17 augustus 2012

Kunstkritiek op internet moet meer zijn

◊ Prijs

Prijs voor de Jonge Kunstkritiek

De Prijs voor de Jonge Kunstkritiek is vier jaar geleden opgericht, gemotiveerd door de alsmaar afkalvende ruimte voor kunstkritiek in de algemene media. Dit jaar lanceert de Prijs voor de Jonge Kunstkritiek samen met hard//hoofd een nieuwe categorie voor de beste internetkritiek. Met dit nieuwe onderdeel wordt ingespeeld op de veranderingen van de platformen voor kunstkritiek: van traditionele media naar blogs en andere sociale media. De nieuwe editie van de Prijs voor de Jonge Kunstkritiek bestaat daarmee uit drie categorieën: recensie, essay en internetkritiek. In deze categorieën worden maximaal 3 artikelen genomineerd om mee te dingen naar de hoofdprijs van € 7.500 (essay), € 5.000,- (recensie) en € 1.500 (internetkritiek).

De Prijs voor de Jonge Kunstkritiek staat open voor jong talent tot 35 jaar en wordt uitgereikt in de categorieën essay, recensie en internetkritiek. Deadline voor inzendingen is 1 september 2012.

Het gros van de online kunstkritiek voegt weinig toe aan het vitaal houden van het genre. Vrijwel alles had ook op papier kunnen staan. Floris beziet de huidige stand van zaken en kijkt hoe de kunstkritiek zich op internet echt zou kunnen vernieuwen.

De journalistiek staat onder druk, en de kunstkritiek vormt geen uitzondering. Al is het, zolang ettelijke bijlagen en tijdschriften worden gevuld door integere en intelligente mensen, onzin om van een ‘crisis in de kunstkritiek’ te spreken. Maar vernieuwing in het genre blijft uit. Terwijl de kunstpraktijk in toenemende mate de grenzen van de disciplines overstijgt of negeert, is de kunstkritiek nog steeds langs precies die grenzen verkaveld. Terwijl het gezag van critici afneemt – hun rol verandert van schiften en oordelen in commentaar langs de lijn – gaan ze unverfroren door met recensies schrijven. Terwijl de krantenjournalistiek wanhopig probeert aansluiting te vinden bij het internettijdperk, volgt de online kunstkritiek nog steeds hoofdzakelijk het dode-bomen-model: vrijwel alles dat geschreven wordt, past nog in een afdrukbaar format. Als er Iets Nieuws nodig is, zal dat van Het Web moeten komen. Maar is dat te verwachten?

Tot nog toe leidt kunstkritiek op internet een marginaal bestaan. Jawel, alle kunsttijdschriften hebben een website en daar staan blogs en filmpjes op. Er zijn zelfstandige internetplatforms zoals festivalkrant De Dodo, het ‘Europese magazine’ Café Babel, het open archief Ubuweb, de ‘community’ voor 20e- en 21e-eeuwse muziek muziekvan.nu, en het Vlaamse tijdschrift Rekto:Verso, dat sowieso gratis is en dus alle content ook vrij online kan zetten. Voor de literatuur zijn er De Reactor, Raster, De Contrabas, Ooteoote en nY. Maar al deze sites zijn op één of andere manier gesubsidieerd (behalve Ubuweb, dat heeft geen onkosten; het enige voorbeeld van een website voor kunstkritiek met een eigen verdienmodel, wereldwijd, is e-flux). En geen van deze sites kan qua impact op tegen het kunst- of boekenkatern van NRC, De Volkskrant of De Standaard.

Nu is geld en impact het probleem niet, zolang je niet per se rijk en beroemd wilt worden. De vraag is vooral: draagt het iets nieuws bij? Want de kunstkolommen van de landelijke dagbladen en het belangrijkste internationale kunstnieuws volgen, is al een opgave; wie gaat er dan ook nog al die sites lezen?

Show, don’t tell

Het internet heeft wel degelijk kwalitatieve voordelen. De belangrijkste daarvan voor de kunstkritiek zijn dat je kunt linken en embedden. Terwijl in de traditionele kunstkritiek nauwelijks aan bronvermelding wordt gedaan, en je maar op het idiosyncratische oordeel van de grote oordelaar moet vertrouwen, kan een webtekst transparanter zijn over hoe het oordeel tot stand komt. En je kunt het – vooral in de podiumkunsten – ook laten zien. Daardoor ben je niet afhankelijk van de tenenkrommende metaforen die muziek- en dansrecensenten meestal inzetten (“verstilde klanklandschappen”, “aftastende bewegingen”), en kan het publiek zelf zien waar je het over hebt. Probleem is wel dat iemand die documentatie en opnamen vrij toegankelijk online moet hebben gezet. Maar ook bij de huidige stand van zaken kun je al veel meer achtergrond bieden dan in een krantenrecensie, en hoef je dus minder te ‘interpreteren’. (Want voor alle duidelijkheid, ‘interpretatie’ is gewoon een eufemisme voor associatief en onvolledig argumenteren.)

