze vertelde dat iemand een kijkdoos wilde kopen voor tweeduizend euro. Zij weigerde, want vond het te veel geld. Hij wilde er echter niet minder voor betalen. “Het liefst zou ik de complete gang aan een theatertje schenken,” zei ze. Er moest wel vaart bij gemaakt worden. Ze had de kijkdozen indertijd aan de muur bevestigd met een lijmpistool, maar die lijm begint nu langzaam los te laten. De kijkdozen gaan steeds verder naar voren hangen, haast dreigend.

Mocht u ooit om welke reden dan ook in Edam verzeild raken, zorg er dan voor dat u Kleine Kerkstraat 12 niet mist. Werp een blik naar binnen, of bel voor mijn part aan als u durft. En ga anders maar voor een impressie naar de ongewenste website. Zolang u maar niet zegt dat u het van mij heeft. Zolang u maar niet zegt dat het kunst is.

Met grote ogen zal ze me aankijken. “Maar hoe kan dat nou?” zal ze dan met een vies gezicht zeggen. “Wie kon daar dan iets aan verdienen?” Ik zal glimlachend mijn hoofd schudden. “Niemand. Daarom noemden sommigen het ook diefstal. Maar wij vonden dat een verouderde manier van denken. Een dief heb ik mij nooit gevoeld, want er was geen plek waar ik liever mijn geld uitgaf dan in een platenzaak. Dat was een plek waar je muziek kon kopen, waarvoor je de deur uit moest. Nu zijn ze verdwenen, want te veel mensen bleven liever thuis. Al die gekke schijfjes en plaatjes die wij in de kast hebben staan, pas als ik ze in mijn hand kon houden had ik het idee dat ze echt van mij waren. Maar misschien was ik wel ouderwets. Bijna alles wat ik kocht kende ik echter al via een upload- of torrentsite – wat dat zijn leg ik je nog wel een keertje uit. Nu is het internet één grote winkel, maar ooit was het een plek waar bezit niet bestond, een wereldwijd web waar iedereen naar hartelust in mocht verdwalen. Misschien was het naïef van ons om te denken dat dit zou kunnen voortbestaan, maar heel even leek het toch echt te werken.” Nors staat mijn dochter op van tafel. “Ik blijf je een vuile dief vinden papa, en een hebberd. Als alles gratis is, dan wordt het toch waardeloos.”

Illustratie: Tejo Verstappen

Wat het eerste liedje was dat ik downloadde weet ik niet meer, wel dat het een hele onderneming moet zijn geweest. Om het internet überhaupt op te kunnen moest ik eerst bij mijn ouders nagaan of zij geen belangrijke telefoontjes verwachtten. Als dat niet zo was, ging ik er eens goed voor zitten. Tegenwoordig kan men constant en overal online zijn – op de fiets, in bad, u zegt het maar – het is zoiets als ademen. Maar in vroegere tijden moest ik mij hiervoor terugtrekken in een aparte kamer. Daar was waar het gebeurde, waar ik het wereldwijde web betreden kon. Met ingehouden adem maakte ik verbinding. Dat heerlijke piep-brom-tuut-geluid droeg de belofte in zich van een misselijkmakende gelukzaligheid. Tergend traag ging het allemaal. Via Kazaa of Napster, of hoe het ook heette, klikte ik dan op een nummer dat ik op mijn harde schijf wilde hebben staan. Ik wachtte, met mijn neus tegen het scherm gedrukt, tot het balkje steeds verder gevuld was. Soms kon dat dagen duren. Er waren geen sociale media of grappige filmpjes om in de tussentijd te bekijken, er was alleen het wachten tot het liedje kon worden afgespeeld.

