11 september 2012

Interview:
Joost Conijn

Joost Conijn vloog in zijn zelfgebouwde vliegtuig over de Sahara, schreef een boek over de reis en maakte voor de boekpresentatie een voorstelling, die aanstaande donderdag in de Stadsschouwburg Amsterdam zal plaatsvinden. Helena Hoogenkamp en Bart Verbunt gingen bij hem langs op het oude industrieterrein waar hij woont en werkt.

Joost Conijn ontvangt ons op het dak van zijn loods. We mogen alleen stappen op plaatsen waar het hout wordt ondersteund door het gebogen ijzer van de onderliggende golfplaten. Het voormalig industrieterrein waar Conijn woont ligt vlak langs het spoor, treinen die voorbij razen overstemmen af en toe het gesprek. De zon schijnt, hij draagt een zonnebril die nog van de moeder van zijn ex-vriendin is geweest. Beneden in zijn werkplaats hebben we zijn zelfgebouwde vliegtuig gezien en een maquette van de Stadsschouwburg, waarin hij op 13 september zal landen met zijn vliegtuig. Conijn vertelt hoe het plan om een film te maken uitdraaide op een boek en het boek in een voorstelling “die zich afspeelt in het luchtruim boven het podium”.

Illustratie: Gemma Pauwels

Na zijn afstuderen aan het Sandberg Instituut bouwde Conijn een vliegtuig en maakte een film over een zelfgebouwde houten auto waarmee hij door Oost-Europa reed. De auto reed op hout, hij reisde van dorp naar dorp en kreeg vaak hout van de mensen die hij onderweg tegenkwam. Later bouwde hij nog een vliegtuig. Conijn was van plan een film te maken over hoe hij hiermee naar Afrika vloog. “Ik had wel vijftig bandjes bij me en een videocamera. Ik dacht: laat ik het groot aanpakken, ik wilde ook ergens voor schrijven. Uiteindelijk kon dat voor de daklozenkrant. Toen heeft een vriend van mij NRC Handelsblad gemaild. Dat zou ik zelf niet durven.” De redacteur nodigde hem uit voor een gesprek op een terras in Amsterdam en zegde hem een hele pagina in de weekendkrant en een honorarium toe. “Ik vroeg nog: ‘zal ik iets voorlezen?’ ‘Hoezo, hou je van voorlezen?’ ‘Nee maar u heeft nog nooit iets van mij gelezen’”. Conijn las een verhaal voor en de redacteur vond het goed.

De eerste zes weken reisde hij samen met een vriend die hem hielp in de opstartfase van zijn schrijven, daarna moest het alleen. Conijn vond al snel een ritme: “Als ik ergens aankwam zat ik vol verhalen, dan moest ik me afsluiten om te schrijven, soms was het moeilijk concentreren vooral die keer dat ze mijn paspoort hadden afgenomen, ik zat zwaar in de problemen. Ik had een dag nodig om aan te komen en uit te rusten, één of twee dagen om te schrijven. Dan had ik weer vier dagen om te reizen.” Hij landde in de gevaarlijkste stukken van Afrika en steeg een aantal keer op zonder toestemming. Hiervoor zat hij een tijdje in de gevangenis. Zijn blik veranderde door het schrijven: “Je krijgt er een zintuig bij dat de hele tijd zinnetjes opvangt. Het is een soort film waar je in zit.” De film die hij had willen maken kwam er niet: “Ik was veel op militaire vliegvelden, daar mocht ik niet filmen. Je mag ook geen soldaten, politieagenten, en douaniers filmen, en die kom je natuurlijk veel tegen. Je mag niet vanuit de lucht filmen in veel landen… Toen heb ik me volledig op het schrijven gericht.”