Illustratie: Floris Solleveld

Een ander groot voordeel van online kritiek is dat het een stuk gemakkelijker terug te vinden is. Een online platform is zijn eigen archief. Zo kun je ook makkelijker in opeenvolgende stukken een argument opbouwen (zie bijvoorbeeld hier een eerder stuk waarin ik uitvoeriger de merites van het kunstbloggen opsom). Een ander vaak genoemd voordeel van online journalistiek, dat het zo lekker snel gepost kan worden, telt bij kunstkritiek juist minder: het is geen breaking news, dus wat maakt het nou uit als je recensie binnen 1 uur in plaats van binnen een halve dag online staat? Evenmin zit er iemand te wachten op vlogs, podcasts van rondetafelgesprekken, sms-recensies en live tweets uit de zaal. Wel is het fijn dat je eenvoudig naderhand kunt corrigeren – want wie geen kleine vergissingen maakt, of zelfs blunders begaat, moet wel hele saaie stukken schrijven.

Doe iets nieuws

Die voordelen zijn niet heel revolutionair: het zijn eerder toevoegingen aan klassieke journalistieke mores. Alleen is er voor die mores op internet weinig plaats. Het web 2.0 dient vooral om dingen onder de aandacht te brengen: filmpjes delen op Facebook, leuke plaatjes op Tumblr en technorati-blogs. Lange stukken worden weggeklikt, en voor de zichtbaarheid van je recensies en beschouwingen ben je vaak afhankelijk van dezelfde culturele instellingen wiens programma je bespreekt. Online content wordt beschouwd als free publicity, of in elk geval eerder als PR dan als journalistiek. Wie heeft er tenslotte tijd om op zijn eigen houtje aan hoor en wederhoor te gaan doen? De enige echt bloeiende niche zijn de mode- en lifestyleblogs. Daar wordt immers een verkoopbaar product aangeprezen, daaraan valt geld te verdienen. Zie als afschrikwekkend voorbeeld nalden.net, waar design, muziek en andere creativiteit wordt geadverteerd als “lifestyle for the 2.0 generation”.

Michaël Zeeman spelen op je eigen blog heeft dan ook niet veel zin. Er zijn feitelijk drie opties voor de jonge internetscribent: sluit je aan bij een platform, zoek een niche, of doe iets nieuws.

Over de platforms hebben we het al gehad. Daar is inhoudelijk niks mis mee. (En hard//hoofd zoekt nog schrijvers!) Wat de niches betreft, die zijn er genoeg. Er is namelijk verdomd veel kunst die niet in de papieren media wordt besproken. Zelf schrijf ik al jaren over obscure avantgarde-muziek, contemporaine dans en interdisciplinaire kunstvormen. Dat wordt dan ook alleen gelezen door musici, dansers en mafkezen. Mij houdt het lekker bezig. Maar de digitale revolutie valt daarvan niet te verwachten.

Een einde aan het kastje kijken

Blijft over optie 3. Doe Iets Nieuws. Tenslotte is de traditionele kunstkritiek ook maar een tamelijk eenzijdig gebeuren waarbij je naar een voorstelling of tentoonstelling kijkt en daar vervolgens iets interessants over probeert te zeggen. Daaraan deugen twee dingen niet: (1) De criticus beschouwt het kunstwerk nog steeds als kijkkast en (2) het leidt tot een inflatie van ‘betekenis’, aan interessantige observaties en interpretaties. Het perverse gevolg daarvan is dat het aanzet tot het maken van ‘interpreteerbare’ kunst, die heel hard probeert ‘gelaagd’ te zijn. Zo cirkelen de hedendaagse kunst en de kunstkritiek om elkaar heen.

Om een einde te maken aan dat kastje kijken, is het nodig dat kunst en kunstkritiek nauwer met elkaar worden verweven. Tenslotte gaat het er niet om wie iets zegt, de kunstenaar, de criticus of desnoods een derde, en ook niet of het nou kunst is, maar dat er iets interessants wordt gedaan. Het is, kortom, tijd dat “The Blurring of Art and Life” ook in de kunstkritiek doordringt. En daar kan de online kunstkritiek aan bijdragen, door een ander voordeel van het internet: de zogenaamde intermedialiteit. (In feite is dat gewoon een duur woord voor linken en embedden.) Doordat tekst, geluid en beeld door elkaar heen lopen, ben je ook niet meer gebonden aan het stramien van ‘praten-over’.

