17 augustus 2012

Kunstkritiek op internet moet meer zijn

◊ Prijs

Prijs voor de Jonge Kunstkritiek

De Prijs voor de Jonge Kunstkritiek is vier jaar geleden opgericht, gemotiveerd door de alsmaar afkalvende ruimte voor kunstkritiek in de algemene media. Dit jaar lanceert de Prijs voor de Jonge Kunstkritiek samen met hard//hoofd een nieuwe categorie voor de beste internetkritiek. Met dit nieuwe onderdeel wordt ingespeeld op de veranderingen van de platformen voor kunstkritiek: van traditionele media naar blogs en andere sociale media. De nieuwe editie van de Prijs voor de Jonge Kunstkritiek bestaat daarmee uit drie categorieën: recensie, essay en internetkritiek. In deze categorieën worden maximaal 3 artikelen genomineerd om mee te dingen naar de hoofdprijs van € 7.500 (essay), € 5.000,- (recensie) en € 1.500 (internetkritiek).

De Prijs voor de Jonge Kunstkritiek staat open voor jong talent tot 35 jaar en wordt uitgereikt in de categorieën essay, recensie en internetkritiek. Deadline voor inzendingen is 1 september 2012.

Het gros van de online kunstkritiek voegt weinig toe aan het vitaal houden van het genre. Vrijwel alles had ook op papier kunnen staan. Floris beziet de huidige stand van zaken en kijkt hoe de kunstkritiek zich op internet echt zou kunnen vernieuwen.

De journalistiek staat onder druk, en de kunstkritiek vormt geen uitzondering. Al is het, zolang ettelijke bijlagen en tijdschriften worden gevuld door integere en intelligente mensen, onzin om van een ‘crisis in de kunstkritiek’ te spreken. Maar vernieuwing in het genre blijft uit. Terwijl de kunstpraktijk in toenemende mate de grenzen van de disciplines overstijgt of negeert, is de kunstkritiek nog steeds langs precies die grenzen verkaveld. Terwijl het gezag van critici afneemt – hun rol verandert van schiften en oordelen in commentaar langs de lijn – gaan ze unverfroren door met recensies schrijven. Terwijl de krantenjournalistiek wanhopig probeert aansluiting te vinden bij het internettijdperk, volgt de online kunstkritiek nog steeds hoofdzakelijk het dode-bomen-model: vrijwel alles dat geschreven wordt, past nog in een afdrukbaar format. Als er Iets Nieuws nodig is, zal dat van Het Web moeten komen. Maar is dat te verwachten?

Tot nog toe leidt kunstkritiek op internet een marginaal bestaan. Jawel, alle kunsttijdschriften hebben een website en daar staan blogs en filmpjes op. Er zijn zelfstandige internetplatforms zoals festivalkrant De Dodo, het ‘Europese magazine’ Café Babel, het open archief Ubuweb, de ‘community’ voor 20e- en 21e-eeuwse muziek muziekvan.nu, en het Vlaamse tijdschrift Rekto:Verso, dat sowieso gratis is en dus alle content ook vrij online kan zetten. Voor de literatuur zijn er De Reactor, Raster, De Contrabas, Ooteoote en nY. Maar al deze sites zijn op één of andere manier gesubsidieerd (behalve Ubuweb, dat heeft geen onkosten; het enige voorbeeld van een website voor kunstkritiek met een eigen verdienmodel, wereldwijd, is e-flux). En geen van deze sites kan qua impact op tegen het kunst- of boekenkatern van NRC, De Volkskrant of De Standaard.

Nu is geld en impact het probleem niet, zolang je niet per se rijk en beroemd wilt worden. De vraag is vooral: draagt het iets nieuws bij? Want de kunstkolommen van de landelijke dagbladen en het belangrijkste internationale kunstnieuws volgen, is al een opgave; wie gaat er dan ook nog al die sites lezen?

