17 augustus 2012

Kunstkritiek op internet moet meer zijn

◊ Prijs

Prijs voor de Jonge Kunstkritiek

De Prijs voor de Jonge Kunstkritiek is vier jaar geleden opgericht, gemotiveerd door de alsmaar afkalvende ruimte voor kunstkritiek in de algemene media. Dit jaar lanceert de Prijs voor de Jonge Kunstkritiek samen met hard//hoofd een nieuwe categorie voor de beste internetkritiek. Met dit nieuwe onderdeel wordt ingespeeld op de veranderingen van de platformen voor kunstkritiek: van traditionele media naar blogs en andere sociale media. De nieuwe editie van de Prijs voor de Jonge Kunstkritiek bestaat daarmee uit drie categorieën: recensie, essay en internetkritiek. In deze categorieën worden maximaal 3 artikelen genomineerd om mee te dingen naar de hoofdprijs van € 7.500 (essay), € 5.000,- (recensie) en € 1.500 (internetkritiek).

De Prijs voor de Jonge Kunstkritiek staat open voor jong talent tot 35 jaar en wordt uitgereikt in de categorieën essay, recensie en internetkritiek. Deadline voor inzendingen is 1 september 2012.

Het gros van de online kunstkritiek voegt weinig toe aan het vitaal houden van het genre. Vrijwel alles had ook op papier kunnen staan. Floris beziet de huidige stand van zaken en kijkt hoe de kunstkritiek zich op internet echt zou kunnen vernieuwen.

De journalistiek staat onder druk, en de kunstkritiek vormt geen uitzondering. Al is het, zolang ettelijke bijlagen en tijdschriften worden gevuld door integere en intelligente mensen, onzin om van een ‘crisis in de kunstkritiek’ te spreken. Maar vernieuwing in het genre blijft uit. Terwijl de kunstpraktijk in toenemende mate de grenzen van de disciplines overstijgt of negeert, is de kunstkritiek nog steeds langs precies die grenzen verkaveld. Terwijl het gezag van critici afneemt – hun rol verandert van schiften en oordelen in commentaar langs de lijn – gaan ze unverfroren door met recensies schrijven. Terwijl de krantenjournalistiek wanhopig probeert aansluiting te vinden bij het internettijdperk, volgt de online kunstkritiek nog steeds hoofdzakelijk het dode-bomen-model: vrijwel alles dat geschreven wordt, past nog in een afdrukbaar format. Als er Iets Nieuws nodig is, zal dat van Het Web moeten komen. Maar is dat te verwachten?

Tot nog toe leidt kunstkritiek op internet een marginaal bestaan. Jawel, alle kunsttijdschriften hebben een website en daar staan blogs en filmpjes op. Er zijn zelfstandige internetplatforms zoals festivalkrant De Dodo, het ‘Europese magazine’ Café Babel, het open archief Ubuweb, de ‘community’ voor 20e– en 21e-eeuwse muziek muziekvan.nu, en het Vlaamse tijdschrift Rekto:Verso, dat sowieso gratis is en dus alle content ook vrij online kan zetten. Voor de literatuur zijn er De Reactor, Raster, De Contrabas, Ooteoote en nY. Maar al deze sites zijn op één of andere manier gesubsidieerd (behalve Ubuweb, dat heeft geen onkosten; het enige voorbeeld van een website voor kunstkritiek met een eigen verdienmodel, wereldwijd, is e-flux). En geen van deze sites kan qua impact op tegen het kunst- of boekenkatern van NRC, De Volkskrant of De Standaard.

Nu is geld en impact het probleem niet, zolang je niet per se rijk en beroemd wilt worden. De vraag is vooral: draagt het iets nieuws bij? Want de kunstkolommen van de landelijke dagbladen en het belangrijkste internationale kunstnieuws volgen, is al een opgave; wie gaat er dan ook nog al die sites lezen?

