23 juli 2012

Anti-fetisj

De witte sok, wat is daar toch mee? Hoe kan het dat dit simpele kledingstuk wordt verguisd door de een, terwijl de ander het tot fashionstatement bombardeert. Joost Vormeer schreef een gastbijdrage over het fetisjisme achter de sportsokken in de slippers van je buurman.

Het lijkt onvoorstelbaar, maar witte sokken zijn weer in. Natuurlijk waren ze nooit echt uit, maar ze waren wel verboden. Vrouwenbladen liepen voorop in die religieuze verkettering en creëerden een mentale zedenpolitie die iedere man met witte sokken op straat kan insluiten. De sanctie: eeuwige hoon en spot. Sportsokken zijn hét symbool geworden van een bepaald type man dat zich moeilijk in de globale stijleconomie kan handhaven. Aan de andere kant blijkt uit films en videoclips uit de jaren zeventig en tachtig dat deze items niet altijd zo problematisch waren. Wanneer mochten we ze niet meer dragen? Als je naar een oude aflevering van Beverly Hills 90210 kijkt dan dragen Dylan, Brandon en ja, ook Brenda, gewoon witte sokken boven hun toen zo hippe Nike Air Flight’s. Maar ja, dat zijn natuurlijk wel Amerikanen.

Een paar jaar geleden schreef Arno Kantelberg, hoofdredacteur van Esquire, dat de hetze tegen de witte sok onterecht is. Zelf droeg hij – zoals bijna alle jongens hebben gedaan – als kind bijna elke dag witte sokken. Waarom zou dat niet meer kunnen als je ouder bent? Waarom krijg je dan op voorhand het label ‘wansmaak’ op je wreef geplakt. Hoe rationeel is onze afkeer van deze vertrouwde kledingstukken uit de jeugd van iedere man? En hoe rationeel is onze waardering van merken en producten die we hip en hard vinden? Sociale wetenschappers zijn er al een tijdje achter wat iedereen al lang wist: we dragen bepaalde kledingstukken, merken en producten (Nike, iPod) om te verleiden. Kennelijk werkt het voor de witte sok precies andersom. Een man in witte sokken en sandalen is de personificatie van de afknapper.

Fetisj in kinderschoenen

Hoewel, in enkele gevallen is de sportsok een waar fetisjobject geworden. Het homoblad Butt interviewde eens een Fransman die van sportsokken houdt. Die man verklaarde zijn fetisj als volgt: ‘When I was in school, the kids would play soccer. I couldn’t really approach them because I wasn’t into that kind of sport, but it really turned me on to see them in their outfits.’ En jaren geleden hoorde ik een vrouw op – oh ironie – Radio Noordzee roepen dat ze witte sokken bij een man eigenlijk wel sexy vindt en toen werd ze – oh ironie – door de mannelijke presentator voor gek verklaard.

Zo’n fetisj draait dus vooral om verlangen en associatie. Voor iemand met een fetisj is een bepaald voorwerp veel meer dan alleen het voorwerp zelf. De sokkenfransman uit dat interview voert zijn ervaringen terug op zijn pubertijd. Dat is juist een leeftijd waarop veel jongens gewoon dagelijks witte sokken mogen dragen. Als jongens ouder worden dan mag het niet meer, anders worden ze gelabeld door de zedenpolitie. Maar voor die Fransman zijn de witte sokken ook labels geworden die zijn jeugdverlangens oproepen en projecteren.

Als je het hebt over labels en fetisjisme, dan kom je uit bij theorieën van Karl Marx. Volgens Marx worden in een kapitalistische economie consumptiegoederen fetisjobjecten omdat het productieproces en de rol van mensen daarin naar de achtergrond wordt geschoven. Producten worden verkocht als ‘merken’, waardoor het label belangrijker wordt dan het product zelf. Goederen, betaalmiddelen en markten beginnen een eigen leven te leiden en reguleren mensen in plaats van andersom. Daarom is Oom Dagobert de ultieme fetisjist in marxistische zin. Ga maar na, hij zwemt alleen in zijn geld, dus zijn fortuin is eigenlijk evenveel waard als een pakhuis vol met water en alles staat en valt met zijn irrationele geloof in een waardeloos dubbeltje. (En hij droeg ook nog van die rare slobkousen.) Fetisjisme in marxistische zin gaat dus over de angst dat ‘onechte’ dingen macht krijgen over ‘echte’ mensen.