Hoe dat Iets Nieuws eruit moet zien laat zich niet voorschrijven, alleen uitproberen. Een eerste aanbeveling is meer eigen content, en minder web 2.0: niet stomweg sharen en reposten, maar tekst en beeld uit de eigen kweek. Wat je plaatst zou op zichzelf interessant moeten zijn, en niet alleen als commentaar op iets anders. Er zijn kunstenaars (te weinig!) die het uiten van beredeneerde opinies tot deel van hun kunstenaarschap hebben gemaakt. En er is een mismoedig stemmend overaanbod van nagesprekken en artist talks die wel wat kritischer zouden mogen. De opgave is nu om werken en ideeën op zo’n manier bij elkaar te brengen dat het geen pretentieuze potpourri wordt, maar een vorm van kunst zonder mystificaties, een vorm van kunstkritiek van binnenuit. De ingrediënten voor die verandering zijn er. Nu nog een beetje roeren, dan kan het gaan gisten en borrelen.

Columns & Commentaar

Google Maps, Ruys de Beerenbrouckstraat

TIP:
Ruys de Beerenbrouckstraat

Op zoek naar een dosis pracht en treurnis? Bezoek het middelste bankje op de Ruys de Beerenbrouckstraat in Amsterdam.
29/10/14
Laura van der Haar
Starsinthesky

Alles vijf sterren:
Audio

De drie albums die volgens Kasper van Royen meer dan vijf sterren waard zijn. (En andere luistertips.)
27/10/14
Redactie
Alleen thuis illustratie

Column:
Alleen thuis

Kasper denkt een lekker griepdagje op de bank door te brengen. Dan spitsen Loeder en Muis tegelijk hun oortjes.
23/10/14
Kasper van Royen
Schermafbeelding 2014-10-20 om 08.32.22

TIP:
Laat jezelf opsluiten

Vijf mensen. Eén uur de tijd. De kamer zit op slot. Een antiek bureau, doktersromannetjes, een typemachine met verwisselde toetsen. Geen ruimte voor individuele identiteit: de groep wordt teruggeworpen op elkaar. En dat is volgens Luuk bijzonder relativerend.
20/10/14
Gastbijdrage
TIPJana

TIP:
De quarterlifecrisis en hoe ermee om te gaan

"Het probleem was vooral dat alles eigenlijk mogelijk was. L’embarras du choix."
17/10/14
Jana Antonissen
de lijst

TIP:
De lijst

“Kwaliteit en kwantiteit spelen geen rol, het gaat hier om nauwkeurigheid.”
16/10/14
Maartje Smits
Hardhoofd Sauna

Vriendschap en verlangen:
Johan

Rutger bezoekt met zijn beste vriend een spa: "Daar stonden we dan, naakt tegenover elkaar. Na vijftien jaar vriendschap."
15/10/14
Rutger Lemm
Paula's improvisatiemaaltijd

TIP:
Waterkoken

"Mijn maag roept honger en dus ga ik naar de dichtstbijzijnde supermarkt. Onderweg zoek ik op mijn telefoon naar recepten voor een waterkoker."
14/10/14
Paula Lina
Bzzl1qkCMAAdw9z

Hard//talk:
Grootgrutter redt negerslaaf

Over de uitverkoop van wat toch wel het absolute kroonjuweel van onze cultuur is: de als negerslaaf geschminkte buurtvader of overblijfmoeder die zelf bij hoog en bij laag volhoudt dat hij zijn (of zij haar) zwarte kop in de schoorsteen heeft opgelopen.
13/10/14
Jan Postma
marktplaatsdieren

Marktplaatsdieren:
Snoopy

Merel Cremers tekent dieren die te koop worden aangeboden op Marktplaats.
13/10/14
Gastbijdrage
800px-Old_timer_structural_worker2

TIP:
Ga op een dak staan

Hoogtevrees overwin je met vallen en opstaan.
10/10/14
Gastbijdrage
Attachment-1

Column:
Snot

Voor ik het weet barst ik aan het burgerloket, met minstens dertig wachtenden achter mij, in janken uit. En dan ook nog eens janken van het goorste soort.
09/10/14
Laura van der Haar
5jaarTIP