Show, don’t tell

Het internet heeft wel degelijk kwalitatieve voordelen. De belangrijkste daarvan voor de kunstkritiek zijn dat je kunt linken en embedden. Terwijl in de traditionele kunstkritiek nauwelijks aan bronvermelding wordt gedaan, en je maar op het idiosyncratische oordeel van de grote oordelaar moet vertrouwen, kan een webtekst transparanter zijn over hoe het oordeel tot stand komt. En je kunt het – vooral in de podiumkunsten – ook laten zien. Daardoor ben je niet afhankelijk van de tenenkrommende metaforen die muziek- en dansrecensenten meestal inzetten (“verstilde klanklandschappen”, “aftastende bewegingen”), en kan het publiek zelf zien waar je het over hebt. Probleem is wel dat iemand die documentatie en opnamen vrij toegankelijk online moet hebben gezet. Maar ook bij de huidige stand van zaken kun je al veel meer achtergrond bieden dan in een krantenrecensie, en hoef je dus minder te ‘interpreteren’. (Want voor alle duidelijkheid, ‘interpretatie’ is gewoon een eufemisme voor associatief en onvolledig argumenteren.)

Illustratie: Floris Solleveld

Een ander groot voordeel van online kritiek is dat het een stuk gemakkelijker terug te vinden is. Een online platform is zijn eigen archief. Zo kun je ook makkelijker in opeenvolgende stukken een argument opbouwen (zie bijvoorbeeld hier een eerder stuk waarin ik uitvoeriger de merites van het kunstbloggen opsom). Een ander vaak genoemd voordeel van online journalistiek, dat het zo lekker snel gepost kan worden, telt bij kunstkritiek juist minder: het is geen breaking news, dus wat maakt het nou uit als je recensie binnen 1 uur in plaats van binnen een halve dag online staat? Evenmin zit er iemand te wachten op vlogs, podcasts van rondetafelgesprekken, sms-recensies en live tweets uit de zaal. Wel is het fijn dat je eenvoudig naderhand kunt corrigeren – want wie geen kleine vergissingen maakt, of zelfs blunders begaat, moet wel hele saaie stukken schrijven.

Doe iets nieuws

Die voordelen zijn niet heel revolutionair: het zijn eerder toevoegingen aan klassieke journalistieke mores. Alleen is er voor die mores op internet weinig plaats. Het web 2.0 dient vooral om dingen onder de aandacht te brengen: filmpjes delen op Facebook, leuke plaatjes op Tumblr en technorati-blogs. Lange stukken worden weggeklikt, en voor de zichtbaarheid van je recensies en beschouwingen ben je vaak afhankelijk van dezelfde culturele instellingen wiens programma je bespreekt. Online content wordt beschouwd als free publicity, of in elk geval eerder als PR dan als journalistiek. Wie heeft er tenslotte tijd om op zijn eigen houtje aan hoor en wederhoor te gaan doen? De enige echt bloeiende niche zijn de mode- en lifestyleblogs. Daar wordt immers een verkoopbaar product aangeprezen, daaraan valt geld te verdienen. Zie als afschrikwekkend voorbeeld nalden.net, waar design, muziek en andere creativiteit wordt geadverteerd als “lifestyle for the 2.0 generation”.

Michaël Zeeman spelen op je eigen blog heeft dan ook niet veel zin. Er zijn feitelijk drie opties voor de jonge internetscribent: sluit je aan bij een platform, zoek een niche, of doe iets nieuws.

Over de platforms hebben we het al gehad. Daar is inhoudelijk niks mis mee. (En hard//hoofd zoekt nog schrijvers!) Wat de niches betreft, die zijn er genoeg. Er is namelijk verdomd veel kunst die niet in de papieren media wordt besproken. Zelf schrijf ik al jaren over obscure avantgarde-muziek, contemporaine dans en interdisciplinaire kunstvormen. Dat wordt dan ook alleen gelezen door musici, dansers en mafkezen. Mij houdt het lekker bezig. Maar de digitale revolutie valt daarvan niet te verwachten.

