Hard//hoofd

Kunst als oefenruimte. In gesprek met Ola Lanko / Luister hier de podcast

Dokter Deen en andere Ammehoela-televisie

Vergrijzing

Tekst Gastbijdrage &
Illustratie Agnes Loonstra

Seniorenserie Dokter Deen trok op Omroep Max een publiek van meer dan 2 miljoen kijkers. Hoewel Daan Windhorst liever hippe series over hippe twintigers kijkt, stopte hij ter oefening van de empathie een Dokter Deen-DVD in de speler. En verbaasde zich: waarom spiegelt men vijftigplussers voor dat het leven logisch en simpel is?


In de tweede aflevering van Dokter Deen staat een paard in de manege op het punt van bevallen. En de dierenarts van Vlieland is naar een congres!

Dus belt Dokter Deen, ernstig gespeeld door Monique van de Ven, een bevriende veearts, vraagt wat er moet gebeuren en stroopt zelf haar mouwen op. Ze is hier niet voor gekwalificeerd – en in het hotel wacht iemand die geëuthanaseerd wil worden – maar ze is de enige op het eiland die dit kan. Dokter Deen zakt door haar knieën en begint het bevallende paard te helpen.

De eigenaresse van de manege staat samen met de jongste dochter – de paardendochter – van Dokter Deen toe te kijken. Dan gebeurt er iets vreemds: vanuit het niets komt er een glimlachende man naast de manegehoudster en de dochter staan. We kennen hem niet. Hij zegt niets. Hij staat daar te glimlachen. Armen over elkaar.

Als Dokter Deen moeite heeft met de paardenbevalling, loopt de glimlachende man opeens het shot in. Zonder iets te zeggen neemt hij het werk van haar over en begeleidt de bevalling. Als het paard eenmaal bevallen is, loopt hij het shot weer uit.

Om nooit meer gezien te worden.

Wat is er gebeurd? Is het de geest van de veearts? Heeft Dokter Deen een imaginaire collega verbeeld? Is het een engel?

Leedvermaak


Dokter Deen kreeg lacherige recensies. Net aangespoelde planken zijn kurkdroog. In de openingsaflevering ‘De Storm’ is het in de helft van de shots windstil, in de andere helft waait het flink, maar is het wel opeens zonnig. En om één of andere reden hebben alle mannelijke personages het kapsel en de haarkleur van Edwin de Vries.

Eigenlijk is het een beetje flauw om zo lacherig te doen over Dokter Deen. Ik ontkom er zelf ook niet aan, maar een artistiek product dien je niet te analyseren of beoordelen op basis van productionele lulligheden. Hier hebben schrijvers, acteurs en regisseurs maanden lang voor op een eiland gezeten. Hier hebben ze hun ziel in gestopt. En ik zeur over droge planken?


Beeld: Agnes Loonstra


Deels is dat natuurlijk leedvermaak. Een gemakkelijk superioriteitsgevoel voortkomend uit het inzicht dat anderen iets fout doen en dat ik weet wat. Maar deels roept de serie het over zichzelf af.

De showrunner van Dokter Deen, Edwin de Vries, heeft voor de serie een zuinige vertelwijze uitgekozen. Elke zin die uitgesproken wordt, vertelt direct iets over het plot. Personages liegen niet en hebben een enorm zelfreflecterend vermogen, waardoor ze elkaar altijd precies kunnen vertellen wat er met ze aan de hand is. Als Klaar, de vrouw van een alcoholistische eilander, beslist dat ze haar man niet meer in huis neemt, dan gaat dat zo:

Klaar: “Hij komt het huis niet meer in.”

Dokter Deen kijkt even naar de paardenkar (!) waar de man op ligt.

Dokter Deen: “Zo kun je hem toch niet laten liggen?”

Klaar: “Waarom niet? Ik ga mijn rug niet meer kapot tillen aan die man.”

Dokter Deen: “Klaar, het komt niet alleen door de drank. Hij is ziek.”

Klaar: “Ammehoela met die zogenaamde depressies.”

