23 juli 2012

Anti-fetisj

De witte sok, wat is daar toch mee? Hoe kan het dat dit simpele kledingstuk wordt verguisd door de een, terwijl de ander het tot fashionstatement bombardeert. Joost Vormeer schreef een gastbijdrage over het fetisjisme achter de sportsokken in de slippers van je buurman.

Het lijkt onvoorstelbaar, maar witte sokken zijn weer in. Natuurlijk waren ze nooit echt uit, maar ze waren wel verboden. Vrouwenbladen liepen voorop in die religieuze verkettering en creëerden een mentale zedenpolitie die iedere man met witte sokken op straat kan insluiten. De sanctie: eeuwige hoon en spot. Sportsokken zijn hét symbool geworden van een bepaald type man dat zich moeilijk in de globale stijleconomie kan handhaven. Aan de andere kant blijkt uit films en videoclips uit de jaren zeventig en tachtig dat deze items niet altijd zo problematisch waren. Wanneer mochten we ze niet meer dragen? Als je naar een oude aflevering van Beverly Hills 90210 kijkt dan dragen Dylan, Brandon en ja, ook Brenda, gewoon witte sokken boven hun toen zo hippe Nike Air Flight’s. Maar ja, dat zijn natuurlijk wel Amerikanen.

Een paar jaar geleden schreef Arno Kantelberg, hoofdredacteur van Esquire, dat de hetze tegen de witte sok onterecht is. Zelf droeg hij – zoals bijna alle jongens hebben gedaan – als kind bijna elke dag witte sokken. Waarom zou dat niet meer kunnen als je ouder bent? Waarom krijg je dan op voorhand het label ‘wansmaak’ op je wreef geplakt. Hoe rationeel is onze afkeer van deze vertrouwde kledingstukken uit de jeugd van iedere man? En hoe rationeel is onze waardering van merken en producten die we hip en hard vinden? Sociale wetenschappers zijn er al een tijdje achter wat iedereen al lang wist: we dragen bepaalde kledingstukken, merken en producten (Nike, iPod) om te verleiden. Kennelijk werkt het voor de witte sok precies andersom. Een man in witte sokken en sandalen is de personificatie van de afknapper.

Fetisj in kinderschoenen

Hoewel, in enkele gevallen is de sportsok een waar fetisjobject geworden. Het homoblad Butt interviewde eens een Fransman die van sportsokken houdt. Die man verklaarde zijn fetisj als volgt: ‘When I was in school, the kids would play soccer. I couldn’t really approach them because I wasn’t into that kind of sport, but it really turned me on to see them in their outfits.’ En jaren geleden hoorde ik een vrouw op – oh ironie – Radio Noordzee roepen dat ze witte sokken bij een man eigenlijk wel sexy vindt en toen werd ze – oh ironie – door de mannelijke presentator voor gek verklaard.

Zo’n fetisj draait dus vooral om verlangen en associatie. Voor iemand met een fetisj is een bepaald voorwerp veel meer dan alleen het voorwerp zelf. De sokkenfransman uit dat interview voert zijn ervaringen terug op zijn pubertijd. Dat is juist een leeftijd waarop veel jongens gewoon dagelijks witte sokken mogen dragen. Als jongens ouder worden dan mag het niet meer, anders worden ze gelabeld door de zedenpolitie. Maar voor die Fransman zijn de witte sokken ook labels geworden die zijn jeugdverlangens oproepen en projecteren.

Als je het hebt over labels en fetisjisme, dan kom je uit bij theorieën van Karl Marx. Volgens Marx worden in een kapitalistische economie consumptiegoederen fetisjobjecten omdat het productieproces en de rol van mensen daarin naar de achtergrond wordt geschoven. Producten worden verkocht als ‘merken’, waardoor het label belangrijker wordt dan het product zelf. Goederen, betaalmiddelen en markten beginnen een eigen leven te leiden en reguleren mensen in plaats van andersom. Daarom is Oom Dagobert de ultieme fetisjist in marxistische zin. Ga maar na, hij zwemt alleen in zijn geld, dus zijn fortuin is eigenlijk evenveel waard als een pakhuis vol met water en alles staat en valt met zijn irrationele geloof in een waardeloos dubbeltje. (En hij droeg ook nog van die rare slobkousen.) Fetisjisme in marxistische zin gaat dus over de angst dat ‘onechte’ dingen macht krijgen over ‘echte’ mensen.