Show, don’t tell

Het internet heeft wel degelijk kwalitatieve voordelen. De belangrijkste daarvan voor de kunstkritiek zijn dat je kunt linken en embedden. Terwijl in de traditionele kunstkritiek nauwelijks aan bronvermelding wordt gedaan, en je maar op het idiosyncratische oordeel van de grote oordelaar moet vertrouwen, kan een webtekst transparanter zijn over hoe het oordeel tot stand komt. En je kunt het – vooral in de podiumkunsten – ook laten zien. Daardoor ben je niet afhankelijk van de tenenkrommende metaforen die muziek- en dansrecensenten meestal inzetten (“verstilde klanklandschappen”, “aftastende bewegingen”), en kan het publiek zelf zien waar je het over hebt. Probleem is wel dat iemand die documentatie en opnamen vrij toegankelijk online moet hebben gezet. Maar ook bij de huidige stand van zaken kun je al veel meer achtergrond bieden dan in een krantenrecensie, en hoef je dus minder te ‘interpreteren’. (Want voor alle duidelijkheid, ‘interpretatie’ is gewoon een eufemisme voor associatief en onvolledig argumenteren.)

Illustratie: Floris Solleveld

Een ander groot voordeel van online kritiek is dat het een stuk gemakkelijker terug te vinden is. Een online platform is zijn eigen archief. Zo kun je ook makkelijker in opeenvolgende stukken een argument opbouwen (zie bijvoorbeeld hier een eerder stuk waarin ik uitvoeriger de merites van het kunstbloggen opsom). Een ander vaak genoemd voordeel van online journalistiek, dat het zo lekker snel gepost kan worden, telt bij kunstkritiek juist minder: het is geen breaking news, dus wat maakt het nou uit als je recensie binnen 1 uur in plaats van binnen een halve dag online staat? Evenmin zit er iemand te wachten op vlogs, podcasts van rondetafelgesprekken, sms-recensies en live tweets uit de zaal. Wel is het fijn dat je eenvoudig naderhand kunt corrigeren – want wie geen kleine vergissingen maakt, of zelfs blunders begaat, moet wel hele saaie stukken schrijven.

Doe iets nieuws

Die voordelen zijn niet heel revolutionair: het zijn eerder toevoegingen aan klassieke journalistieke mores. Alleen is er voor die mores op internet weinig plaats. Het web 2.0 dient vooral om dingen onder de aandacht te brengen: filmpjes delen op Facebook, leuke plaatjes op Tumblr en technorati-blogs. Lange stukken worden weggeklikt, en voor de zichtbaarheid van je recensies en beschouwingen ben je vaak afhankelijk van dezelfde culturele instellingen wiens programma je bespreekt. Online content wordt beschouwd als free publicity, of in elk geval eerder als PR dan als journalistiek. Wie heeft er tenslotte tijd om op zijn eigen houtje aan hoor en wederhoor te gaan doen? De enige echt bloeiende niche zijn de mode- en lifestyleblogs. Daar wordt immers een verkoopbaar product aangeprezen, daaraan valt geld te verdienen. Zie als afschrikwekkend voorbeeld nalden.net, waar design, muziek en andere creativiteit wordt geadverteerd als “lifestyle for the 2.0 generation”.

Michaël Zeeman spelen op je eigen blog heeft dan ook niet veel zin. Er zijn feitelijk drie opties voor de jonge internetscribent: sluit je aan bij een platform, zoek een niche, of doe iets nieuws.

Over de platforms hebben we het al gehad. Daar is inhoudelijk niks mis mee. (En hard//hoofd zoekt nog schrijvers!) Wat de niches betreft, die zijn er genoeg. Er is namelijk verdomd veel kunst die niet in de papieren media wordt besproken. Zelf schrijf ik al jaren over obscure avantgarde-muziek, contemporaine dans en interdisciplinaire kunstvormen. Dat wordt dan ook alleen gelezen door musici, dansers en mafkezen. Mij houdt het lekker bezig. Maar de digitale revolutie valt daarvan niet te verwachten.

Een einde aan het kastje kijken

Blijft over optie 3. Doe Iets Nieuws. Tenslotte is de traditionele kunstkritiek ook maar een tamelijk eenzijdig gebeuren waarbij je naar een voorstelling of tentoonstelling kijkt en daar vervolgens iets interessants over probeert te zeggen. Daaraan deugen twee dingen niet: (1) De criticus beschouwt het kunstwerk nog steeds als kijkkast en (2) het leidt tot een inflatie van ‘betekenis’, aan interessantige observaties en interpretaties. Het perverse gevolg daarvan is dat het aanzet tot het maken van ‘interpreteerbare’ kunst, die heel hard probeert ‘gelaagd’ te zijn. Zo cirkelen de hedendaagse kunst en de kunstkritiek om elkaar heen.