En als het dan eindelijk zo ver was, draaide ik het zo’n honderd keer achter elkaar, door mijn logge krakende computerboxen. Soms klonk er ‘oh oh’ door die boxen, dan stuurde een schoolvriend via ICQ een berichtje. Maar dat was meestal geen verrassing, we spraken doorgaans ruim van tevoren af dat we elkaar daar zouden treffen. Als ik genoeg liedjes op mijn computer had staan brandde ik ze op een cd. Vol trots stopte ik die in de stereo om mijn ouders te laten horen wat de reden was geweest van onze wekenlange telefonisch onbereikbaarheid. Vaak bleek die cd dan niet afspeelbaar, of zat het vol met irritante tikjes. Soms bleken het heel andere nummers te zijn dan erbij stond vermeld. Maar ik wist dat alles alleen maar mooier, sneller en makkelijker zou worden, dat we op weg waren naar een nieuwe wereld.

Tegenwoordig is mijn laptop in een constante sessie geruisloos muziek en films aan het binnenhalen. Ik heb een externe harde schijf gevuld met complete discografieën en filmografieën die ik grotendeels weer in de digitale prullenmand zal smijten zonder ze ooit een blik te hebben gegund. Alles heb je voordat je hebt kunnen bedenken of je het wel wil, in de allerhoogste kwaliteit. Maar ondanks de overdaad die dit gemak met zich meebrengt, blijft de gratis toegang tot wat ik wil zien of horen voor mij een onschatbare waarde hebben. Geld betalen voor downloaden of streamen gaat tegen alles in waar het internet ooit voor stond, de belofte die het in zich droeg. Dat was het idee dat iedereen overal ter wereld informatie en content kon plaatsen, delen en halen, zonder dat verdiensten een rol speelden.

Dat tijdperk lijkt nu ten einde te zijn. Steeds vaker stuit ik tijdens het surfen op sites die uit de lucht zijn gehaald, omdat daarop ‘illegale content’ werd gedeeld. Het gaat dan niet om kinderporno, maar om de liedjes waarvoor ik twaalf jaar geleden dagenlang met mijn neus tegen het scherm zat gedrukt. Uiteindelijk overwint de oude wereld en zal het lijken alsof die nieuwe wereld nooit bestaan heeft.

Maar misschien dat we nu slechts met een oprispring van die oude wereld te maken hebben en de toekomst de toekomst zal mogen zijn. Misschien zal het gesprek tussen mij en mijn dochter, waaruit de generatiekloof van een omgekeerde wereld blijkt, nooit plaatsvinden. Ik zal immers niet de enige zijn die dezer dagen geconfronteerd wordt met een nostalgie naar iets wat even zo vanzelfsprekend leek. Wanneer mijn generatiegenoten, opgegroeid met de opwinding van het downloaden, het voor het zeggen hebben, blijken de waarden wellicht toch omkeerbaar te zijn, Maar misschien is niet iedereen zo nostalgisch aangelegd als ik, en zijn we morgen onze jeugdige opwinding weer vergeten. Met copyright en verdienmodellen had die opwinding niets te maken, met een liefde om werelden te ontdekken des te meer.

◊ entrée

Entrée

Gedurende het hele jaar zal hard//hoofd in het kader van zogenoemde Late Night Café’s wederom samenwerken met Entrée. De zes edities van het Late Night Café zijn elk gekoppeld aan een eigen thema. Elke editie wordt aan twee van onze redactieleden de opdracht gegeven een bijdrage te leveren, geïnspireerd op het thema van de betreffende avond. Het resultaat hiervan verschijnt op onze website en zal op de Late Nights eveneens onderdeel uitmaken van het programma. Deze keer (vrijdag 27 januari) is het thema ‘Verwachting’. Kasper van Royen schreef een column binnen dit thema, dat op de avond zelf ook te vinden zal zijn.

Soms zie ik hem van verre aankomen, maar meestal overvalt hij me vanuit het niets: de kriebel. Er was een periode dat hij me meerdere keren per week begroette, tegenwoordig steekt hij goddank twee, hooguit drie maal per maand de kop op. Tja, ik word ook een dagje ouder. Het liefst breng ik mijn avonden lezend, schrijvend, of filmkijkend door. Mijn ochtenden en middagen overigens ook, maar daar gaat het nu even niet over. Als de kriebel komt kan ik daar even intens van genieten, de mogelijkheden die voor mij liggen lijken onbeperkt, maar al gauw moet er actie ondernomen worden. Met wie wil ik dansen, dronken worden, slap ouwehoeren? Moet dat met één persoon, of met meerdere, en wie vormen dan goede combinaties?