Een einde aan het kastje kijken

Blijft over optie 3. Doe Iets Nieuws. Tenslotte is de traditionele kunstkritiek ook maar een tamelijk eenzijdig gebeuren waarbij je naar een voorstelling of tentoonstelling kijkt en daar vervolgens iets interessants over probeert te zeggen. Daaraan deugen twee dingen niet: (1) De criticus beschouwt het kunstwerk nog steeds als kijkkast en (2) het leidt tot een inflatie van ‘betekenis’, aan interessantige observaties en interpretaties. Het perverse gevolg daarvan is dat het aanzet tot het maken van ‘interpreteerbare’ kunst, die heel hard probeert ‘gelaagd’ te zijn. Zo cirkelen de hedendaagse kunst en de kunstkritiek om elkaar heen.

Om een einde te maken aan dat kastje kijken, is het nodig dat kunst en kunstkritiek nauwer met elkaar worden verweven. Tenslotte gaat het er niet om wie iets zegt, de kunstenaar, de criticus of desnoods een derde, en ook niet of het nou kunst is, maar dat er iets interessants wordt gedaan. Het is, kortom, tijd dat “The Blurring of Art and Life” ook in de kunstkritiek doordringt. En daar kan de online kunstkritiek aan bijdragen, door een ander voordeel van het internet: de zogenaamde intermedialiteit. (In feite is dat gewoon een duur woord voor linken en embedden.) Doordat tekst, geluid en beeld door elkaar heen lopen, ben je ook niet meer gebonden aan het stramien van ‘praten-over’.

Hoe dat Iets Nieuws eruit moet zien laat zich niet voorschrijven, alleen uitproberen. Een eerste aanbeveling is meer eigen content, en minder web 2.0: niet stomweg sharen en reposten, maar tekst en beeld uit de eigen kweek. Wat je plaatst zou op zichzelf interessant moeten zijn, en niet alleen als commentaar op iets anders. Er zijn kunstenaars (te weinig!) die het uiten van beredeneerde opinies tot deel van hun kunstenaarschap hebben gemaakt. En er is een mismoedig stemmend overaanbod van nagesprekken en artist talks die wel wat kritischer zouden mogen. De opgave is nu om werken en ideeën op zo’n manier bij elkaar te brengen dat het geen pretentieuze potpourri wordt, maar een vorm van kunst zonder mystificaties, een vorm van kunstkritiek van binnenuit. De ingrediënten voor die verandering zijn er. Nu nog een beetje roeren, dan kan het gaan gisten en borrelen.

Columns & Commentaar

zomercolumn 4

Zomercolumn:
Heiland

Religieus fanatisme werkt aanstekelijk, ontdekt Marijn op St. Eustatius. 'The spirits are angry because they want alcohol.'
26/08/15
Gastbijdrage
Koen_Stofzuiger

TIP:
De man van de stofzuiger

Sommige dingen moet je niet proberen te veranderen, ontdekt Koen.
24/08/15
Koen Alfons
896540217_b00f6e405d_b

Hard//Talk:
Denkend aan Tomislav Salopek

De nieuwswaarde van onthoofdingsvideo's neemt langzaam af. Dolf kan het beeld maar moeilijk van zich afzetten.
20/08/15
Gastbijdrage
Willem_Googel mensen

TIP:
Googel mensen uit je verleden

Willem verkrijgt macht over tijd en ruimte door mensen uit het verleden te googelen. "Ik zeg: lang leve Google!"
17/08/15
Gastbijdrage
LJIZlzHgQ7WPSh5KVTCB_Typewriter

TIP:
Schrijf een TIP

Een tip van Ron: schrijf een TIP!
11/08/15
Gastbijdrage
11600261953_c5586e0953_o

Hard//Talk:
Papierprikkers

Bijstandtrekkers als levensgenieters. Niets is minder waar betoogt Mark.
06/08/15
Gastbijdrage
zomercolumn 1

Zomercolumn:
Eilandkoorts

Niets zinlozer dan de eindeloze zomer op een tropisch eiland.
05/08/15
Gastbijdrage
Zomer-Jules