Viva-vrouwen in witte leggings

Terug naar de witte sokken: die zijn zowel een fetisj (voor de happy few) als een ‘omgekeerde’ fetisj (voor de grote massa). Voor de één op voorhand erotiserend, voor de massa op voorhand totaal onacceptabel. De witte sokken staan in beide gevallen voor iets anders; ze zijn een wit vlak waarop associatie plaatsvindt, een label, een pars pro toto. Daarom alleen al zou het goed zijn als hippe, jonge en normale mensen in ieder geval één dag in de week gewoon witte sokken gaan dragen zodat deze items weer ‘normale’ kledingstukken worden in plaats van labels. En het mag ook, want ze zijn echt hip.

Chris Buur schreef er bijvoorbeeld over voor de Volkskrant. De Amerikaanse ontwerper Thom Browne laat zijn modellen al een paar jaar over de catwalk lopen in een strak gesneden colbert en korte pantalon met daaronder enkellange witte sokken of kousen en zwarte schoenen. Maar nu verschijnen witte sokken ook in lookbooks van vooral de wat alternatieve Amerikaanse merken, zoals The Lovewright Co. En in de nieuwste editorial van het tijdschrift Fantastic Man droeg één van de modellen witte sportsokken. Nee, niet subtiel in sneakers of onder een trainingsbroek, maar pontificaal in badslippers. Ze leken in het zonlicht van Palm Springs, Californië, waar de editorial werd geschoten, nog strakker en witter dan gebruikelijk en ze pasten goed bij het beton op de achtergrond. Ik zag voor het eerst hoe modernistisch witte sokken eigenlijk zijn. Het zijn massaproducten uit de eerste helft van de twintigste eeuw, maar zoals veel producten uit die tijd toch erg goed ontworpen. Witte sokken zijn abstract en autonoom, compromisloos strak en helderwit als Malevich’s Suprematist Painting: White on White maar dan met subtiele zwarte, blauwe of rode strepen voor het contrast. Vertel dat maar aan al die middelbare Viva-vrouwen in hun fantasieloze witte leggings die je nog een tijdje zullen insluiten en bespotten, voordat ze braaf de trend zullen volgen.

Joost Vormeer (1983) is cultuurwetenschapper en freelance journalist.

Columns & Commentaar

DP819761

TIP:
Niet begrijpen

Een toevallige ontmoeting bij een vijver zet Maite aan het denken over het fenomeen 'begrijpen'.
21/07/15
Maite Karssenberg
Paula_TIP_Verhalenverteller

TIP:
Verhalenverteller

Paula luistert ademloos naar een verhalenverteller en gaat slaperig naar huis.
13/07/15
Paula Lina
Roos_Tip_Vliegend huisdier

TIP:
Vliegend huisdier

Roos houdt niet van honden, maar een kat neem je niet mee naar zee. Dus zoekt ze ander gezelschap als zon en wind haar naar zee jagen.
10/07/15
Roos Euwe
1240399390_c54f5d62e2_o

Hard//Talk:
Verantwoord politiegeweld

Mitch Henriquez overleed doordat hij met geweld gearresteerd werd. Dolf vraagt zich af of de politie voldoende zelfkritisch is.
08/07/15
Gastbijdrage
507px-Kassa’s_Maxis_superstore_Cash_registers_in_Maxis_superstore

TIP:
Geen kassameisje

Voor iemand met een studiepauze die achter de kassa staat, ziet de wereld er heel anders uit.
06/07/15
Gastbijdrage
sLAVOJ