Om een einde te maken aan dat kastje kijken, is het nodig dat kunst en kunstkritiek nauwer met elkaar worden verweven. Tenslotte gaat het er niet om wie iets zegt, de kunstenaar, de criticus of desnoods een derde, en ook niet of het nou kunst is, maar dat er iets interessants wordt gedaan. Het is, kortom, tijd dat “The Blurring of Art and Life” ook in de kunstkritiek doordringt. En daar kan de online kunstkritiek aan bijdragen, door een ander voordeel van het internet: de zogenaamde intermedialiteit. (In feite is dat gewoon een duur woord voor linken en embedden.) Doordat tekst, geluid en beeld door elkaar heen lopen, ben je ook niet meer gebonden aan het stramien van ‘praten-over’.

Hoe dat Iets Nieuws eruit moet zien laat zich niet voorschrijven, alleen uitproberen. Een eerste aanbeveling is meer eigen content, en minder web 2.0: niet stomweg sharen en reposten, maar tekst en beeld uit de eigen kweek. Wat je plaatst zou op zichzelf interessant moeten zijn, en niet alleen als commentaar op iets anders. Er zijn kunstenaars (te weinig!) die het uiten van beredeneerde opinies tot deel van hun kunstenaarschap hebben gemaakt. En er is een mismoedig stemmend overaanbod van nagesprekken en artist talks die wel wat kritischer zouden mogen. De opgave is nu om werken en ideeën op zo’n manier bij elkaar te brengen dat het geen pretentieuze potpourri wordt, maar een vorm van kunst zonder mystificaties, een vorm van kunstkritiek van binnenuit. De ingrediënten voor die verandering zijn er. Nu nog een beetje roeren, dan kan het gaan gisten en borrelen.

Columns & Commentaar

Verstoppertje-William_Merritt_Chase_-_Hide_and_Seek_-_Google_Art_Project

TIP:
Speel verstoppertje

'Er is geen sprake van tijd. Er is geen sprake van de wereld. In die minuten tussen het begin en het einde van het spel zijn we enkel gezocht, niet zoekende.'
13/04/15
Gastbijdrage
hardhoofd_004_72

Column:
Vakantieveilingen

De verleidingen van Vakantieveiling.nl zijn te groot voor Laura. "Nee Yvette Doormerik, jij gaat godverdomme NIET voor slechts vijftien euro op make-upcursus. IK ga lekker voor ZESTIEN euro."
08/04/15
Laura van der Haar
Olivier van Breugel

TIP:
Verdwalen

In Amsterdam raakt Bien al jaren de weg niet meer kwijt, maar in Australië kon ze weer heerlijk drentelen, treuzelen en slenteren.
06/04/15
Gastbijdrage
Beeld: archief Noor Spanjer

Memory Machine:
Reflex

Noor gaat elke week naar het koffiehuis om herinneringen op te halen en om nieuwe te maken. Maar hoe betrouwbaar zijn die herinneringen?
05/04/15
Noor Spanjer
mixtape

Memory Machine:
Memorabele eendagsvliegen

Gedenkwaardige herinneringen, gekoppeld aan oude hits. Beluister en bekijk gauw de videoclips van memorabele eendagsvliegen en lees ondertussen een lijst vol bijbehorende herinneringen.
05/04/15
Redactie
hardhoofd stopknop

Column:
Stopknop

Annika weet dat het indrukken van de stopknop precisiewerk is. ‘Ja, nog een halve seconde, ja, NU!’
01/04/15
Kasper van Royen
11066544_10206576643320659_4422230982007884356_n

Tip:
Neem de makkelijke weg

De moeilijke weg wordt vaak aangeprezen. Onterecht, vindt Luuk: de makkelijke weg is niet voor niets makkelijk gemaakt.
30/03/15
Gastbijdrage
unnamed

Memory Machine:
(Op)nieuw herinneren

Het ervaren van de podiumkunsten is het ervaren van het hier en nu. "Ik ging zitten, de lichten doofden en ik was verbaasd over de tijdloosheid van de voorstelling."
28/03/15
Roos Euwe
vvd4568-64

