23 juli 2012

Anti-fetisj

De witte sok, wat is daar toch mee? Hoe kan het dat dit simpele kledingstuk wordt verguisd door de een, terwijl de ander het tot fashionstatement bombardeert. Joost Vormeer schreef een gastbijdrage over het fetisjisme achter de sportsokken in de slippers van je buurman.

Het lijkt onvoorstelbaar, maar witte sokken zijn weer in. Natuurlijk waren ze nooit echt uit, maar ze waren wel verboden. Vrouwenbladen liepen voorop in die religieuze verkettering en creëerden een mentale zedenpolitie die iedere man met witte sokken op straat kan insluiten. De sanctie: eeuwige hoon en spot. Sportsokken zijn hét symbool geworden van een bepaald type man dat zich moeilijk in de globale stijleconomie kan handhaven. Aan de andere kant blijkt uit films en videoclips uit de jaren zeventig en tachtig dat deze items niet altijd zo problematisch waren. Wanneer mochten we ze niet meer dragen? Als je naar een oude aflevering van Beverly Hills 90210 kijkt dan dragen Dylan, Brandon en ja, ook Brenda, gewoon witte sokken boven hun toen zo hippe Nike Air Flight’s. Maar ja, dat zijn natuurlijk wel Amerikanen.

Een paar jaar geleden schreef Arno Kantelberg, hoofdredacteur van Esquire, dat de hetze tegen de witte sok onterecht is. Zelf droeg hij – zoals bijna alle jongens hebben gedaan – als kind bijna elke dag witte sokken. Waarom zou dat niet meer kunnen als je ouder bent? Waarom krijg je dan op voorhand het label ‘wansmaak’ op je wreef geplakt. Hoe rationeel is onze afkeer van deze vertrouwde kledingstukken uit de jeugd van iedere man? En hoe rationeel is onze waardering van merken en producten die we hip en hard vinden? Sociale wetenschappers zijn er al een tijdje achter wat iedereen al lang wist: we dragen bepaalde kledingstukken, merken en producten (Nike, iPod) om te verleiden. Kennelijk werkt het voor de witte sok precies andersom. Een man in witte sokken en sandalen is de personificatie van de afknapper.

Fetisj in kinderschoenen

Hoewel, in enkele gevallen is de sportsok een waar fetisjobject geworden. Het homoblad Butt interviewde eens een Fransman die van sportsokken houdt. Die man verklaarde zijn fetisj als volgt: ‘When I was in school, the kids would play soccer. I couldn’t really approach them because I wasn’t into that kind of sport, but it really turned me on to see them in their outfits.’ En jaren geleden hoorde ik een vrouw op – oh ironie – Radio Noordzee roepen dat ze witte sokken bij een man eigenlijk wel sexy vindt en toen werd ze – oh ironie – door de mannelijke presentator voor gek verklaard.

Zo’n fetisj draait dus vooral om verlangen en associatie. Voor iemand met een fetisj is een bepaald voorwerp veel meer dan alleen het voorwerp zelf. De sokkenfransman uit dat interview voert zijn ervaringen terug op zijn pubertijd. Dat is juist een leeftijd waarop veel jongens gewoon dagelijks witte sokken mogen dragen. Als jongens ouder worden dan mag het niet meer, anders worden ze gelabeld door de zedenpolitie. Maar voor die Fransman zijn de witte sokken ook labels geworden die zijn jeugdverlangens oproepen en projecteren.

Als je het hebt over labels en fetisjisme, dan kom je uit bij theorieën van Karl Marx. Volgens Marx worden in een kapitalistische economie consumptiegoederen fetisjobjecten omdat het productieproces en de rol van mensen daarin naar de achtergrond wordt geschoven. Producten worden verkocht als ‘merken’, waardoor het label belangrijker wordt dan het product zelf. Goederen, betaalmiddelen en markten beginnen een eigen leven te leiden en reguleren mensen in plaats van andersom. Daarom is Oom Dagobert de ultieme fetisjist in marxistische zin. Ga maar na, hij zwemt alleen in zijn geld, dus zijn fortuin is eigenlijk evenveel waard als een pakhuis vol met water en alles staat en valt met zijn irrationele geloof in een waardeloos dubbeltje. (En hij droeg ook nog van die rare slobkousen.) Fetisjisme in marxistische zin gaat dus over de angst dat ‘onechte’ dingen macht krijgen over ‘echte’ mensen.

Viva-vrouwen in witte leggings

Terug naar de witte sokken: die zijn zowel een fetisj (voor de happy few) als een ‘omgekeerde’ fetisj (voor de grote massa). Voor de één op voorhand erotiserend, voor de massa op voorhand totaal onacceptabel. De witte sokken staan in beide gevallen voor iets anders; ze zijn een wit vlak waarop associatie plaatsvindt, een label, een pars pro toto. Daarom alleen al zou het goed zijn als hippe, jonge en normale mensen in ieder geval één dag in de week gewoon witte sokken gaan dragen zodat deze items weer ‘normale’ kledingstukken worden in plaats van labels. En het mag ook, want ze zijn echt hip.