Ik scroll door de contactenlijst van mijn telefoon en streep in mijn hoofd namen door en zet andere namen in een mapje van mogelijke opties. Dan verstuur ik een paar smsjes, de eerste selectie. Het liefst zou ik willen dat men gewoon met ‘ja’ of ‘nee’ reageert, dat zou een hoop gedoe schelen, maar de meesten doen enthousiast een voorstel voor een andere dag. Zo werkt het echter niet voor mij, de kriebel moet vandaag bevredigd worden en vanaf morgen ben ik weer iemand die zijn avonden lezend, schrijvend en filmkijkend doorbrengt. Tot de volgende kriebel zich aandient, maar dan zien we wel weer verder.

De voorstellen tot andere afspraken probeer ik vriendelijk af te wimpelen, maar er zijn er die voet bij stuk houden en steeds weer andere data uit hun mouw weten te schudden. Op zeker moment geef ik mij maar gewonnen en moet opeens allerlei afspraken in mijn agenda zetten, sommige voor in de verre toekomst. Ik weet dan al meteen dat die afspraken in de loop der tijd steeds over en weer verzet zullen gaan worden, totdat op de uiteindelijke avond geen van de partijen er meer echt zin in heeft en het bier drinken een taakstraf is geworden. Met de aanvankelijke kriebel heeft het dan natuurlijk niks meer van doen.

Aan een tweede selectie vrienden wordt sms’en verstuurd en aan een derde. Niemand kan op zulk een korte termijn. Er zijn andere plannen, er moet morgen weer gewerkt worden, men moet bijkomen van de vorige avond, de persoon in kwestie blijkt in het buitenland of overleden. De kriebel is inmiddels getransformeerd tot een zeurende jeuk. Ik moet en zal vanavond de deur uitgaan, maar een zogenaamde topavond kan het toch onmogelijk nog worden. Ik beland bij de laatste selectie, daarna heb ik van de nummers in mijn telefoon alleen de tandarts, de pizzeria, de belastingdienst en het consultatiebureau nog niet gecontacteerd. Hoe vager de kennis des te uitgebreider dient het begeleidend schrijven te zijn, want tegenover iemand die je twee jaar niet hebt gezien kan je je er onmogelijk vanaf maken met ‘zuipen vanavond?’. Dat zou pathetisch zijn.

Goed, zo gaat het niet altijd. Soms heb ik meteen beet en zit ik een paar uur later met mijn favoriete vrienden in mijn favoriete kroeg. Aan alle voorwaarden voor een fantastische nacht zijn voldaan, maar het zal nooit meer dan een schaduw kunnen worden van het spektakel dat de kriebel in zich droeg. Dat was de belofte van een hels bacchanaal waar nog eeuwen later vol bewondering schande van gesproken zou worden, maar in de praktijk staat voor je het weet de ene helft van de groep in de regen te roken, terwijl de andere helft een kettingreactie van gegaap in gang zet, waarna iemand zegt dat het tijd wordt voor een laatste rondje. Dan zegt de barman dat je net te laat bent en overhandigt je de rekening, want het is een doordeweekse dag in de grote stad. Vervolgens zit je met z’n allen in een snackbar naar Al Jazeera te staren. Als je geluk hebt heeft er ondertussen iemand overgegeven in je fietstas, zodat je de volgende ochtend toch nog kan zeggen dat het een dolle boel was.