RE:
Kaartenhuis der Liberalen

"Mijn hemel, het houdt maar niet op." Als je dacht dat de VVD maar één bonnetjesschandaal had, lees dan gauw verder.
26/03/15
Mirko van Pampus
Illustratie Berber Teunissen

Column:
Foetsie

Of ze wil of niet, Laura blijft urenlang grasduinen in een site met ongeïdentificeerde doden. "Bij ieder gezicht - van het jaar 1960 tot 8 maart 2015 - dringt zich onmiddellijk een verhaal op."
25/03/15
Laura van der Haar
Koen_TIP_Woorden

TIP:
Woorden

Iemand gebruikt het woord 'gading'. Dit zet Koen aan het denken over woorden. Stromende woorden, sprekende woorden, uitgewoonde woorden.
23/03/15
Koen Alfons
eerste schooldag

Column:
Eerste schooldag

Over terugblikweigering en tompoezengekraak tussen melktanden.
18/03/15
Kasper van Royen
notwist

Alles vijf sterren:
Muziekalbums

Verhalen voor op een regenachtige dag, vlak voor het slapen gaan of 's middags in de zon. Ilona raadt drie podcasts aan.
17/03/15
Redactie
Maartje_Hommelen

TIP:
Hommelen

Maartje ontdekt hoe fijn 'hommelen' kan zijn. "Als twee lome hommels stapten we in een dubbeldekker, lieten ons, niet geheel expres, de verkeerde kant op rijden, namen de bus weer terug, dronken om 14:00 uur ons eerste glas wijn en lagen om 21:00 uur rozig in bed."
16/03/15
Maartje Smits
GW-Rotterdam-DSC_0218

Hard//talk:
Wilders’ besmettelijkheid

Jules mist het vuur van Wilders. "Het was als een woeste tirade van je racistische buurman: de taal is dreigend, maar de man erachter is volstrekt ongevaarlijk."
13/03/15
Gastbijdrage
Meer Columns & Commentaar laden »

Artistiek

psalm

Gedicht:
Psalm

Een expeditie verovert het paradijs, een expeditie verovert puin en rook.
16/04/15
Gastbijdrage
painterdeath

Hard//oog:
Painter and Death

Reënscenering van Ingmar Bergman's The Seventh Seal (Knight meets Death scene)
12/04/15
Videoredactie
2966143134_3d41caf307_b

Audioverhaal:
De man in de kamer (II)

In dit tweede deel van het audioverhaal van Emy en Johannes komt de man in de kamer erachter wie hij is. Of worden er gemene spelletjes met hem gespeeld?
12/04/15
Emy Koopman
23. BioBox Spaarkaart gezocht

AH-verhaal:
De Bioboxbiecht

Ik wist niet eens wat er precies in die Biobox zat. Dat ik iemand met zulke slechte intenties blind ben gevolgd, daar voel ik me toch een beetje vies door. Gebruikt, zo voel ik me.
09/04/15
Anna van Leeuwen
hardoog

Hard//oog:
All you need is time

De mensen om je heen zullen verdwijnen maar, als je maar lang genoeg wacht vervagen ook díe herinneringen tot mist.
05/04/15
Videoredactie
2966143134_3d41caf307_b

Memory Machine:
De man in de kamer (I)

Voor de laatste Vergeetzondag maakten Emy Koopman en Johannes von Engelhardt een audioverhaal over een man die wakker wordt onder mysterieuze omstandigheden. Hij blijkt zichzelf vergeten te zijn. Dit is het eerste deel van de vertelling: deel 2 en 3 volgen de komende weekeinden. De man in de kamer Beeld: ctbirdsong – Deze publicatie is onderdeel [...]
05/04/15
Emy Koopman
met potlood willen we gematigd

Stiftgedicht:
professionele luiheid

"met potlood willen wij gematigd investeren"
04/04/15
Gastbijdrage
Keer je FB vrienden niet de rug toe

Keer je Facebookvrienden de rug toe

Het is zonneklaar. Wie niet liket, maakt dat ‘ie wegkomt. Ron is verworden tot een arrogante kluizenaar die niet meedoet aan het sociale spel.
31/03/15
Gastbijdrage
HH3 parttime mam