Zomer

Pas in de zomer op voor je fanatiek recreërende medemens. Jules blijft misschien maar binnen.
04/08/15
Gastbijdrage
DIY

TIP:
Klussen voor beginners

Maartje ging samenwonen en zij en haar vriend zouden het klussen zelf wel even doen.
03/08/15
Maartje Smits
The Dressing Room

TIP:
Veranderend vakantiehuisje

Paula tipt een vakantiehuisje waar ieder jaar weer iets verandert, net als een Zeeuws familiehuisje uit haar jeugd.
27/07/15
Paula Lina
Lady Gaga

Guilty Pleasures

Guilty pleasures als ironische uitweg bij een gebrek aan een werkelijk interessant gespreksonderwerp. Suzanne vindt het maar nep, je kunt namelijk alles wel kapot ironiseren.
23/07/15
Suzanne Schönbeck
DP819761

TIP:
Niet begrijpen

Een toevallige ontmoeting bij een vijver zet Maite aan het denken over het fenomeen 'begrijpen'.
21/07/15
Maite Karssenberg
Paula_TIP_Verhalenverteller

TIP:
Verhalenverteller

Paula luistert ademloos naar een verhalenverteller en gaat slaperig naar huis.
13/07/15
Paula Lina
Roos_Tip_Vliegend huisdier

TIP:
Vliegend huisdier

Roos houdt niet van honden, maar een kat neem je niet mee naar zee. Dus zoekt ze ander gezelschap als zon en wind haar naar zee jagen.
10/07/15
Roos Euwe
1240399390_c54f5d62e2_o

Hard//Talk:
Verantwoord politiegeweld

Mitch Henriquez overleed doordat hij met geweld gearresteerd werd. Dolf vraagt zich af of de politie voldoende zelfkritisch is.
08/07/15
Gastbijdrage
Meer Columns & Commentaar laden »

Artistiek

kapel_1

Kort verhaal:
Kapel

Ik mocht niet naar de katholieke school op het einde van de straat en een zondagse uitstap naar de mis zat er niet in. Mijn hang naar transcendentie werd geheel genegeerd. Een kort verhaal van Elise de Groot.
31/08/15
Gastbijdrage
Joshua 5

Omvang doet er niet toe

Emma bezocht Joshua tree national park. 'Onze tactiek voor natuurparken was tot nu toe geweest: erdoorheen rijden, stoppen, foto’s maken, heel hard muziek draaien en weer doorrijden. Ook toeterden en floten we soms naar knappe mannen vanuit onze auto, waarna we gierend van het lachen weer verder scheurden.'
25/08/15
Gastbijdrage
bierfles

De eerste week

Met frisse tegenzin begon UvA-student Wiard van der Kooij aan zijn Intreeweek, vier jaar geleden. Het dagenlange drankgelag eindigde op het Leidseplein, met een ondergezeken broek.
25/08/15
Gastbijdrage
deadpussyonasphalt

Go Giants!

'Go Giants!' Emma begeeft zich onder de honkbalsupporters in San Francisco. 'Wat zijn ze raar, dacht ik. En lelijk. Wat was ik nuchter, en wat waren zij dronken.'
11/08/15
Gastbijdrage
de gedichten van de wetenschap - 600

Stiftgedicht:
de gedichten van de wetenschap

"comfortabel in hun fauteuil waar wij lezen"
07/08/15
Gastbijdrage
ik steel niet

Ik steel niet

Psychiater in opleiding Bram moet een jongen uit Sierra Leone helpen. 'Als zijn verhaal klopt, heeft hij de organen van zijn overleden vader moeten koken en opeten, is hij vervolgens gevlucht en in handen van mensensmokkelaars terecht gekomen die hem als toyboy gebruikten.'
31/07/15
Gastbijdrage
ei

Ei

Ik zette mijn duim op het ei en kneep heel hard. KRRAK! Mijn duim schoot door de schil heen, zo het ei in. Het was niet zo hardgekookt als ik dacht. ‘Hee Emma!’ hoorde ik ineens achter me.
28/07/15
Gastbijdrage
ZONDAGSCHRIJVER 8 JOOST DEKKERS 600