Het leukst blijken de avonden waar ik in het geheel niet naar heb uitgekeken. Avonden waarvan ik dacht dat ik ze liever aan lezen, schrijven, of filmkijken had besteed. Mijn vriendin heeft vrienden uitgenodigd om aan onze eettafel koehandel te spelen, of ik word verwacht op een verjaardag waar iedereen als zijn favoriete wiskundige verkleed moet gaan. Chagrijnig olijven prikkend begin ik dan maar met iemand een gesprek en voor ik het weet ben ik bevangen door een geluk waarin ik met de avond samen val. Waardevoller dan een bedrieglijke kriebel ooit had kunnen voorzien.

Vorige week was het weer eens zover. Terwijl ik in alle onschuld een vis aan het panneren was kroop de kriebel in mijn kop. Mijn handen veegden zich af aan mijn broek en maakten zich startklaar om de eerste selectie te berichten, maar net op tijd wist ik ze tot de orde te roepen. Ik legde de telefoon op het aanrecht en richtte mij tot de kriebel. “Ho ho,” riep ik met een gestoorde grimas, “jij beheerst mijn leven al sinds het eerste onderbouwfeest, maar vanaf nu gaan we het eens helemaal anders aanpakken. Je kan me niet voor de gek blijven houden, ik ben sterker dan jij.” In een oude telefoonklapper zocht ik de stomste mensen die ik maar kon bedenken, zo stom dat ik hun nummers nooit in mijn mobiel had overgenomen, en sprak met ze af in een disco waar ik nog niet dood aangetroffen zou willen worden. Dát zou de kriebel leren, ditmaal zou ik hem dan toch echt te slim af zijn. Deze avond moest wel de beste avond ooit worden. Het werd de grootste kutavond die ik ooit heb meegemaakt.

Sindsdien hou ik mezelf elke nacht wakker met de vraag waar het is misgegaan. Mijn plan had waterdicht geleken, maar van een avond waar je niks van mocht verwachten had ik toch wel wat meer verwacht. Voorlopig kom ik de deur niet meer uit.

Illustratie: Tejo Verstappen

Twee weken terug belde ik ’s avonds laat bij mezelf aan. Er werd niet opengedaan, wat niet zo vreemd was, want de rest van het gezin was die middag afgereisd naar mijn schoonfamilie voor de kerstdagen. Ik zou de volgende dag volgen, maar eerst moest ik een nacht alleen doorbrengen in ons nieuwe huis. Mijn excuus was dat we de katten onmogelijk zo lang alleen konden laten, maar eigenlijk wilde ik in alle eenzaamheid hier zijn. Dit was immers de plek waar ik mogelijk de rest van mijn dagen zou slijten. Vanwege vele linkerhanden was het mij de afgelopen week verboden dit terrein te betreden. Mijn klussende wederhelft wilde dat ik haar niet voor de voeten zou lopen; zij vond dat ik beter bij mijn ouders kon onderduiken, om daar onze kleine te verzorgen. Ik doe mij graag voor als feminist, maar je kan ook zeggen dat het lot genadig is. Met een luier kan ik nu eenmaal beter uit de voeten dan met een combinatietang. Mijn geliefde had zich de plek met parketlijm en grondverf allang eigen gemaakt, maar ik moest mijn weg nog zien te vinden.

Illustratie: Tejo Verstappen

Ik deed mijn voordeur open met de sleutels die als onbekende indringers hingen aan de bos. Het voelde nog niet bepaald als thuis komen, want de poezen kwamen mij niet begroeten. Die waren vast verdwaald in dit kolossale, drie etages tellende kasteel. De woonkamer was gevuld met dozen. Dat ik mij in de woonkamer bevond wist ik doordat op elke doos ‘woonkamer’ geschreven stond. Tussen de dozen lag een matras. In deze omgeving kon ik beter een verhuisdoos dan een meubelstuk zijn. Ik zou voor zich spreken in de tijdelijke chaos.