Memory Machine:
Openbare Executie (III)

Een kort, auditief verhaal over een wanhopige huismoeder.
29/03/15
Paula Lina
De oude koningin

Gedicht:
Zolder

Soms denk ik dat mijn bril niet gemaakt is om beter te kijken, maar om helder te denken
27/03/15
Gastbijdrage
Alexei

Kort verhaal:
Wilma

Het is 1989 en de vader van Koen heeft een nieuwe vriendin. "Ik had zelf verkering. Ik wist wat dat betekende. Het beeld van mijn vaders friemelende vingers en een bh-bandje – nee."
26/03/15
Koen Alfons
een-man-loopt-het-strand-af-10 (gesleept)

Memory Machine:
dagen door webcams de zee

Het is een troostende gedachte dat je de meeste dagen toch weer vergeet, maar daar kun je beter niet te vaak aan denken.
22/03/15
Maartje Smits
op donderdag wandel ik met - 600

Stiftgedicht:
Niks nieuws

Geert Simonis leest de krant met een stift. Op hard//hoofd deelt hij iedere maand een artikel dat hij vakkundig van overbodige woorden heeft ontdaan. De Morgen, zaterdag 31 jan 2015, p. 2.
16/03/15
Gastbijdrage
kijken-waar-ik-niet-kijken-kan.i-do-feel-here

Hard//oog:
Kijken waar ik niet kijken kan

'Kijken waar ik niet kijken kan,' een poging om de psyche van iemand die dichtbij staat te doorgronden, zonder dat dit daadwerkelijk lukt. Korte film van Rachel Heemskerk.
15/03/15
Videoredactie
Memory Machine2

Memory Machine:
Janken geblazen

'Wat huilde ik toen J (de tweede J trouwens uit een fier rijtje J’s) schreef dat hij me nooit meer wilde zien. Én toen hij me direct daarna telefonisch smeekte om toch nog kerst bij zijn ouders te vieren.'
15/03/15
Laura van der Haar
Meer Artistiek laden »

Journalistiek

134348_10203944661918450_5707900527407596209_o

RE:
Louise, rot op.

Het Maagdenhuis is ontruimd en Floris maakt zich kwaad. Wie nu nog denkt dat het College van Bestuur opkomt voor de belangen van de academische gemeenschap, lijdt aan cognitieve dissonantie.
14/04/15
Floris Solleveld
Parijs

De flaneur sleept niet met zijn voeten

Zie me hier lopen, klungelend met de kaart, de pas gehaast, op zoek naar een herkenningspunt in straten die ik nog nooit gezien heb. Flaneren en de facto verdwaald zijn, dat gaat niet samen.
13/04/15
Gastbijdrage
Chiel te Bokkel - nieuws in beeld

Nieuws in beeld:
terug van vakantie

De Nederlandse treinmachinist Sjaak Rijke (54) uit Woerden, die was ontvoerd in Mali, is vrij. Commando’s van het Franse leger hebben de Nederlander gered uit handen van terroristen [..] Rijke was met vakantie in Mali toen hij op 25 november 2011 in de stad Timboektoe werd ontvoerd door terroristen. – Chiel te Bokkel is illustrator, [...]
11/04/15
Beeldredactie
Sepp-Blatter_3154027

Hard//talk:
Qatar

Bij de voorbereiding op het WK van 2022 in Qatar zullen naar schatting nog 4000 doden vallen. Onacceptabel vindt Jules. Net zo onacceptabel als de oorverdovende stilte in voetbalgek Nederland, klappen en hossen is het devies.
08/04/15
Gastbijdrage
1-395x222

Interview:
Peter Jan Rens

Kasper sprak met Peter Jan Rens over de kunst van blijven ademen, een goede cowboy zijn en drukken waar het schilletje dun is.
07/04/15
Kasper van Royen
The past is a foreign country 2

Memory Machine:
Zes tekenlessen en een hedendaags klooster

Floris is in Berlijn voor zijn promotieonderzoek. Hij leest in de U-Bahn en dwaalt door de straten met zijn schetsblok.
04/04/15
Floris Solleveld
E-stonia