Viva-vrouwen in witte leggings

Terug naar de witte sokken: die zijn zowel een fetisj (voor de happy few) als een ‘omgekeerde’ fetisj (voor de grote massa). Voor de één op voorhand erotiserend, voor de massa op voorhand totaal onacceptabel. De witte sokken staan in beide gevallen voor iets anders; ze zijn een wit vlak waarop associatie plaatsvindt, een label, een pars pro toto. Daarom alleen al zou het goed zijn als hippe, jonge en normale mensen in ieder geval één dag in de week gewoon witte sokken gaan dragen zodat deze items weer ‘normale’ kledingstukken worden in plaats van labels. En het mag ook, want ze zijn echt hip.

Chris Buur schreef er bijvoorbeeld over voor de Volkskrant. De Amerikaanse ontwerper Thom Browne laat zijn modellen al een paar jaar over de catwalk lopen in een strak gesneden colbert en korte pantalon met daaronder enkellange witte sokken of kousen en zwarte schoenen. Maar nu verschijnen witte sokken ook in lookbooks van vooral de wat alternatieve Amerikaanse merken, zoals The Lovewright Co. En in de nieuwste editorial van het tijdschrift Fantastic Man droeg één van de modellen witte sportsokken. Nee, niet subtiel in sneakers of onder een trainingsbroek, maar pontificaal in badslippers. Ze leken in het zonlicht van Palm Springs, Californië, waar de editorial werd geschoten, nog strakker en witter dan gebruikelijk en ze pasten goed bij het beton op de achtergrond. Ik zag voor het eerst hoe modernistisch witte sokken eigenlijk zijn. Het zijn massaproducten uit de eerste helft van de twintigste eeuw, maar zoals veel producten uit die tijd toch erg goed ontworpen. Witte sokken zijn abstract en autonoom, compromisloos strak en helderwit als Malevich’s Suprematist Painting: White on White maar dan met subtiele zwarte, blauwe of rode strepen voor het contrast. Vertel dat maar aan al die middelbare Viva-vrouwen in hun fantasieloze witte leggings die je nog een tijdje zullen insluiten en bespotten, voordat ze braaf de trend zullen volgen.

Joost Vormeer (1983) is cultuurwetenschapper en freelance journalist.

Columns & Commentaar

jansluyters-schoolmeester-395x556

RE:
Het geval I.

"De klas was geschokt, we snapten er niets van. Meester Frans bleek een racist, of op zijn minst een man die Marokkaanse meisjes onderschat."
24/02/15
Emy Koopman
plassen in bed cartier bresson

TIP:
Plas in bed

Pak uit, met alle grandeur die je in je hebt. Sta voor je vervuilende natuur, nu het nog kan.
23/02/15
Gastbijdrage
Tip voetbal jongen

TIP:
Leef zoals je jeugdschimmen

Luuk denkt terug aan de zomeravonden van zijn jeugd. "iedere gebeurtenis was een significant feit. Dat Yannis een sigaret had gerookt. Dat ik ‘dag’ had durven zeggen tegen Sofie, het knapste meisje uit de buurt."
20/02/15
Gastbijdrage
ballenbak

Column:
Ballenbak

Een ballenbak, is dat wel iets voor volwassenen? ‘Vooral rustig blijven ademen,’ zei ik zacht tegen mezelf, ‘je gaat hier levend uitkomen, je gaat hier levend uitkomen.’
18/02/15
Kasper van Royen
vlag

Hard//talk:
Een winterdag in België

‘Elkaar kennen? We zouden onze schedels moeten openbreken en de gedachten uit elkaars hersenkwabben moeten scheuren.’
17/02/15
Roos Euwe
gabber_kid_hakke_zage_vice_670

TIP:
Happy hardcore

Net als waarschijnlijk veel andere mensen die opgegroeid zijn in de jaren negentig in Nederland wil ik het niet echt toegeven, maar DJ Paul Elstak heeft mijn jeugd bepaald. Begrijp me niet verkeerd: ik was geen negenjarig kind dat strak van de ecstasy (of xtc of wat de meest hippe spelwijze ervan ook is) menig [...]
16/02/15
Coby Hounjet
mmm