Hard//Talk:
Slavoj Žižek

Wester zat ineens bij Slavoj Zizek in het vliegtuig. Het zette hem aan het denken over gelijkheid en rechtvaardigheid.
03/07/15
Gastbijdrage
Laura_TIP_Neem een hond

TIP:
Neem een hond

Met een hond is de wereld groter. 'Voorheen had ik weinig contact met djellabadragers, maar sinds ik er bij de meesten onder heb gelegen zijn de verhoudingen stukken warmer.'
03/07/15
Laura van der Haar
Koers

TIP:
Stem af op de Belg

Het is koers, en Theo Koomen en Jean Nelissen wisten het al: veel mooier dan de Tour zelf, zijn de verhalen er omheen.
02/07/15
Gastbijdrage
Koen_Weekend_Frank Sinatra

TIP:
Tom Cruise-weekend

Koen houdt een Tom Cruise-weekend.
29/06/15
Koen Alfons
Spelletje

Column:
Spelletje

Kasper zie het als zijn opvoedkundige taak om Annika zo vaak mogelijk te laten verliezen.
26/06/15
Kasper van Royen
11536517_10207354015034466_4088402072394418304_o

TIP:
Druiven

Tijdens haar jeugd in Limburg zocht Paula naar een manier om de verveling te verdrijven. Druiven bleken daar het perfecte fruit voor te zijn.
26/06/15
Paula Lina
7182988273_92c3d8052a_b

TIP:
Minijob in Berlijn

De Nederlandse aangeharkte steden en de haastige cultuur kan gaan vervelen. Sophie heeft de oplossing: neem een Minijob in Berlijn en tap biertjes voor vijf euro per uur.
22/06/15
Gastbijdrage
ZONDAGSCHRIJVER 4 JOOST DEKKERS 600

Een fanbriefroman. Een egodocument (IV)

'Lieve David, Ik hoop dat je op deze brief wel persoonlijk reageert, ook al koester ik de mail van je personal assistant met liefde.'
21/06/15
Gastbijdrage
Olea_europaea_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-229

TIP:
Vertrouw op de verlanglijst

Luuk moet een cadeautje kopen voor zijn moeder en belandt ongewild in een olijfoliewinkel.
19/06/15
Gastbijdrage
LL schrijfwedstrijd artwork

Win!

Lowlands is al jaren veel te duur, maar gelukkig hebben ze daar zelf sinds drie jaar zelf iets op bedacht: De Grote Lowlands Schrijfwedstrijd.
16/06/15
Redactie
Meer Columns & Commentaar laden »

Artistiek

ZONDAGSCHRIJVER 8 JOOST DEKKERS 600

Een fanbriefroman. Een egodocument (VIII)

'Lieve Nina, Ik schrijf jou omdat jij leeft, Susan Sontag al elf jaar dood is en ik geen zin meer heb om mezelf door onbestemde melancholie af te laten leiden van "de wereld om me heen", "het hier en nu", "het moment op zich".'
19/07/15
Gastbijdrage
spacecake

Cookie Samurai

‘Kan ik jullie een cakeje aanbieden?’ vroeg Cookie Samurai. Ook in San Francisco kun je beter geen snoepgoed van vreemde mannen aannemen, ontdekte Emma Slaats.
14/07/15
Gastbijdrage
ZONDAGSCHRIJVER 7 JOOST DEKKERS 600

Een fanbriefroman. Een egodocument (VII)

'Lieve Raymond, Toen de dronken mensen door mijn favoriete liedjes heen praatten, wilde ik niets liever dan mijn middelvinger opsteken.'
12/07/15
Gastbijdrage
kattebak en poezemand IMG_9153kl

Chocolademousse

Anna van Leeuwen laat zich graag inspireren door de oproepen op het prikbord in jouw supermarkt. Heb je een bijzondere oproep gezien, en wil je dat Anna het verhaal daarachter bedenkt? Stuur haar dan een scherpe foto van het kaartje, en wie weet verwerkt zij het in een van haar verhalen. Ik bekijk de aderen [...]
10/07/15
Anna van Leeuwen
ZONDAGSCHRIJVER 6 JOOST DEKKERS 600