Nieuws in beeld:
De virtuele staat

"Ironisch genoeg moet je nu nog fysiek naar Estland om je eigen e-residency aan te vragen."
04/04/15
Beeldredactie
Vincent_Willem_van_Gogh_002

RE:
Lubitz was niet depressief

Piloot Andreas Lubitz kan nooit puur en alleen depressief zijn geweest toen hij het vliegtuig liet neerstorten, schrijft Rutger. Dan was hij nooit uit bed gekomen.
03/04/15
Rutger Lemm
Martijn Moedars Robots

Nieuws in beeld:
de zorgen van Bill Gates

Zelf noemt hij “het probleem van intelligentie groter dan die van de mens”. Zeker iets om bij stil te staan. – Martijn Moedars, straight-up gangster tekenaar en werkt in het circus.. rolt rond in een oranje Volkswagen T3 camper met italo disco op de achtergrond. Hij eet tevens alles.
28/03/15
Beeldredactie
14838870160_c0aabc7c6b_z

Detroit Detour (IV)

Detroit. Ooit de stad van de Amerikaanse auto-industrie, nu een omweg die niemand wil nemen. Detroit is een spookstad geworden, berucht door brandstichting en misdaadcijfers. Maar er lijkt iets te veranderen. Er zijn mensen die koppig vasthouden aan de schoonheid van het kapotte en doelbewust kunst inzetten om Detroit te verbeteren. Katharina Smets dwaalt alleen [...]
27/03/15
Audioredactie
Schermafbeelding 2015-03-22 om 16.37.43

Hard//oog:
De eerste blik (III)

De ontmoeting ligt in het verleden en is zelfs met de geboorten van kinderen bezegeld. De vonk is overgesprongen, maar hoe ging het ook alweer? Voor de vergeetzondagen doken drie stellen in hun herinnering naar het moment van de eerste blik. Ingrid & Hans:
22/03/15
Videoredactie
Schermafbeelding 2015-03-21 om 17.25.59

Hard//oog:
De eerste blik (II)

De ontmoeting ligt in het verleden en is zelfs met de geboorten van kinderen bezegeld. De vonk is overgesprongen, maar hoe ging het ook alweer? Voor de vergeetzondagen doken drie stellen in hun herinnering naar het moment van de eerste samenkomst. Jetske & Maarten  
22/03/15
Videoredactie
Schermafbeelding 2015-03-21 om 17.32.51

Hard//oog:
De eerste blik (I)

De ontmoeting ligt in het verleden en is zelfs met de geboorten van kinderen bezegeld. De vonk is overgesprongen, maar hoe ging het ook alweer? Voor de vergeetzondagen doken drie stellen in hun herinnering naar het moment van de eerste blik. Simon & Meta  
22/03/15
Videoredactie
Gemma Pauwels

Nieuws in beeld:
Mechanische handen

‘Robothanden kunnen moeilijk omgaan met de diverse vormen van groente en fruit. Er ligt een enorme kans voor ondernemers om grijpers te maken die dat wel kunnen.’ – Gemma Pauwels is freelance illustrator en kunstenaar. Haar illustraties zijn als een bouwwerk: meerdere illustratieve elementen worden samengevoegd om zo een nieuw verhaal te vertellen.
21/03/15
Beeldredactie
6924666559_34a6363c72_z

Detroit Detour (III)

Detroit. Ooit de stad van de Amerikaanse auto-industrie, nu een omweg die niemand wil nemen. Detroit is een spookstad geworden, berucht door brandstichting en misdaadcijfers. Maar er lijkt iets te veranderen. Er zijn mensen die koppig vasthouden aan de schoonheid van het kapotte en doelbewust kunst inzetten om Detroit te verbeteren. Katharina Smets dwaalt alleen [...]
20/03/15
Audioredactie
Meer Journalistiek laden »



Geniet je met enige regelmaat van onze artikelen? Ben je fan van hard//hoofds geweldige illustratoren, audiomakers en dichters? Dacht je al jaren: hoe zou ik hard//hoofd kunnen steunen?

Goed nieuws. Je kunt vanaf nu je dank uitdrukken in keiharde euro's en vriend van hard//hoofd worden. Wat je daarvoor terugkrijgt? Ons, alles wat we maken en eeuwige dank.

Word vriend van hard//hoofd