Redactioneel:
Memory Machine

De komende acht zondagen duikt de redactie van hard//hoofd in haar herinneringen. Tijdens de manifestatie ‘Memory Machine‘ van culturele stichting Castrum Peregrini onderzoeken we de (on)betrouwbaarheid van het geheugen en de invloed die herinneringen hebben op onze identiteit. Vergeetzondagen – 15 februari t/m 5 april ‘Hoe oud was de man?’ vroeg de agent. ‘Twintig, vijfendertig,’ gokte [...]
15/02/15
Simone Peek
Paula_TIP de heipaal

TIP:
De heipaal

"Ritmisch dreunde ik wakker in de schemering." Over heipalen, en hoe ze kunnen zorgen voor een dagritme.
13/02/15
Paula Lina
ontstekinkje_2

Column:
Ontstekinkjes

Op dag drie van een zelfopgelegde detoxweek ontmoet Laura Stef, die haar vertelt over kannibalisme. Kauwend op weer een hand bessen klinkt dat heel aantrekkelijk.
12/02/15
Laura van der Haar
lastsupper

RE:
Onze lieve Heer op zaterdag

De Heer is terug van (nooit) weggeweest.
11/02/15
Jan Postma
Kirsten_TIP_Mannen van de Hubo

TIP:
De mannen van de Hubo

De Hubo, een kleine doe-het-zelfzaak in Kirstens wijk, is een oase. "In de yogastudio verderop kom je misschien dichter bij je kern, maar hier vind je kleine ijzeren dingetjes die ervoor zorgen dat je deur weer makkelijk open en dicht gaat."
09/02/15
Gastbijdrage
vierkante oogjes

Column:
Vierkante oogjes

Ik weet niet of zij weet wat Afrika is. Ik weet niet of Afrika weet hoe dankbaar er van haar gebruik wordt gemaakt in situaties als deze.
08/02/15
Kasper van Royen
Laura_TIP_vergeet alles wat je las

TIP:
Vergeet alles wat je las

“Over een chick die dood wil ofzo, maar dat is vet lastig dus belandt ze in een soort psychose en wordt ze opgenomen in een kliniek en daar ontmoet ze allemaal superchille mensen en dan wil ze ineens niet meer dood, Catharina heet ze of Marjolein ofzo, jeweetwel zo’n soort naam, van die schrijver Coolio weetjewel die we ook moesten lezen."
06/02/15
Laura van der Haar
varr00

Hard//talk:
Linkse vrienden

Volgens Mirko zou de PvdA op de banken moeten staan nu.
05/02/15
Mirko van Pampus
Oesters

TIP:
Oesters

Weerloos liggen de ongewervelden te wachten op het mes van de oesterman, dat hij hanteert met een ijzeren handschoen aan, als een ridder met een maliënkolder en een zwaard.
02/02/15
Maite Karssenberg
Meer Columns & Commentaar laden »

Artistiek

Schrijven over J

Schrijven over J.

'Ik kwam van een reis in Spanje met een man die in een bus woont, waardoor ik genoodzaakt was om mijn liefde uit te leven in een ruimte van drie vierkante meter.'
26/02/15
Julie Cafmeyer
tekening van Duitse kat[wit]

Memory Machine:
De deserterende kat

Kunstenaar Robin Ferdinand Groot liet een groep ouderen vertellen over hun herinneringen terwijl ze tekenden. Een dementerende vrouw vertelt over een Duitse kat. – Deze publicatie is onderdeel van de ‘vergeetzondagen’ in samenwerking met Castrum Peregrini.
22/02/15
Audioredactie
iemand die mij kan tatoeeren

AH-verhaal:
Iemand die mij kan tatoeëren

Nu zit ze in haar bh en onderbroek voor me. Ieder lichaamsdeel dat ik kan zien, is het afgelopen uur besproken en onderzocht.
19/02/15
Anna van Leeuwen
AmsterdamDief

Memory Machine:
De beste dief van Amsterdam

'Bibi King had hele grote tieten en ik was echt debiel verliefd op haar.' Een kort verhaal van Derk Fangman.
15/02/15
Derk Fangman
burgerlulkrijteind

Kort verhaal:
Burgerlul

Burgerlul loopt weg. Hij heeft gehoord over een woest en grensverleggend innovatief oord: Amsterdam.
10/02/15
Gastbijdrage
Rosalie-Van-Der-Made-koelkast-540x335

AH-verhaal:
Bel me

Van waar ik stond, kon ik in hun slaapkamer kijken, zo klein en knus was hun appartement. Ik mis het uitzicht. Ik mis hen, allebei. En ik mis mijn gezoem.
05/02/15
Anna van Leeuwen
Commune1