Een fanbriefroman. Een egodocument (VIII)

'Lieve Nina, Ik schrijf jou omdat jij leeft, Susan Sontag al elf jaar dood is en ik geen zin meer heb om mezelf door onbestemde melancholie af te laten leiden van "de wereld om me heen", "het hier en nu", "het moment op zich".'
19/07/15
Gastbijdrage
spacecake

Cookie Samurai

‘Kan ik jullie een cakeje aanbieden?’ vroeg Cookie Samurai. Ook in San Francisco kun je beter geen snoepgoed van vreemde mannen aannemen, ontdekte Emma Slaats.
14/07/15
Gastbijdrage
ZONDAGSCHRIJVER 7 JOOST DEKKERS 600

Een fanbriefroman. Een egodocument (VII)

'Lieve Raymond, Toen de dronken mensen door mijn favoriete liedjes heen praatten, wilde ik niets liever dan mijn middelvinger opsteken.'
12/07/15
Gastbijdrage
kattebak en poezemand IMG_9153kl

Chocolademousse

Anna van Leeuwen laat zich graag inspireren door de oproepen op het prikbord in jouw supermarkt. Heb je een bijzondere oproep gezien, en wil je dat Anna het verhaal daarachter bedenkt? Stuur haar dan een scherpe foto van het kaartje, en wie weet verwerkt zij het in een van haar verhalen. Ik bekijk de aderen […]
10/07/15
Anna van Leeuwen
ZONDAGSCHRIJVER 6 JOOST DEKKERS 600

Een fanbriefroman. Een egodocument (VI)

' Lieve Louis Paul, Toen ik vijftien was nam ik "Eros en de eenzame man" mee naar het strand. Ik had niet gezien dat de man op de kaft voor een levensgrote vagina stond.'
05/07/15
Gastbijdrage
schuivende_glazen

Kort verhaal:
Schuivende glazen

‘"Bent u geopend?" vroeg een gast op een middag. "De deur is toch van het slot," sprak de nieuwbakken eigenaar.'
01/07/15
Gastbijdrage
gentlemen

San Francisco gentlemen

Als jongens je hier aanspreken is hun doel niet een one-night-stand en je de volgende ochtend nooit meer te bellen. Nee, jongens vragen je telefoonnummer om een afspraak te maken voor een kop koffie of een lunch. Kéurig.
30/06/15
Gastbijdrage
ZONDAGSCHRIJVER 5 JOOST DEKKERS 600

Een fanbriefroman. Een egodocument (V)

'Lieve Marilyn, Deze zomer werd ik ineens fan van je. Niet van je muziek, maar van je radicaliteit. Op een rare manier vond ik je ook aantrekkelijk.'
28/06/15
Gastbijdrage
Meer Artistiek laden »

Journalistiek

joandidion1

Hoe Joan Didion mij redde van de onzekerheid

Tot veel te ver na haar puberteit identificeerde Joyce zichzelf met een onzeker persoon. Tot ze erachter kwam dat ze onzekerheid verwarde met een gebrek aan zelfrespect. Volgens mijn moeder was één van de eerste dingen die ik fatsoenlijk kon zeggen: ‘nee, niet goed!’, als zij, liefdevol aanmoedigend, ‘goed zo’ zei bij iedere nieuwe stap […]
02/09/15
Joyce de Badts
Live shooting-Hi

Nieuws in beeld:
Schietpartij Virginia

De dader heeft nog voordat hij zichzelf neerschoot op Facebook en Twitter filmpjes verspreid die hij heeft opgenomen vlak voor en tijdens de schietpartij. Op het eerste filmpje zie je de schutter op de nieuwscrew aflopen en een pistool trekken. Op de volgende video opent hij het vuur. Merlijn van Bijsterveld is illustrator. Zijn illustraties zijn […]
29/08/15
Beeldredactie
280279502_d1045cf49c_o

