Ben Verwaayen:
Een man met macht
Vandaag is Ben Verwaayen, topman van Alcatel-Lucent en favoriete adviseur van demissionair premier Mark Rutte, te gast in VPRO’s Zomergasten. Verwaayen staat bekend als een van Nederlands succesvolste zakenmannen, maar zijn loopbaan roept vraagtekens op. Een polemisch profiel.
Ben Verwaayen is de opvallendste Zomergast van dit jaar. In tegenstelling tot de parlementariërs en intellectuelen die we doorgaans bij de VPRO voorbij zien trekken, is Verwaayen een man met echte macht. Hij kan gerust één van de invloedrijkste mensen van Nederland worden genoemd. Sterker nog: hij is vermoedelijk één van de invloedrijkste mensen in Europa. Verwaayen heeft topfuncties bekleed bij een keur aan Nederlandse, Britse, Franse en Amerikaanse telecom-bedrijven. Momenteel is hij de hoogste baas bij Alcatel-Lucent. Van dit Frans-Amerikaans consortium heb je misschien nog nooit gehoord, maar je hebt al ontelbare keren van hun diensten gebruikt gemaakt, terwijl je aan het bellen of surfen was.
Verwaayen heeft een indrukwekkend netwerk. Onder de 1300 gasten van het feestje dat hij in 2008 gaf, op zijn landgoed in het Engelse Surrey, waren bijvoorbeeld leden van het toenmalige Britse kabinet. Ongetwijfeld waren de bazen van FIAT, Siemens, Unilever, Shell en BASF ook van de partij. Die kent Verwaayen namelijk uit de zogenaamde Europese Ronde Tafel van Industriëlen (ERT), één van de invloedrijkste lobbyclubs binnen de Europese Unie. Onder meer de Eurotunnel en de Agenda van Lissabon zijn initiatieven van de ERT, maar ook het idee om van Europa één gemeenschappelijke markt te maken, komt voor een groot deel uit hun koker.
Promo voor de zomergastenuizending met Ben Verwaayen
Ook binnen de Nederlandse politiek laat Verwaayen zich gelden: hij is sinds jaar en dag één van de prominentste leden van de VVD, de liberale volkspartij die in de afgelopen dertig jaar welgeteld twee keer geen deel van de regering heeft uitgemaakt. Verwaayen zat tien jaar lang in het bestuur van de partij en wordt gezien als de belangrijkste adviseur van Mark Rutte. Één keer per jaar komt de hele partijtop op heidag in zijn Zuid-Franse vakantiehuisje.
In zekere zin ís Verwaayen de VVD. Zijn succesvolle, internationale loopbaan, zijn grote netwerk en zijn politieke engagement passen perfect binnen het ideologische plaatje van dynamisch kapitalisme en individualistisch burgerschap dat de VVD propageert. Verwaayen speelt zelfs een verdienstelijke pot tennis. En hij is niet te beroerd om zich bij gelegenheid voor liberale waarden in de strijd te werpen. Zo protesteerde hij in de jaren zeventig bij het Europese Parlament tegen de steun die het Amerikaanse zakenimperium ITT verleende aan de militaire coup tegen Salvador Allende in Chili.
Dit protest kreeg een curieus vervolg: de Nederlandse afdeling bood hem namelijk prompt een baan aan als hoofd van de afdeling public relations. Verwaayen ging er graag op in. Het verhaal maakt duidelijk dat Verwaayen ook de andere, cynische kant van de neoliberale ideologie belichaamt. Of beter: Verwaayens loopbaan laat zien hoe ver de VVD-ideologie van de realiteit van het moderne kapitalisme afstaat.
‘Resultaat moet beloond worden!’ Dat zette Verwaayen met dikke letters boven het verkiezingsprogramma dat hij in 2006 voor de VVD schreef. Die slogan was ronduit cynisch. Want hoewel Verwaayen van de ene leidinggevende positie in de andere is beland, heeft hij helemaal nergens resultaten geboekt. Het economische magazine Bloomberg rekende uit dat in de twaalf jaar dat Verwaayen bij Alcatel, Lucent en British Telecom CEO was, in totaal 83% van de waarde in aandelen van deze bedrijven werd vernietigd. Beloond werd Verwaayen evengoed: in dezelfde periode verdiende hij 21,9 miljoen aan salaris en bonussen, pensioen en onkostenvergoedingen niet meegerekend.
Verwaayen reageerde op de slechte cijfers steevast door op grote schaal mensen te ontslaan. Ook bij Alcatel-Lucent staan momenteel vijfduizend banen op de tocht, nadat het bedrijf in het eerste kwartaal een een operationeel verlies van 221 miljoen moest melden, gevolgd door een nettoverlies van 254 miljoen in het tweede kwartaal. Met Verwaayen aan het roer verloor het bedrijf eerder, in 2009 en 2010, respectievelijk 524 en 314 miljoen, waarop ook al massaontslagen volgden.
Zullen er ontslagen werknemers bij Zomergasten in beeld komen? Hopelijk brengt Jan Leyers ze tenminste ter sprake. Vermoedelijk zal Verwaayen dan antwoorden wat neoliberalen sinds Margaret Thatcher altijd hebben geantwoord op die vraag, namelijk: dat er niks anders opzat. Zijn loopbaan laat evenwel duidelijk zien dat de alternatiefloze neoliberale logica een groteske farce is geworden.
Dit is een gastbijdrage van T. Koomen, redacteur van Eurokanjers.