TIP:
Feesten alsof je vijf bent

Waarom geen quizzen meer, geen speurtochten, geen dropveterparades? Of op z’n minst wat tumtums? We zijn inmiddels toch oud genoeg om niet langer volwassen te willen zijn.
06/10/14
Emy Koopman
0cb6cs3qdj28scqc

ZweetTIP:
Sweat

Mijmeren over Heath Ledger in een wielrenbroekje.
04/10/14
Emy Koopman
Schermafbeelding 2014-09-29 om 10.18.34

Zweetweek:
Een korte introductie (in het Zweeds)

Ja, de zomer is voorbij, maar zweet is zoveel meer dan alleen dat plakkerige gevoel onder je oksels, op je rug of in je kruis wanneer je je in de Hollandse zomer (tussen eind juni en begin juli) per ongeluk te veel hebt ingespannen.
29/09/14
Redactie
Meer Columns & Commentaar laden »

Artistiek

White Canvas

MuseAm:
het Instituut voor Onbedoelde Kunst

Is dit kunst? MuseAm maakte een audiotour langs onbedoelde kunstwerken in Amsterdam West.
27/10/14
Redactie
een jong parijs is een - 600

Stiftgedicht:
een jong Parijs

…is een roerig Parijs… is… een nevelig Parijs …
24/10/14
Gastbijdrage
kapiteinshuis

Waar ik thuiskom:
Kapiteinshuis

Sytske leest verhalen voor in vreemde huizen. ‘Moet je schrijven over Auschwitz en depressieve mannen bij die opleiding van je?’
24/10/14
Gastbijdrage
Markt_piepers

Kort verhaal:
Markt

"Ik ben geen lingerieman. Zijde of katoen - het is mij om het even. Belangrijk zijn mijn vingertoppen en de overgang van huid naar stof en opnieuw naar huid." Een verhaal van Koen Alfons.
21/10/14
Koen Alfons
VIS HARDHOOFD 0914 JOOST DEKKERS

Kort verhaal:
Vis

Een liefde in bad. Een bad zonder liefde. Een vis zonder water. Een kort verhaal van Anne Everard.
20/10/14
Anne Everard
illustratie: Anna van Dooren

Gedicht:
Maar ongetwijfeld begrijpen jullie alles

Hannah van Binsbergen schreef een waargebeurd gedicht op basis van een nacht in een kamer waar alleen een matras en een boekenkast in past.
09/10/14
Gastbijdrage
Julie 1_ik sta op zich wel open voor de liefde

Ik sta op zich wel open voor de liefde

Weg met de oppervlakkige lust, lang leve de romantiek. In deze nieuwe serie gaat Julie op zoek naar liefde: "Ik heb al in genoeg vreemde bedden gelegen om te weten dat je via die weg niet tot genegenheid of verrijking komt, en al zeker niet tot liefde."
08/10/14
Julie Cafmeyer
Schermafbeelding 2014-10-07 om 11.06.59

Interview:
Max (vijf jaar oud)

Hard//hoofd bestaat vijf jaar. Max ook. Een diepte-interview met een vijfjarige.
08/10/14
Job Steggink
Er ligt een man te niezen voor de deur

Kort verhaal:
Igor

"Ik telefoneer naar beneden. Mijn man neemt op. 'Er ligt iemand voor de deur,' zeg ik. 'Iemand die slaapt.' Stilte aan de andere kant van de lijn. Gelach op de achtergrond, gerinkel van servies. 'Ik heb bezoek,' zegt mijn man."
07/10/14
Joyce de Badts
zweethut

Zweetweek:
Saunatype

Een zweterig verhaal van Koen Alfons. ‘Ik zei: “Hé Schwarzenegger”.’
02/10/14
Koen Alfons
zweet cobyy

De betekenis van zweetplekken

Een rorschachtest met zweetplekken lijkt verontrustende karaktereigenschappen van redactieleden aan het licht te brengen.
30/09/14
Redactie
7671959450_bbc79115dc_z

Zweetweek:
Een gedicht voor hardlopers

Je kunt hardlopen met muziek, podcasts of lekker in stilte, maar nu is er poëzie speciaal voor de joggende medemens.
30/09/14
Maartje Smits
blote vrouwen volgen is een - 600

Stiftgedicht:
blote vrouwen volgen

Blote vrouwen volgen is…
22/09/14
Gastbijdrage
Lotte Nijhof - gezicht

Lotte Nijhof:
Een koeienmaag om in te verdwalen

Het werk van Lotte Nijhof doet denken aan ontzettend scherpe foto's die zo ver zijn ingezoomd dat je alle poriën, rimpeltjes, bultjes en andere viezige details ziet die je normaal liever niet wilt zien.
18/09/14
Gastbijdrage
healy