Een fanbriefroman. Een egodocument (VI)

' Lieve Louis Paul, Toen ik vijftien was nam ik "Eros en de eenzame man" mee naar het strand. Ik had niet gezien dat de man op de kaft voor een levensgrote vagina stond.'
05/07/15
Gastbijdrage
schuivende_glazen

Kort verhaal:
Schuivende glazen

‘"Bent u geopend?" vroeg een gast op een middag. "De deur is toch van het slot," sprak de nieuwbakken eigenaar.'
01/07/15
Gastbijdrage
gentlemen

San Francisco gentlemen

Als jongens je hier aanspreken is hun doel niet een one-night-stand en je de volgende ochtend nooit meer te bellen. Nee, jongens vragen je telefoonnummer om een afspraak te maken voor een kop koffie of een lunch. Kéurig.
30/06/15
Gastbijdrage
ZONDAGSCHRIJVER 5 JOOST DEKKERS 600

Een fanbriefroman. Een egodocument (V)

'Lieve Marilyn, Deze zomer werd ik ineens fan van je. Niet van je muziek, maar van je radicaliteit. Op een rare manier vond ik je ook aantrekkelijk.'
28/06/15
Gastbijdrage
normandie

Naar Normandië

In 1993 probeerde het gezin van Olga in een ruk naar Normandië te rijden. Dit mislukte.
25/06/15
Olga Kortz
unnamed

Gedicht:
Uitzicht op een park met enorme bomen

Mijn collega’s en ik lachen dan de lach van mensen die weten dat ze bevoorrecht zijn maar uit beleefdheid zwijgen.
21/06/15
Gastbijdrage
Lasse Wandschneider

DE EUROLINESGEDICHTEN

Hoe kan ik een artistiek en intellectueel bevredigend leven leiden? En er toch uitzien als Vin Diesel in ‘xXx’ (2002)?
14/06/15
Gastbijdrage
ZONDAGSCHRIJVER 3 JOOST DEKKERS 600

Een fanbriefroman. Een egodocument (III)

'Lieve Antonin, Heb jij nooit de verleiding gehad de mensen de zaal uit te jagen? Te zeggen: trek asjeblieft de echte wereld in, er valt hier niks te beleven dat je daar niet duizendmaal mooier, gruwelijker en grappiger kan vinden.'
14/06/15
Gastbijdrage
glas 2 600px

I wrote about you

'De bekentenis was duidelijk: ik had iets met haar ex-vriend. We waren vriendinnen, dus dit diende besproken te worden.'
12/06/15
Julie Cafmeyer
ZONDAGSCHRIJVER 2 JOOST DEKKERS

Een fanbriefroman. Een egodocument (II)

'Lieve Patti, Ik ken je pas sinds de zomer.'
07/06/15
Gastbijdrage
image

Paramixtape

Een kleine verzameling nummers over buitengewone verschijnselen; van je ziel verkopen tot achtervolgingswaan.
07/06/15
Redactie
Meer Artistiek laden »

Journalistiek

Zelfrijdende-auto-Google-voor-het-eerst-betrokken-bij-ongeval-met-gewonden

Nieuws in beeld:
Google ongeval

Een zelfrijdende auto van Google is voor het eerst bij een ongeluk betrokken geraakt waarbij gewonden zijn gevallen. – Chiel te Bokkel is illustrator, cartoonist en grafisch ontwerper. In zijn beeld zoekt hij een combinatie van realiteit, fantasie en het onbewuste.
18/07/15
Beeldredactie
2898021822_95279b8d07_z

Hard//Talk:
Geen zorgen

Het klimaat dreigt op hol te slaan en niemand doet iets. Wester roept op tot hoofdredactioneel activisme.
16/07/15
Gastbijdrage
Genderneutraal