Beeld: Joost Conijn

Nooit vastpinnen

Al na twee stukken in de krant toonden verschillende uitgeverijen belangstelling voor een boek over de vliegreis. Conijn koos voor de Bezige Bij en ging aan de slag. Voelt de filmmaker zich nu ook een schrijver? “Ik voel me helemaal niets”, zegt hij, “ik vind het vervelend als ik ergens op wordt vastgepind. Schrijven, filmen of dingen maken lijken op elkaar, je bent bezig met stijl en constructie. Als je met je handen werkt heel letterlijk, als je bijvoorbeeld een vliegtuig bouwt. Schrijven is kijken, film is ook kijken. Ik denk altijd in dingen maken.. Waarom doe ik dat eigenlijk, dingen maken?” Hij denkt even na. “Dat is zo een existentiële vraag, daar heb ik eigenlijk nooit dieper over nagedacht.” Hij lacht en doet er nog een schepje bovenop. “Omdat ik altijd dingen aan het maken ben natuurlijk.”

Het schrijven is Conijn bepaald niet aan komen waaien: “Ik kon pas lezen toen ik negen was.” Hij heeft op meerdere middelbare scholen gezeten en had flinke hiaten in zijn kennis van het Nederlands. “Gelukkig had de leraar Nederlands een zwak voor mij, dus dat was nooit een probleem.” Nog steeds gaat het niet vanzelf. “Het nadeel van schrijven is dat je heel stil moet zitten achter een bureautje, daar word ik neurotisch van. Schrijven is ijsberen. Terwijl iets met je handen maken is heel zen, daar word ik rustig van. Als ik moet opruimen in mijn hoofd ga ik naar mijn werkplaats, iets maken.” Als lievelingsschrijvers noemt hij Maarten Biesheuvel, Gerard Reve en Antoine de Saint-Exupéry, die ook over vliegen heeft geschreven. “Als ik aan het schrijven ben wil ik weten hoe anderen dat doen. Lezen doe ik functioneel.” Ook naar films kijkt hij als een maker. We vragen wat hij ter ontspanning doet. “Wielerwedstrijden rijden.”

Voor het echie

Schrijven heeft Conijn geleerd met het ontstaan van zijn eerste boek: “Ik vind het moeilijk om dingen goed te vangen in woorden, vooral wanneer ik er dicht op sta.” Hij denkt even na. “Ik moet het helemaal uitvinden, doe alles drie keer.” Toch schrijft hij om gepubliceerd te worden. “Voor mij is er geen verschil tussen oefenen en echie. Heb jij wel het gevoel dat je in het leven dingen oefent om ze dan in het echt te doen? Ik denk dat je gelijk in het diepe moet springen. Dat geoefen is eigenlijk een excuus, voor mij dan. En dan leer ik het pas. Zo is het bij mij altijd geweest: gewoon gelijk doen voor het echt. Dat risico maakt ook dat het goed wordt. Door die spanning.”

Toch moet Conijn af en toe nog wel even wennen aan de implicaties van zijn keuzes: “Soms zweef je nog boven je eigen stap terwijl je eigenlijk al lang besloten hebt.” Dit gold ook voor de presentatie van zijn boek in de Stadsschouwburg Amsterdam. Conijn mailde de directeur van de Stadsschouwburg om te vragen of hij daar iets kon doen. De directeur was enthousiast, maar ook streng. “Ontwikkel een idee voor een voorstelling, dan kijken we over een maand of het wat is.” Zo begon Conijn weer aan iets nieuws, daar haalt hij voldoening uit: “Ik hou er niet van om dingen te herhalen. De ervaring van iets voor de eerste keer doen, daar gaat het mij om, de overwinning op iets waarvan je eerst niet wist of het zou lukken. Het ene volgt uit het andere, daar vaar ik op.”

Jong en oud

Als kind deed Conijn al zijn best om zijn leven zo min mogelijk in te perken. “Ik wilde alles worden. Ik deed alle vakken op school, zodat ik nog naar alle universiteiten zou kunnen. Mijn wereld moet zo groot mogelijk blijven.” Uiteindelijk ging hij naar de Gerrit Rietveld Academie. “Ik had een romantisch idee bij kunst. Bij mijn ouders kwamen kunstenaars op bezoek en dat waren de interessantste bezoeken. Die kropen over het kleed, er was altijd iets aan de hand. Het was een andere wereld, waar je eigenlijk niet zo veel grip op had.” Tijdens het derde jaar van zijn studie werd het Sandberg Instituut opgericht en dat wilde Conijn wel proberen, dus stapte hij over. Na de film over zijn reis door Oost-Europa ging het snel met zijn carrière.