Dermot Healy:
Op zoek naar mijn favoriete schrijver

Willems lievelingsschrijver blijkt overleden. 'Healy op mijn laptopscherm. Hij leest voor, maakt grapjes, lacht, aait zijn hond Tiny. Hij is kalm en levendig tegelijkertijd.'
12/09/14
Willem Claassen
Meer Artistiek laden »

Journalistiek

cover

Panda-eiland

De geestelijk vader van de Fiat Panda, Giorgetto Giugiaro (1938), ontwierp naast auto's ook vuurwapens en pasta.
14/10/14
Gastbijdrage
Schermafbeelding 2014-10-13 om 08.03.12

Van de plank:
Heat

"Buiten regent het, binnen wordt het gedurende de honderdzeventig minuten die de film duurt steeds donkerder. Al Pacino method act een rechercheur."
13/10/14
Basje Boer
unnamed

23 geslaagde voorbeelden van retroactief geplaatste reclame in de literatuur:
Nummer 22 zal je in een monsterachtig ongedierte – Rentokil! – veranderen!

“Noem me Kapitein Iglo.”
10/10/14
Jan Postma
zweetweek zweetkamerlucht en verschrompelde piemels

Zweetweek:
Kleedkamerlucht en verschrompelde piemels

Niets zo mooi als een afgetraind hardloperslichaam. Maar op de euforie van de hardloopwedstrijd, volgt de desillusie van de kleedkamer: "Je zit onder het zweet, dus je gaat onder de douche staan tegenover wildvreemden met hun verschrompelde piemels."
03/10/14
Floris Solleveld
hardhoofdzweten

Zweetweek:
Zweet en schaamte

Waarom vinden we balzakzweet minder vies dan de zweetplekken van een enthousiaste professor? Een analyse van onze schaamte.
01/10/14
Emy Koopman
zweetweek derk

Zweetweek:
De Club voor Niet Zwetende Mensen

Mensen die niet-zweten zijn de paria's van onze samenleving, ontdekte Derk al op jonge leeftijd. "Hij zweet niet want hij is onvruchtbaar’, schreeuwde een meisje met een pony en een IQ van onder de 60, waarna de gymleraar mij direct naar de schooldokter stuurde."
29/09/14
Derk Fangman
3.-uit-het-raam

Reportage:
Bang hart

Blijven en gaan in een psychiatrische instelling.
11/09/14
Gastbijdrage
Paulo Ito

Tikkie terug

De volkssport is het contact met het volk kwijt, maar het is nog niet te laat. Rutger heeft een idee om het moderne voetbal (en de wereld) te redden.
11/09/14
Rutger Lemm
Illustratie Merlijn

Winnaar Scriptieprijs:
De kunst van het tentoonstellen

Marian Cousijn schreef het winnende artikel voor de Scriptieprijs over de machtsstrijd tussen kunstenaars en curatoren.
03/09/14
Gastbijdrage
Scan

Ontmoetingen op papier VII

Een boekverkoper die niet van mensen houdt, is reddeloos verloren.
25/08/14
Gastbijdrage
demonstratie

Ruzie:
ROOD

Joris zoekt mensen die ruzie maken. De jongerenafdeling van de SP maakt vijanden.
18/08/14
Joris Bellwinkel
keret

Post van Keret:
“Let the IDF Win”

Etgar Keret over hoe rechts Israël geen kritiek op het leger duldt. De wie-niet-voor-ons-is-is-tegen-ons-logica regeert.
15/08/14
Gastbijdrage
happn-telecharger-gratuitement-application-iphone-android

HAPPN:
Second chances and new romances

Online daten blijft ongemakkelijk en creepy. Jana onderzoekt of de app Happn - the new kid on the block - daar verandering in brengt.
13/08/14
Jana Antonissen
toergenjev_02

Gastcollege:
De zachtaardige nihilist II

"Dat is de enige gedachte die Toergenjev, geconfronteerd met zijn eigen ongeloof, in staat is te verdedigen. Het idee dat, ook als alle afgodsbeelden zijn stukgeslagen, het zonder illusies nog mogelijk is van de wereld te houden."
11/08/14
Thijs Kleinpaste
toergenjev_01

Gastcollege:
De zachtaardige nihilist I

Over het leven en werk van één van de weinige Russische schrijvers die geniaal was zonder ook gek te zijn: Ivan Toergenjev, ironische beschouwer van zijn tijd. Het is zomer. Lees!
08/08/14
Thijs Kleinpaste
Meer Journalistiek laden »