Hard//hoofd

Zomerboek

Disaster porn

Re

Tekst Miriam van Ommeren

In Re: kijkt hard//hoofd van een afstandje naar actuele zaken. Deze week leest Miriam alles wat ze kan vinden over de revolutie in Oekraïne.



Mijn moeder is nooit ergens van op de hoogte. Dat vindt ze zelf, en het is ook haar eigen keus. Ze leest enkel dat gedeelte van de krant dat gaat over de niet al te enerverende regio van Frankrijk waar mijn ouders wonen; het avondnieuws vermijdt ze zoveel mogelijk, omdat ze niet kan slapen van “die ellende”. Ze is niet op de hoogte en wil dat ook niet zijn. Omdat ze er toch niets aan kan veranderen, zegt ze, en dat klopt. Maar is dat een valide argument? Lang vond ik van niet. Ik kon mijn onbegrip over zoveel ‘doelbewuste onwetendheid’ niet altijd voor me houden en ging soms met haar in discussie, toen ik nog wat jonger en wijsneuzeriger was. Ik vond het niet alleen onbegrijpelijk, maar bijna ook egocentrisch.

Mijn moeder kreeg begin deze maand, uiteraard zonder het zelf te weten, onverwacht enige bijval van ieders favoriete huis-tuin-en-keukenfilosoof Alain de Botton, die op de site van zijn nieuwe hobbyproject The Philosophers Mail (een parodie op The Daily Mail) de blogpost ‘Kiev is in flames and I don’t care’ plaatste, geschreven toen Kiev nog letterlijk in brand stond. Het land wankelde aan de rand van de afgrond, “[a]nd yet you don't care. […] Not because you are bad, but because you are somewhere else. You can't take it on board. This isn't your struggle; you're needed elsewhere on subjects that, while they're tiny in the grand scheme of things, matter a lot within your context.” Bas Heijne had het ook gelezen en refereerde eraan in zijn column in NRC Handelsblad, afgelopen weekend. Hij begreep de boodschap van de Botton (“Betrokkenheid laat zich niet opleggen”), maar was het er niet mee eens: “Het nieuws maakt je murw, het verhaal erachter juist niet. Het beeld stompt misschien af, de nieuwsstroom maakt wellicht passief […] maar achtergrondverhaal en beschouwing doen eerder het tegenovergestelde.”

Ik heb mijn moeders voorbeeld nooit kunnen volgen. ‘Nieuwsjunkie’ is een zware term, maar ik ben graag op de hoogte, en gebruik daarvoor een krant, een paar tijdschriften, talloze feeds, Twitter en Radio 1. Kiev heb ik (‘uiteraard’) zoveel mogelijk op de voet gevolgd.



Naast de blogpost van de Botton las ik afgelopen week ook een artikel op het Amerikaanse Politico met de wellicht nog wrangere titel ‘The day we pretended to care about Ukraine’. De schrijver ging nog een stap verder dan De Botton: de crisis in Oekraïne begon de vorm van clickbait te krijgen. De revolutie als ‘apocalypsticle’. Een land dat de meesten van ons niet eens op de kaart zouden kunnen aanwijzen (en in het geval van Amerikanen geloof ik dat direct) werd nu door iedereen ‘gevolgd’ via social media en nieuwssites; de Hieronymus Bosch-achtige foto’s van de gebeurtenissen op Maidan werden gretig beklikt en gedeeld, en de ‘why?’ werd hierbij vervangen door ‘whoa!’. Kiev had de status van een kattenplaatje gekregen, met ditto virality. “Ask not what Buzzfeed can do for Ukrainians, but what dying Ukrainians can do for Buzzfeed.

Zo cynisch had ik het nog niet bekeken, maar ik begon me direct af te vragen of ik me hier ook schuldig aan maakte. In een mailwisseling met vrienden deelde ik immers ook gretig een link naar foto’s van het slagveld, waarvan ik zelf amper kon geloven dat ze niet van een filmset afkomstig waren. “We seem to get off on destruction as a visual experience, removed from participation and consequence”, schreef Politico. Was ik me onbewust aan het verlekkeren aan ‘disaster porn’?

Opeens wist ik niet meer zo goed hoe zuiver mijn eigen intenties waren. Was ik werkelijk begaan met de Oekraïners, voor zover je begaan kan zijn met de bevolking van een land dat je nooit bezocht hebt, of was het de nieuwsjunk in mij die z’n wekelijkse fix nodig had? Waarom vond ik het eigenlijk nodig om overal zo van op de hoogte te zijn? “En waarom Oekraïne en niet Venezuela?” vroeg een vriendin. Tja… en waarom Venezuela en niet Syrië? Of Egypte, waar het ook nog steeds hommeles is?

En waarom niet gewoon helemaal niks: krant wegleggen en laptop dichtklappen en een boek lezen, bij voorkeur een boek waarin niets gebeurt? Omdat, eerlijk is eerlijk, ik me dan schuldig voel. Blijkbaar ben ik iemand die zich beter voelt over zichzelf als ze zich op de hoogte stelt van andermans ellende. Maar waarom? Om vooral maar niet onwetend te zijn? Een onthutsend idee. Dát is pas egocentrisch.

Ik troostte mezelf met de laatste woorden uit Bas Heijnes column. Want goede journalistiek "[geeft] diepte en verschaft inzicht, ook in onszelf." Het vergroot juist het bewustzijn over jezelf en de wereld om je heen… dat klinkt behoorlijk altruïstisch, toch?

Deel op of
Miriam van Ommeren
b
a
a