Maar verhuisdozen stoppen geen pizza in de oven, masturberen niet in een oude sok en kijken geen deeveedee van Koot en Bie. Toen ik al deze zaken gedaan had, in de vergeefse hoop daarmee een verschil te maken, wilde ik alleen nog naar het plafond staren en mij inbeelden dat ik overal kon zijn. Het was een plek waar ik was, maar daarmee was alles gezegd. Deze plek kon nog van alles worden. En dat zou ook gebeuren. De dozen zouden worden uitgepakt, het huis zou worden ingericht, het leven zou hier verder gaan. Er zou geschreven, gekookt, gespeeld, geruzied en gezopen worden hier. Een kind zou hier haar eerste stapjes wagen, haar eerste woordjes zeggen. Dat wist ik wel, maar op dit moment leek het slechts een vage mogelijkheid. Voor hetzelfde geld waren de verhuisdozen gevuld met stenen en zou ik heel ergens anders wakker worden. Misschien was ik wel Nelson Mandela met een delirium.

Uiteindelijk ging het leven toch verder. Ik moest de vervreemding overwinnen door de dozen open te maken om te zien dat ze niet gevuld waren met stenen, maar met mijn spullen, spullen die onderdeel uitmaken van de chronologie van een leven, die meehelpen te maken wie ik ben. Gisteren heb ik de platenkast ingeruimd en nu voelt het huis als meer dan een mogelijkheid, het voelt als een plek die is waar ik ben. Alleen mijn LP’s van Dylan heb ik in hun doos gelaten. Mocht de beste man hier ooit aanbellen, hoeft hij zichzelf tenminste niet tegen te komen.

Afl. 88: De 11 van 2011

In deze (voorlopig?) állerlaatste Keuze van Kas een extra lange eindejaarsspecial waarin de elf ‘beste’ platen van het afgelopen jaar met smaak worden doorgenomen. (En voor wie graag muziek luistert zonder gelul tussendoor, download de grandioze dubbelcompilatie Kasmix 2011.)

Elke donderdag tussen 16 en 17u zendt het Amsterdam Songwriters Guild het programma ‘Songwriters Guild Live’ uit op AmsterdamFM. Anne Roos Rosa de Carvalho en Rufus Kain ontvangen artiesten uit binnen- en buitenland voor een gesprek en een optreden. Wie het leuk vindt om een live-uitzending bij te wonen is elke donderdag van harte welkom op de vierde verdieping van de OBA. Een vaste rubriek in het programma is aldus De Keuze van Kas. De jingle bij Kas’ audiocolumn is gemaakt door The Secret Love Parade.

Om oude afleveringen van De Keuze van Kas terug te luisteren, klik hier.

De oude man vond dat de tijd langs hem heen moest gaan. Dat deed het in principe ook; jaren waren dagen en alles bleef hetzelfde. Niets bedierf of verstofte in dit huis. Waarom lukte het hem dan toch nooit om Kerstavond over te slaan? Hij voelde diep onderin zijn maag dat het weer zover was. Het was een warm gevoel, waar hij wee van werd en zich nog vele malen eenzamer door voelde. Hij probeerde het gevoel te negeren, maar leek het daar alleen maar mee te versterken. Men dacht weer aan hem, men had hem weer nodig. Ach, dat sentimentele gedoe, die lelijke kitsch. Hij wilde erboven staan, maar kon er niet aan ontsnappen. Of hij hier nu uit vrije wil zat, of dat men hem had opgesloten, dat was een vraag die hem soms gek kon maken, maar het maakte uiteindelijk weinig verschil. Hij bleef onbereikbaar en daarmee alleen. Op deze avond kon hij zich er ook nooit tegen verzetten te moeten denken aan het enige familielid dat hij ooit had gehad. Een zoon, die naar men zei de volgende dag jarig was. Natuurlijk kon hij bellen om hem te feliciteren, maar hij wist dat het een kort en pijnlijk gesprek zou worden. “Je hebt je koninkrijk verlaten,” zou zijn zoon zeggen, eerder vermoeid dan verwijtend. “Mijn bijkeuken is mijn koninkrijk,” zou de oude man dan antwoorden. En hij wist dat zijn zoon het toch nooit zou begrijpen. Zijn zoon wilde alles delen en van iedereen zijn, daar liet hij zich graag op voorstaan, maar de oude man wilde een plekje dat helemaal van hem alleen was. Wie zou hem in een bijkeuken zoeken? Maar nog liever dan rust wilde de oude man iemand die er echt voor hem was, iemand die hem eens tegen durfde te spreken. De oude man wilde een vriend.