We vragen ons af wat iemand die met zo’n vaart leeft vindt van ouder worden. “Voordat ik veertig werd had ik nooit een besef van ouder worden, niet mee bezig”, zegt hij. En na een korte stilte: “Het is meer dat andere mensen steeds jonger worden. Ik heb misschien meer dingen gedaan, maar voor de rest maakt het ook niet veel uit. Leeftijd is voor mij geen categorie, een categorie is meer: mensen met een rijtjeshuis en een auto en twee kinderen of zoiets. Maar misschien vergis ik me wel, ik ga natuurlijk ook veel te veel met jonge mensen om.” Eén vriend van Conijn, schrijver A.L. Snijders, is al in de zeventig. “Die is zo wijs, die weet zo veel, hij is een interessante man”, zegt Conijn over hem. “Ik vind mensen die grote dingen doen interessant.” Door de verhalen van A.L. Snijders zijn we Joost Conijn op het spoor gekomen. Ze kennen elkaar via Snijders’ zoon, die samen met Conijn op het Sandberg zat. De afgelopen jaren waren ze vaak samen te gast bij voorleesmiddagen of radio-interviews. Over hun dynamiek bij zulke gelegenheden zegt Conijn: “Hij hijst me de hele tijd enorm op een schild en dan hoef ik eigenlijk niets meer te doen. Ik ga hem dan een beetje stangen, anders wordt het saai. Dan gaat hij je enorm terugpakken… Hij is superscherp.”

Zonder ballast

De mensen die hij tegenkomt op zijn reizen boeien hem om op een andere manier. “Op reis vind ik het interessant om in dingen verzeild te raken. Dan zie je dat er niet één waarheid bestaat, dat mensen uit allerlei culturen andere ideeën hebben over het leven. Dat maakt de dingen minder absoluut. Ik vind het bevrijdend om van gezichtspunt te veranderen.” Onderweg maakt Conijn “vrienden zonder ballast”: “Je hebt geen verleden met die mensen en je gaat ook niet verder met ze. De vriendschap zit in de gastvrijheid, in de ontmoeting en het contact dat je hebt. Het is heel bijzonder dat als je in een vreemd land bent mensen je uitnodigen.” Maar hij mist ze niet als hij weer terug is. “Ik heb ze in herinnering”, legt hij uit. “Als ik dan loop dan denk ik: ‘Daar is Afrika en daar was ik toen, en daar was die en daar heb ik dat meegemaakt’. De wereld is heel groot omdat je denkt aan al die plekken waar je bent geweest. Hier hebben ze het over buitenlanders, maar ik denk ‘Marokkanen, lieve mensen dat was leuk daar’, terwijl hier vaak het idee is: Buitenlanders, die pikken alles af, die eten alles op. Ik heb daar dan een idee bij omdat ik er ben geweest, omdat het een bijzondere ervaring was.”

Voor we opstaan om van het dak af te klauteren, vragen we nog naar zijn toekomstplannen. Conijn laat weinig los, hij houdt ze voor zichzelf. We wensen hem succes met zijn boek en de presentatie. Conijn zegt dat hij uitkijkt naar 14 september. Bart vraagt “Bedoel je niet de dertiende, de datum van de voorstelling?” “Nee”, antwoordt hij, “vooral de dag erna”.

Columns & Commentaar

Laura_TIP_Neem een hond

TIP:
Neem een hond

Met een hond is de wereld groter. 'Voorheen had ik weinig contact met djellabadragers, maar sinds ik er bij de meesten onder heb gelegen zijn de verhoudingen stukken warmer.'
03/07/15
Laura van der Haar
Koers

TIP:
Stem af op de Belg

Het is koers, en Theo Koomen en Jean Nelissen wisten het al: veel mooier dan de Tour zelf, zijn de verhalen er omheen.
02/07/15
Gastbijdrage
Koen_Weekend_Frank Sinatra