Hard//Talk:
Gendervrij toiletteren

Paula is groot voorstander van gendervrij toiletteren, maar vraagt zich af of je dit bereikt door aparte wc's te openen.
14/07/15
Paula Lina
Dove Muizen

Nieuws in beeld:
dove muizen

Het lukte de onderzoekers om de proefdieren met een luide knal te verrassen, zodat ze van schrik opsprongen. “Je kunt muizen niet vragen of ze kunnen horen, dus we moesten deze truc wel gebruiken om erachter te komen of hun gehoor goed werkte”, verklaart Holt op nieuwssite New Scientist. – Merlijn Bijsterveld is illustrator. Zijn illustraties zijn vaak humoristisch [...]
11/07/15
Beeldredactie
twerking

Nieuws in beeld:
tweehonderd jaar twerken

Nieuws in beeld: twerken
04/07/15
Beeldredactie
4558923101_9a35f41827_o

Hard//Talk:
Niet van deze tijd

De grootste dooddoener in een discussie: stellen dat wat de ander zegt niet van deze tijd is. Suzanne vindt het vals spel.
30/06/15
Suzanne Schönbeck
openluchtmuseum

Hard//Talk:
Evacueer Amsterdam!

Amsterdam wordt bedreigd door een tsunami van toeristen. Mark stelt voor de evacuatie in gang te zetten.
25/06/15
Gastbijdrage
Wereldkaart

Keldercast:
Onbekende bestemmingen

Met alle vakantieplannen in het verschiet bespreken Emy, Miriam en Nikki boeken waarin de hoofdpersonen de aardbol afreizen.
24/06/15
Audioredactie
zorgrobot

Hard//Talk:
Eén wet

Miriam bezoekt een Belgische kustplaats en ontwikkelt een mantra: 'ik wil nooit wegkwijnen; ik wil nú voluit leven'
23/06/15
Miriam van Ommeren
Colt

Nieuws in beeld:
Colt heeft haar kruit verschoten

Er komt een einde aan de generaties Colt-guns.
20/06/15
Redactie
dames

Hard//Talk:
Het ware voetbal

Mirko kijkt naar het WK vrouwenvoetbal en vindt het een verademing.
18/06/15
Mirko van Pampus
orgasmic meditation_groot

Orgasmic meditation

Emma Slaats doet verslag van haar half jaar in San Francisco. Op zoek naar een kamer, belandt ze bij een wel erg vrijdenkende woongroep.
16/06/15
Gastbijdrage
meisje neus_xf&m

Nieuws in beeld:
zonder neus met neus

Een twee-jarig meisje geboren zonder neus is de eerste persoon die een neusimplantaat  krijgt om de groei van het missende aanhangsel te bevorderen. – XF&M (Xiao Feng & Mathieu) zijn een illustratieduo, afgestudeerd aan Academie Minerva in Groningen. Het liefst werken ze samen aan een illustratie en gebruiken ze een combinatie van verschillende technieken, zoals [...]
13/06/15
Kwennie
Invasie_02

De Uniformen komen

In 2031 zien de meeste jongeren in grote wereldsteden zichzelf als uni – niet te verwarren met uniek, een ‘vies hipsterwoord’.
11/06/15
Gastbijdrage
WegmetdeWare

Liefde is menselijk

Wie zijn exen naast elkaar legt, ontdekt een patroon. Ik voel me bijvoorbeeld aangetrokken tot opgewekte types, toch wordt bijna 70 procent van mijn geliefden depressief terwijl ze met mij zijn.
10/06/15
Maartje Smits
Meer Journalistiek laden »



Geniet je met enige regelmaat van onze artikelen? Ben je fan van hard//hoofds geweldige illustratoren, audiomakers en dichters? Dacht je al jaren: hoe zou ik hard//hoofd kunnen steunen?

Goed nieuws. Je kunt vanaf nu je dank uitdrukken in keiharde euro's en vriend van hard//hoofd worden. Wat je daarvoor terugkrijgt? Ons, alles wat we maken en eeuwige dank.

Word vriend van hard//hoofd