Kortverhaal:
Winternacht in de community

Langzaam begon het tot me door te dringen: deze stal zou de komende maand mijn verblijfplaats zijn. Dit kon niet waar zijn. Mijn appartement zag eruit alsof er zojuist een junk in gestorven was.
03/02/15
Gastbijdrage
wiegeliedje

Gedicht:
Een wiegeliedje

een zaagtoon een zaag die zich handzaam beweegt door jong blank hout
01/02/15
Gastbijdrage
MalleLeila

Van de plank:
Ascenseur pour l’échafaud

'Je t'aime', hijgt Jeanne Moreau. 'Je t'aime', hijgt Julien
28/01/15
Basje Boer
2 schaatsers finaal

Kort verhaal:
Twee Schaatsers

Alfonds gilde dat ze sneller moesten gaan en dat ze beter langs de kant konden schaatsen. Een kort verhaal van Frank Bloem.
25/01/15
Gastbijdrage
Karel ziekenbezoek

Kort verhaal:
Ziekenbezoek

Het geschraap werd langgerekter, het gekuch ongegeneerder, hartstochtelijker, buikspieren werden aangezet, het vuistje werd een gekromde hand, twéé handen, we hoestten! Ik voelde het in mijn nek, dit was bronchitis!
23/01/15
Gastbijdrage
wie heeft mijn kat gezien_balk

AH-verhaal:
Een binnenkat

“Ja?” klinkt uit het donker. “Heeft u mijn kat gezien?” vraag ik. Een grote blanke hand trekt de deur naar binnen. De kier wordt breder. Een mannenlijf verschijnt in een beige kamerjas, beetje morsig, strak dichtgetrokken met een koord rond het middel.
20/01/15
Anna van Leeuwen
Stiftgedicht180115

Stiftgedicht:
anachronisch alleen

...de oude Belg...
19/01/15
Gastbijdrage
zilt-660px_xf&m

Kort verhaal:
Zilt

Voorzichtig pluk ik de makkelijkste woorden uit mijn tas en reik ze hem aan. Ik wil niet meer weten dan hij. Een kort verhaal van Ruth Koops van 't Jagt.
18/01/15
Gastbijdrage
pleinvrees in New York. september 2012. fotograaf Kevin J. Dotson (1)

Op het kruispunt van ruimten

Een theatervoorstelling heeft veel gemeen met de openbare ruimte in een stad. Ze bestaan allebei uit menselijke interactie. Het beweeglijke en het onverwachte vormen de basis van ons hedendaags leven.
14/01/15
Roos Euwe
Meer Artistiek laden »

Journalistiek

illustratie maria_jan_hardhoofd2

Memory Machine:
Een liefde lang (II)

Maria en Jan zijn bijna vijftig jaar getrouwd. Toen Maria depressief werd was dat zwaar voor Jan, maar hij liet haar niet in de steek. "Kijk, hier is ze, gezond en vrolijk als een vis in het water."
22/02/15
Joyce de Badts
Nederland Kantelt

Nieuws in Beeld:
Omkiepen

‘Nederland moet kantelen,’ dat is de stelling van professor en activist Jan Rotmans. Het moet snel anders op het gebied van duurzaamheid, in het onderwijs en de gezondheidszorg. – Aart-Jan Venema is freelance illustrator en verhalenverteller. Hij werkt onder andere voor NRC.next, de Groene Amsterdammer en hard/hoofd.
21/02/15
Gastbijdrage
vrouwen600

Luisterliefdes (IV):
The Heart

Sexy verhalen, kom er eens om. In literatuur en film is de keuze beperkt, maar gelukkig hebben we de podcast nog.
20/02/15
Gastbijdrage
Photo 28-01-15 14 39 23

Tussen Kunst en Ko:
Sehgal en de ongemakkelijke omstander

Ko van ‘t Hek bekijkt elke maand een kunstwerk. Deze keer ging hij naar het Stedelijk Museum voor een werk van de radicale kunstenaar Tino Sehgal. Hij voelde zich oncomfortabel. Het is woensdagmiddag en ik sta moederziel alleen in een zaal van het Stedelijk. Dat wil zeggen, ik ben niet helemaal alleen: er ligt een [...]
20/02/15
Gastbijdrage
simoneenleo_hardhoofd_2

Memory Machine:
Een liefde lang (I)