TIP:
Tom Cruise-weekend

Koen houdt een Tom Cruise-weekend.
29/06/15
Koen Alfons
Spelletje

Column:
Spelletje

Kasper zie het als zijn opvoedkundige taak om Annika zo vaak mogelijk te laten verliezen.
26/06/15
Kasper van Royen
11536517_10207354015034466_4088402072394418304_o

TIP:
Druiven

Tijdens haar jeugd in Limburg zocht Paula naar een manier om de verveling te verdrijven. Druiven bleken daar het perfecte fruit voor te zijn.
26/06/15
Paula Lina
7182988273_92c3d8052a_b

TIP:
Minijob in Berlijn

De Nederlandse aangeharkte steden en de haastige cultuur kan gaan vervelen. Sophie heeft de oplossing: neem een Minijob in Berlijn en tap biertjes voor vijf euro per uur.
22/06/15
Gastbijdrage
ZONDAGSCHRIJVER 4 JOOST DEKKERS 600

Een fanbriefroman. Een egodocument (IV)

'Lieve David, Ik hoop dat je op deze brief wel persoonlijk reageert, ook al koester ik de mail van je personal assistant met liefde.'
21/06/15
Gastbijdrage
Olea_europaea_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-229

TIP:
Vertrouw op de verlanglijst

Luuk moet een cadeautje kopen voor zijn moeder en belandt ongewild in een olijfoliewinkel.
19/06/15
Gastbijdrage
LL schrijfwedstrijd artwork

Win!

Lowlands is al jaren veel te duur, maar gelukkig hebben ze daar zelf sinds drie jaar zelf iets op bedacht: De Grote Lowlands Schrijfwedstrijd.
16/06/15
Redactie
DP275725

TIP:
Doe het niet

Veel problemen ontstaan omdat mensen iets doen. Daarom besluit Jozien niets meer te doen.
15/06/15
Jozien Wijkhuijs
Macarons

TIP:
Lunch met macarons

Maite moet zes euro betalen voor een 'koekie'. Ze gaat in strijd met de calvinist in haarzelf en luncht vandaag met macarons.
12/06/15
Maite Karssenberg
4608963722_3e2c720e61_o

Hard//Talk:
Opgedrongen ambitie

De keuze voor een universitaire opleiding lijkt tegenwoordig meer een automatisme dan een actieve keuze. Minister Bussemaker stelde hierbij haar vraagtekens en krijgt bijval van Paula.
11/06/15
Paula Lina
8092627525_1564e8ceb7_b

Hard//Talk:
Weg met de wetenschap

De moderne samenleving is de weg kwijt en we vliegen alternatieve genezers in om ons weer richting te geven. Een gevaarlijke ontwikkeling volgens Jules.
09/06/15
Gastbijdrage
Martin Van Maele - La Grande Danse macabre des vifs

TIP:
Aangifte doen

'Het was, had ik gegoogeld, tenslotte “schending van de eerbaarheid” wat mij was overkomen.' Deze keer doet Maartje aangifte. Ook voor alle andere keren dat ze het niet heeft gedaan.
08/06/15
Maartje Smits
2375279538_87a8cf485f_b

Hard//Paratalk:
Berg je maar

Wanneer wij weten wat we te verbergen hebben, is het te laat. Suzanne kijkt met argusogen naar de algemene gelatenheid als het gaat om het verzamelen van persoonsgegevens.
07/06/15
Suzanne Schönbeck
Meer Columns & Commentaar laden »

Artistiek

schuivende_glazen

Kort verhaal:
Schuivende glazen

‘"Bent u geopend?" vroeg een gast op een middag. "De deur is toch van het slot," sprak de nieuwbakken eigenaar.'
01/07/15
Gastbijdrage
gentlemen

San Francisco gentlemen

Als jongens je hier aanspreken is hun doel niet een one-night-stand en je de volgende ochtend nooit meer te bellen. Nee, jongens vragen je telefoonnummer om een afspraak te maken voor een kop koffie of een lunch. Kéurig.
30/06/15
Gastbijdrage
ZONDAGSCHRIJVER 5 JOOST DEKKERS 600

Een fanbriefroman. Een egodocument (V)