Illustratie: Tejo Verstappen

Bovenop de droogtrommel lag een klein kistje. Daarin bewaarde de oude man wat spulletjes die mogelijk ooit iets voor hem betekend hadden, zoals het klokhuis van een appel en een maquette van een ark. Maar deze spullen zeiden hem niets meer. Het enige wat hem iets deed lag helemaal onderop en elke Kerstavond maakte de oude man het kistje open om dit eruit te halen en er heel lang naar te kijken. Het was een tekening. Deze tekening had zijn zoon gemaakt toen hij acht jaar oud was, een periode uit zijn leven waarover erg weinig geschreven was. Ja, men kon niet ophouden over al die pathetische trucjes waarmee hij hem later trots had willen maken. Al dat theater, al die bewijsdrang, de oude man had zich er altijd een beetje voor gegeneerd. Misschien waren ze toen al uit elkaar aan het groeien. Maar deze tekening was gemaakt uit simpele, pure kinderliefde, voor hem alleen. De oude man had meteen gezien dat er geen groot tekentalent in zijn zoon school. Als er niet met grote hanenpoten ‘lama voor papa’ onder had gestaan, zou je onmogelijk kunnen zien dat het dit dier voor moest stellen. Nu was de lama niet bepaald een dier waar de oude man trots op was, hij vond het een typisch geval van een haastklus. Maar deze tekening gaf hem het gevoel dat het allemaal niet voor niets was geweest. De oude man staarde naar de lama en huilde onzichtbare tranen.

Zo ging dat dus elk jaar. De oude man voelde in zijn maag dat het Kerstavond was en staarde naar de lama van zijn zoon. Op zeker moment zou hij de bijkeuken verlaten, om naar de enige andere plek te gaan waar hij bij hoge uitzondering, eigenlijk alleen met Kerst, nog kwam: de tv-kamer. Daar stond een monsterlijk groot scherm, waarmee hij in de hoogste resolutie kon kijken naar alles wat hij achter zich gelaten had. Er waren honderdduizenden zenders om tussen te switchen, en de pauzeknop was er om niets te hoeven missen. Vroeger, toen hij nog in de veronderstelling verkeerde dat zijn ingrijpen daadwerkelijk verandering kon brengen, zat hij haast permanent in deze kamer. Tegenwoordig werd hij alleen nog naar deze kamer gedreven door de pure zelfhaat die Kerst voor hem met zich mee bracht. Hij werd naar deze kamer gedreven om lijdzaam toe te kijken. God, wat haatte hij Kerst!

Maar dit jaar zou alles anders zijn. Kerst overviel hem dit keer niet, hij had hem lang van tevoren zien aankomen. En het waanzinnige plan dat langzaam in zijn hoofd opborrelde was een plan dat hij altijd weg had proberen te drukken, al begreep hij steeds minder waarom het zo’n slechte gedachte zou zijn. De overtuiging dat het juist het beste voor iedereen zou zijn was in de aanloop naar deze Kerst alleen maar sterker geworden. Hij zou het kistje niet meer openmaken, hij zou niet meer zwelgen in de sentimenten die niemand verder brachten. Hij zou dit keer weer eindelijk echt iets betekenen. Hij zou rechtstreeks naar de tv-kamer gaan en nog een laatste keer alles goed in zich opnemen. Dan zou hij gebruik maken van die ene knop op zijn afstandsbediening, de knop waar hij soms zijn duim over liet zweven om zichzelf te plagen, maar waarvan hij lang had gedacht het nooit in te zullen drukken. Het was de knop die alles ongedaan zou maken. Als hij op die knop drukte was het simpelweg allemaal nooit gebeurd. Niets zou gemist worden, want er was niets dat nog kon missen. Ook de oude man zou verdwenen zijn.