Joyce interviewde oudere echtparen over hun liefdesgeschiedenis. Deel 1: de herinneringen van Simone en Leo, die in een dagboek hun gevoelens aan elkaar beschreven.
15/02/15
Joyce de Badts
Digitaal Voedsel

Nieuws in Beeld:
Digitaal voedsel

“Een hele generatie aan slimme startups, van Silicon Valley tot aan de Hollandse Polder, werkt hard om in 2050 9 miljard hongerige monden te kunnen voeden. Helpt de aanpak van deze nieuwe generatie voedselbedrijven om ons in de toekomst voldoende en goed eten te garanderen?” – illustratie: Martijn Moedars
14/02/15
Beeldredactie
niek pronk podcast 3

Luisterliefdes (III):
StartUp & ReplyAll

De podcast Start-Up geeft een eerlijk beeld van alle twijfels en fuck-ups die komen kijken bij de start van een bedrijf.
13/02/15
Gastbijdrage
10749904_1545389829040698_3614736473296892644_o

Prijsvraag:
Een Grootse Mislukking

Vandaag komt het eerste boek van Rutger Lemm uit, Een Grootse Mislukking. Morgen – vrijdag de dertiende – wordt dit met een spectaculair feest gevierd. Daar kunt u bij zijn, leest even mee! Wij zijn natuurlijk intiem bekend met Lemm als oprichter van hard//hoofd. Hard//hoofd stuurt dan ook nog elke maand een kaartje met ‘Potdikkeme [...]
12/02/15
Simone Peek
Illustratie Soyez

Essay:
Soyez réalistes, demandez l’impossible

Vier jaar na de ontruiming van Schijnheilig kijkt Floris terug op zijn tijd bij het krakerscollectief. "Er is geen moment geweest dat ik niet dacht: wat doe ik hier."
09/02/15
Floris Solleveld
Scarlett O'Hara

RE:
Waar zijn de Scarlett O’Hara’s gebleven?

Het is een treurige gedachte dat anno 2015 de vermoeide archetypes ‘slachtoffer’, ‘moeder’ en ‘vrouw van’ zo dominant zijn in Hollywood. "Ik wil Beatrice Kiddo! Clarice Starling, Holly Golightly, Sally Bowles..."
07/02/15
Sanne Rispens
earth-def

Nieuws in Beeld:
Inside the box

Volgens Ricardo Semler moeten we meer inside the box denken. Illustratie door Gemma Pauwels.
07/02/15
Beeldredactie
The Sporkful illu

Luisterliefdes (II):
The Sporkful

Luisterend naar The Sporkful blijk je ineens een standpunt te hebben in het debat bite variety versus bite consistency.
06/02/15
Gastbijdrage
Niek Pronk podcast 1

Luisterliefdes (I):
Strangers

In een korte serie bespreekt Elise Fikse intrigerende, smakelijke en prikkelende podcasts. Vandaag: lekker gluren in andermans leven bij Strangers. De mensen die het dichtst bij je staan, kunnen je het meest verrassen. Zoals mijn ex-vriendje, toen hij al maanden de huur niet meer bleek te betalen en mij met een torenhoge schuld had opgezadeld. [...]
30/01/15
Gastbijdrage
noussommesgroep3-irisdeppe

Nous sommes groep 3

Een dag na de aanslag op Charlie Hebdo geeft Ayla les aan de kinderen van groep 3, een klas waar niemand Frans spreekt of ooit Parijs gezien heeft.
30/01/15
Gastbijdrage
Kunstmatige intelligentie

Nieuws in beeld:
zelfrijdende auto’s

Ontzettend handig zo’n zelfrijdende auto, zeggen ze, maar laten we goed onderzoeken hoe we die onder controle houden. – Merlijn van Bijsterveld is illustrator. Zijn illustraties zijn vaak humoristisch van aard waarbij hij een andere draai aan de context geeft.
24/01/15
Beeldredactie
Meer Journalistiek laden »



Geniet je met enige regelmaat van onze artikelen? Ben je fan van hard//hoofds geweldige illustratoren, audiomakers en dichters? Dacht je al jaren: hoe zou ik hard//hoofd kunnen steunen?

Goed nieuws. Je kunt vanaf nu je dank uitdrukken in keiharde euro's en vriend van hard//hoofd worden. Wat je daarvoor terugkrijgt? Ons, alles wat we maken en eeuwige dank.

Word vriend van hard//hoofd