'Lieve Marilyn, Deze zomer werd ik ineens fan van je. Niet van je muziek, maar van je radicaliteit. Op een rare manier vond ik je ook aantrekkelijk.'
28/06/15
Gastbijdrage
normandie

Naar Normandië

In 1993 probeerde het gezin van Olga in een ruk naar Normandië te rijden. Dit mislukte.
25/06/15
Olga Kortz
unnamed

Gedicht:
Uitzicht op een park met enorme bomen

Mijn collega’s en ik lachen dan de lach van mensen die weten dat ze bevoorrecht zijn maar uit beleefdheid zwijgen.
21/06/15
Gastbijdrage
Lasse Wandschneider

DE EUROLINESGEDICHTEN

Hoe kan ik een artistiek en intellectueel bevredigend leven leiden? En er toch uitzien als Vin Diesel in ‘xXx’ (2002)?
14/06/15
Gastbijdrage
ZONDAGSCHRIJVER 3 JOOST DEKKERS 600

Een fanbriefroman. Een egodocument (III)

'Lieve Antonin, Heb jij nooit de verleiding gehad de mensen de zaal uit te jagen? Te zeggen: trek asjeblieft de echte wereld in, er valt hier niks te beleven dat je daar niet duizendmaal mooier, gruwelijker en grappiger kan vinden.'
14/06/15
Gastbijdrage
glas 2 600px

I wrote about you

'De bekentenis was duidelijk: ik had iets met haar ex-vriend. We waren vriendinnen, dus dit diende besproken te worden.'
12/06/15
Julie Cafmeyer
ZONDAGSCHRIJVER 2 JOOST DEKKERS

Een fanbriefroman. Een egodocument (II)

'Lieve Patti, Ik ken je pas sinds de zomer.'
07/06/15
Gastbijdrage
image

Paramixtape

Een kleine verzameling nummers over buitengewone verschijnselen; van je ziel verkopen tot achtervolgingswaan.
07/06/15
Redactie
Parascoop

Parascoop

De sterren hebben het allemaal al voor je bedacht. De Parascoop vertelt je uit welke hoek de komende tijd het gevaar komt, wie jij kan verlichten met je geniale inzichten en dat je niet gek bent als je denkt dat je Napoleon bent.
07/06/15
Simone Peek
DP233970

Paraweek:
De hondenfluisteraar

In de zomer van 2012 was ik op Sardinië. Mijn relatie dreigde op de klippen te lopen, ik hoopte in de verzengende hitte van het Italiaanse eiland antwoorden te vinden.
06/06/15
Olga Kortz
hardhoofdkussenbewerkt

Kort verhaal:
Het kussen

Huiselijk geweld komt alleen voor bij randfiguren, en bij ons. Nu zaten we in de wachtkamer van onze therapeut. Het enige dat ons van de randfiguren onderscheidde. Die kregen hoogstens een buurtcoach aan de deur.
05/06/15
Olga Kortz
Waking life

ParaAudioverhaal:
Bewust dromen

In een lucide droom ben je je er bewust van dat je droomt en kun je de droom sturen. Paula zou haar droomwereld graag manipuleren en las het boek van droomexpert Stephen LaBerge.
04/06/15
Paula Lina
Fangmanjosse

Kort verhaal:
Met zonder Rosie

Op de dagen dat er geen andere meisjes waren belde hij Rosie. "De laatste keer dat ik dat had gedaan zei ze dat ze die dag naar het politiebureau zou gaan om een contactverbod aan te vragen."
03/06/15
Derk Fangman
Meer Artistiek laden »

Journalistiek

4558923101_9a35f41827_o

Hard//Talk:
Niet van deze tijd

De grootste dooddoener in een discussie: stellen dat wat de ander zegt niet van deze tijd is. Suzanne vindt het vals spel.
30/06/15
Suzanne Schönbeck
openluchtmuseum

Hard//Talk:
Evacueer Amsterdam!