Hij switchte langs de kanalen en zag alles waar hij voor vreesde. Maar dit keer stelde het hem allemaal gerust: de onthoofdingen, verkrachtingen, droogtes, overstromingen, versteende bankiers, verdorven politici, ontheemde demonstranten, ijdele kunstenaars, schurftige armoedzaaiers, verschrikkelijke spelshows, versnipperde kuikens, ontboste gebieden, en het ergst van al toch wel die zaken die zogenaamd uit zijn naam moesten gebeuren. Hij kon het allemaal makkelijker aanzien dan ooit, omdat de beelden alleen maar bevestigden dat hij een juiste beslissing had gemaakt, misschien wel zijn beste beslissing ooit. Hij kon nu ogenblikkelijk op de knop drukken, maar zoveel maakte het natuurlijk niet meer uit, hij kon net zo goed nog even blijven kijken naar de laatste momenten van al die ellende. Hij zapte langs wat zenders waarop families aan tafel gingen om zich doodziek te eten in het licht van duizenden lampjes. En toen zag hij het meisje.

De oude man was het bestaan van engelen vergeten, maar toen hij haar zag wist hij weer dat ze bestonden. Ze zat aan een tafel met drie mannen. “Nu ik mijn havo-diploma heb,” zei het blonde meisje, “kan ik eigenlijk alles doen wat ik wil.” Het was de oude man onduidelijk waarom de mannen nu moesten lachen. “Natuurlijk kan jij alles doen,” zei een van hen, terwijl hij haar aankeek in een vreemde combinatie van bewondering en spot, “daar heeft jouw diploma niets mee te maken. De wereld ligt aan je voeten. Wat wil je doen? Zeg het maar.” Het meisje had hier duidelijk al goed over nagedacht, want ze zei glunderend: “Het lijkt me echt kicken om naar allemaal van die landjes toe te gaan en daar een programma te maken, want daar heb je echt rare culturen hoor, zoals van die Afrikanen die hebben dan hun zaakje in een soort koker zitten enzo, das toch vet lachen.” De oude man voelde zich opeens geen oude man meer. Energie stroomde door zijn hele lichaam. Hij begreep dat zijn eenzaamheid onbelangrijk was, dat hij onbelangrijk was. Dat bijna alle zenders van zijn toestel ellende vertoonden, betekende nog niet dat alles voor niets was geweest. Deze engel herinnerde hem eraan hoe hij het allemaal oorspronkelijk bedoeld had. Zij bezag zijn schepping vol vrolijke verwondering.

De oude man keek op zijn pols en zag daar een horloge. Het was bijna zes uur. Hij liep naar de gang die de bijkeuken van de tv-kamer scheidde. Daar trok hij een la vol folders open. Hij had verdomme trek in Chinees.

Dit verhaal verscheen eerder in het Algemeen Nijmeegs Studentenblad

Afl. 87: Cass McCombs

Deze songsmid heeft dit jaar twee albums uitgebracht, waarvan een ongenaakbaar schoon en de ander bijzonder fijn.
ASG Live presents: De Keuze van Kas – #87, 22 dec 2011: Cass McCombs

Elke donderdag tussen 16 en 17u zendt het Amsterdam Songwriters Guild het programma ‘Songwriters Guild Live’ uit op AmsterdamFM. Anne Roos Rosa de Carvalho en Rufus Kain ontvangen artiesten uit binnen- en buitenland voor een gesprek en een optreden. Wie het leuk vindt om een live-uitzending bij te wonen is elke donderdag van harte welkom op de vierde verdieping van de OBA. Een vaste rubriek in het programma is aldus De Keuze van Kas. De jingle bij Kas’ audiocolumn is gemaakt door The Secret Love Parade.

Om oude afleveringen van De Keuze van Kas terug te luisteren, klik hier.