Complexiteit


De personages in Dokter Deen mogen nooit geloofwaardige personages worden. Er wordt ze een zekere menselijkheid ontnomen. Klaar heeft geen sympathie voor haar man. Ze schaamt zich niet tegenover de huisarts over haar standpunt. Ze heeft geen emoties die haar leven bemoeilijken, ze is de verpersoonlijking van één ding, één gevoel: ‘ammehoela’. En de huisarts kent ook geen subtielere manier om haar duidelijk te maken dat depressies erg zijn dan dit gewoon te zeggen. Er is niets te ontdekken aan de personages: vanaf moment één is duidelijk waar ze voor staan.

Het maakt dat de serie nergens poëtisch wordt, nergens boven het plot uitstijgt. Poëzie is iets niet begrijpen, maar het wel mooi vinden. In een serie die gebouwd is op expositie, op alles stap voor stap uitleggen, is daar logischerwijs geen ruimte voor. Er is niets dat we niet mogen begrijpen, niets dat we zelf mogen ontdekken. En zonder geloofwaardige personages, zonder poëzie of zeggingskracht, kunnen we alleen op het plot reageren. En als de schrijvers dan een steekje laten vallen, en zelfs op plotniveau te weinig bieden, dan gniffelen we.

Het lijkt alsof Omroep Max haar kijkers niets moeilijks durft voor te schotelen. Een gemiste kans, want als er een doelgroep de complexiteit van het menselijk leven zou waarderen, dan zijn het, zou je zeggen, de vijftig-plussers wel. De mensen die lang genoeg leven om er achter te komen dat het leven niet logisch of simpel is. In plaats daarvan behandelt Max de doelgroep alsof ze allemaal de dementerende oma uit Dokter Deen zijn.

Kijktip


Kijk dan liever naar die andere doktersserie, Volgens Robert. Niet van Max, maar ook toegankelijk en feel good. En met zoveel meer te ontdekken. De dialogen zijn er niet alleen functioneel, de personages liegen tegen zichzelf en tegen anderen. En het heeft, en dat voelt als een frisse wind in Hollands drama, zelfrelativering.

Robert: "Ik zie het momenteel heel helder. Ik hang als een buizerd boven het landschap van mijn eigen leven."

Lea: "Omschrijft u dat landschap dan maar eens."

Robert: "Het was een glooiend heuvellandschap en vruchtbaar groen, met riviertjes en beekjes, maar de afgelopen vijfentwintig jaar heeft Jacqueline alles wat daar stroomde gekanaliseerd en ingedamd. Maar gevoel laat zich niet indammen. Dat meandert altijd zijn eigen weg. Is geweldig. Ik voel mij geweldig. Licht. Vrolijk. Lucht. In mijn borst bedoel ik. Daar krijgt het lucht."

Lea: "Vorige keer stond u op dezelfde plek als waar u nu staat, maar toen huilde u."

Robert: "En nu sta ik te stralen!"

Ergens hoop ik dat de fout van Dokter Deen het onderschatten van de seniorendoelgroep is. Dat ze hun doelgroep hebben gereduceerd tot een bizar uitvergroot stereotype. Dat klinkt wellicht als een nare gedachte. Maar het alternatief, de gedachte die mij bekroop nadat ik de eerste aflevering van Van Gogh – Een huis voor Vincent zag, is nog erger. De gedachte dat het probleem niet beperkt is tot een onderschatting van onze senioren. Dat we in Nederlands drama heel vaak niets mogen ontdekken, niet met complexiteit of poëzie geconfronteerd mogen worden. Dat er een TV-cultuur is ontstaan waar een complex, emotioneel getroebleerd personage als Van Gogh gereduceerd dient te worden tot een verkeerd begrepen, immer altruïstische held. Niet alleen senioren, alle televisiekijkers worden stelselmatig onderschat en getrakteerd op voorgekauwde, smakeloze verzorgingshuis-pap.

"Niemand snapt je", zou Dokter Deen ernstig tegen Van Gogh zeggen. "Jij bent je tijd ver vooruit. En dat is soms moeilijk. Maar je oor afsnijden, Vincent, is niet de oplossing."

Daan Windhorst schrijft films, toneelstukken en proza. Hij schreef onder meer voor de VPRO, het Zuidelijk Toneel en het satirisch theaterprogramma de Orde van de Dag.
Deel op of
Agnes Loonstra is een illustrator uit Utrecht die, naast het maken van kleurrijke en humoristische illustraties en animaties, ook zangeres is in de Nu-Folk band Wooden Soldiers en retro-act Charmony. Ze houdt ook erg van katten en elpees.
b
a
a