Amsterdam wordt bedreigd door een tsunami van toeristen. Mark stelt voor de evacuatie in gang te zetten.
25/06/15
Gastbijdrage
Wereldkaart

Keldercast:
Onbekende bestemmingen

Met alle vakantieplannen in het verschiet bespreken Emy, Miriam en Nikki boeken waarin de hoofdpersonen de aardbol afreizen.
24/06/15
Audioredactie
zorgrobot

Hard//Talk:
Eén wet

Miriam bezoekt een Belgische kustplaats en ontwikkelt een mantra: 'ik wil nooit wegkwijnen; ik wil nú voluit leven'
23/06/15
Miriam van Ommeren
Colt

Nieuws in beeld:
Colt heeft haar kruit verschoten

Er komt een einde aan de generaties Colt-guns.
20/06/15
Redactie
dames

Hard//Talk:
Het ware voetbal

Mirko kijkt naar het WK vrouwenvoetbal en vindt het een verademing.
18/06/15
Mirko van Pampus
orgasmic meditation_groot

Orgasmic meditation

Emma Slaats doet verslag van haar half jaar in San Francisco. Op zoek naar een kamer, belandt ze bij een wel erg vrijdenkende woongroep.
16/06/15
Gastbijdrage
meisje neus_xf&m

Nieuws in beeld:
zonder neus met neus

Een twee-jarig meisje geboren zonder neus is de eerste persoon die een neusimplantaat  krijgt om de groei van het missende aanhangsel te bevorderen. – XF&M (Xiao Feng & Mathieu) zijn een illustratieduo, afgestudeerd aan Academie Minerva in Groningen. Het liefst werken ze samen aan een illustratie en gebruiken ze een combinatie van verschillende technieken, zoals [...]
13/06/15
Kwennie
Invasie_02

De Uniformen komen

In 2031 zien de meeste jongeren in grote wereldsteden zichzelf als uni – niet te verwarren met uniek, een ‘vies hipsterwoord’.
11/06/15
Gastbijdrage
WegmetdeWare

Liefde is menselijk

Wie zijn exen naast elkaar legt, ontdekt een patroon. Ik voel me bijvoorbeeld aangetrokken tot opgewekte types, toch wordt bijna 70 procent van mijn geliefden depressief terwijl ze met mij zijn.
10/06/15
Maartje Smits
Anish Kapoor Monochrome Grey

Tussen Kunst en Ko:
Anish & Vincent sitting in a tree

Ko ziet in het Van Gogh Museum een werk dat er totaal niet op zijn plek is: Monochrome (Grey) van Anish Kapoor. En juist dat maakt het zo magistraal.
10/06/15
Gastbijdrage
Blatter

Hard//Talk:
Boef Blatter

Sepp Blatter trad af, maar niet voordat hij werd herverkozen. Bouterse bleef president van Suriname. Wat is de aantrekkingskracht van boeven?
04/06/15
Gastbijdrage
hardhoofdannavandooren

Paraweek:
Het trieste einde van Antoine Court de Gébelin

Koninklijk censor Antoine Court de Gébelin stierf onder verdachte omstandigheden. Floris verdiept zich in zijn werk en concludeert: 'OK, die gast was wel echt maf.'
04/06/15
Floris Solleveld
grijzeachtergrond

Paraweek:
Geen pleidooi voor de psychose

De psychose is vooral interessant voor wie er een veilige afstand van heeft.
02/06/15
Emy Koopman
Paranoia low

Paraweek:
Misschien heb ik wel een hersentumor

Voor Rutger voelt het leven soms als een groot complot waarin ook nog eens de meest enge ziektes op de loer liggen. In het kader van de Paraweek geeft hij ons een kijkje in zijn paranoia. 1 Laatst bekende mijn vriendin me dat ze ‘leven met een hypochondrische partner’ had gegoogled, door een screenshot van [...]
01/06/15
Rutger Lemm
Meer Journalistiek laden »



Geniet je met enige regelmaat van onze artikelen? Ben je fan van hard//hoofds geweldige illustratoren, audiomakers en dichters? Dacht je al jaren: hoe zou ik hard//hoofd kunnen steunen?

Goed nieuws. Je kunt vanaf nu je dank uitdrukken in keiharde euro's en vriend van hard//hoofd worden. Wat je daarvoor terugkrijgt? Ons, alles wat we maken en eeuwige dank.

Word vriend van hard//hoofd