Dit was mooi deze week

Mensen die sieraden bijoux noemen, een hele winkel vol Enrico Benetti-tassen, de naam Shenene: dit was mooi deze week.
28/08/15
Laura van der Haar
985

Hard//Talk:
Een bedreigd gevoel

Paula werd serieus genomen door een agente toen zij zich onveilig voelde. Linda niet.
27/08/15
Paula Lina
zomercolumn 4

Zomercolumn:
Heiland

Religieus fanatisme werkt aanstekelijk, ontdekt Marijn op St. Eustatius. 'The spirits are angry because they want alcohol.'
26/08/15
Gastbijdrage
NIB-groente_xf&m

Nieuws in beeld:
Groentes in de ruimte

Aan boord van het ISS eten astronauten voor het eerst zelfgeteelde ruimtesla.
15/08/15
Beeldredactie
Depressed_(4649749639)

Hard//Talk:
Rode pepertijd

De staat van de wereld is niet best en lijkt ook niet beter te worden. Mirko ervaart weinig komkommertijd en wordt er maar wanhopig van.
13/08/15
Mirko van Pampus
AnneStaalNieuwsinBeeldgrijs

Nieuws in beeld:
Politiestakingen

De politiebonden voeren bij aanvang van het nieuwe voetbalseizoen, in het tweede weekend van augustus, opnieuw actie voor een betere cao.
08/08/15
Beeldredactie
extreem-weer-540

Nieuws in beeld:
trending weather

Het is een zomer van extremen.
04/08/15
Beeldredactie
is

Nieuws in beeld:
that’s a wrap

IS-leider al-Baghdadi wil dat de leden van de terreurbeweging stoppen met het verspreiden van executievideo’s. — Niek Pronk, muzikant en illustrator. Wonend en werkend in Utrecht.
25/07/15
Beeldredactie
Zelfrijdende-auto-Google-voor-het-eerst-betrokken-bij-ongeval-met-gewonden

Nieuws in beeld:
Google ongeval

Een zelfrijdende auto van Google is voor het eerst bij een ongeluk betrokken geraakt waarbij gewonden zijn gevallen. – Chiel te Bokkel is illustrator, cartoonist en grafisch ontwerper. In zijn beeld zoekt hij een combinatie van realiteit, fantasie en het onbewuste.
18/07/15
Beeldredactie
2898021822_95279b8d07_z

Hard//Talk:
Geen zorgen

Het klimaat dreigt op hol te slaan en niemand doet iets. Wester roept op tot hoofdredactioneel activisme.
16/07/15
Gastbijdrage
Genderneutraal

Hard//Talk:
Gendervrij toiletteren

Paula is groot voorstander van gendervrij toiletteren, maar vraagt zich af of je dit bereikt door aparte wc's te openen.
14/07/15
Paula Lina
Dove Muizen

Nieuws in beeld:
dove muizen

Het lukte de onderzoekers om de proefdieren met een luide knal te verrassen, zodat ze van schrik opsprongen. “Je kunt muizen niet vragen of ze kunnen horen, dus we moesten deze truc wel gebruiken om erachter te komen of hun gehoor goed werkte”, verklaart Holt op nieuwssite New Scientist. – Merlijn Bijsterveld is illustrator. Zijn illustraties zijn vaak humoristisch […]
11/07/15
Beeldredactie
twerking

Nieuws in beeld:
tweehonderd jaar twerken

Nieuws in beeld: twerken
04/07/15
Beeldredactie
Meer Journalistiek laden »



Geniet je met enige regelmaat van onze artikelen? Ben je fan van hard//hoofds geweldige illustratoren, audiomakers en dichters? Dacht je al jaren: hoe zou ik hard//hoofd kunnen steunen?

Goed nieuws. Je kunt vanaf nu je dank uitdrukken in keiharde euro's en vriend van hard//hoofd worden. Wat je daarvoor terugkrijgt? Ons, alles wat we maken en eeuwige dank.

Word vriend van hard//hoofd