Chris Buur schreef er bijvoorbeeld over voor de Volkskrant. De Amerikaanse ontwerper Thom Browne laat zijn modellen al een paar jaar over de catwalk lopen in een strak gesneden colbert en korte pantalon met daaronder enkellange witte sokken of kousen en zwarte schoenen. Maar nu verschijnen witte sokken ook in lookbooks van vooral de wat alternatieve Amerikaanse merken, zoals The Lovewright Co. En in de nieuwste editorial van het tijdschrift Fantastic Man droeg één van de modellen witte sportsokken. Nee, niet subtiel in sneakers of onder een trainingsbroek, maar pontificaal in badslippers. Ze leken in het zonlicht van Palm Springs, Californië, waar de editorial werd geschoten, nog strakker en witter dan gebruikelijk en ze pasten goed bij het beton op de achtergrond. Ik zag voor het eerst hoe modernistisch witte sokken eigenlijk zijn. Het zijn massaproducten uit de eerste helft van de twintigste eeuw, maar zoals veel producten uit die tijd toch erg goed ontworpen. Witte sokken zijn abstract en autonoom, compromisloos strak en helderwit als Malevich’s Suprematist Painting: White on White maar dan met subtiele zwarte, blauwe of rode strepen voor het contrast. Vertel dat maar aan al die middelbare Viva-vrouwen in hun fantasieloze witte leggings die je nog een tijdje zullen insluiten en bespotten, voordat ze braaf de trend zullen volgen.

Joost Vormeer (1983) is cultuurwetenschapper en freelance journalist.

Columns & Commentaar

Otto Lilienthal

TIP:
De lat hoog leggen

Ben je ook zo iemand voor wie goed nooit goed genoeg is, en schaam je je daar een beetje voor? Niet nodig, ontdekte Sophie. Je bent gewoon vol vuur en vol hoop.
14/04/14
Sophie ter Schure
Gabriel_Metsu_-_Man_Writing_a_Letter

TIP:
Briefroman

Stort je emoties uit over het papier. De Nederlandse literatuur kan wel wat meer bloed, zweet en tranen gebruiken.
11/04/14
Gastbijdrage
De grote meester Abu

Column:
De Grote Meester mr. Abu

Mag ik een tijdje bij jou logeren?” vraag ik. “Ik zit in de shit.
10/04/14
Laura van der Haar
s-woord_illustratie_leila_merkofer

Column:
Het s-woord

Bij de bespreking van Becks nieuwste album gebruikt Kasper toch het s-woord.
08/04/14
Kasper van Royen
Joseph_F._Smith_family

TIP:
Veel oma’s

Oma, moeke, de vriendin van oma en de vrouw van opa: Neles zoon heeft vier oma's. Hoe meer zielen, hoe meer vreugd.
07/04/14
Gastbijdrage
OLYMPUS DIGITAL CAMERA

TIP:
Spiegelbeeld

Kijk af en toe eens goed in de spiegel en besef dat je net zo goed een slak had kunnen zijn.
04/04/14
Maite Karssenberg
marokkaansejongen

Re:
Marokkanenfictie

Volgens het Reformatorisch Dagblad zegt een fictieve Marokkaans-Nederlandse jongen genaamd Raoud bijvoorbeeld: "Mijn ouders weten eigenlijk niet zo goed wat ze met aan moeten, precies zoals een vertegenwoordiger van het Landelijk Beraad Marokkanen gisteren zei."
02/04/14
Jan Postma
Alice in wonderland

TIP:
Kijk omhoog

Wil je nog eens iets nieuws zien, tuur dan omhoog. De stad die je tot in detail dacht te kennen, krijgt iets magisch.
02/04/14
Paula Lina
nog-een-keergrijs

Column:
Nog een keer

Noor was plots verliefd – gelukkig was het niet wederzijds. Maar: wordt het nu elke keer minder geweldig als het goed gaat en minder ellendig als het fout gaat?
01/04/14
Noor Spanjer
Vondel

TIP:
Dramatiseren

Meestal vormt een correcte weergave van de feiten geen sterk verhaal. Dat is jammer, want het leven is best kleurloos als je er niet af en toe een schepje bovenop doet.
31/03/14
Jana Antonissen
vp-laura

Column:
Alle dieren die ik dood heb zien gaan

Laura van der Haar is toegetreden tot het keurcorps der hard//hoofd-columnisten. Ze opent met dode dieren. Heel veel dode dieren.
28/03/14
Laura van der Haar
belgieverhuizen

Re:
De strijd om de tussentaal

Over Nederlands en Vlaams en de noodzaak van een Algemeen Belgisch Nederlands: “Ik ga gaan. Ga jij gaan?”
28/03/14
Jana Antonissen
regine beer still

Re:
Regine Beer

Regine Beer overleefde de holocaust en heeft haar verhaal altijd willen delen. Op 23 maart 2014 overleed zij.
27/03/14
Joyce de Badts
tumblr_mqr6dpPoth1r29jt9o1_1280

TIP:
Aai eens een andere kat

Door te flirten met een andere poes gaat je eigen kat je weer waarderen.
26/03/14
Paula Lina
Speeltuin_illustratie_Leila_Merkofer

Column:
De eenzame speeltuin

Het relikwie van Kaspers vroegere mensenangst moet wijken voor Het Orakel.
25/03/14
Kasper van Royen
Meer Columns & Commentaar laden »

Artistiek

de alleenstaande zon in frankrijk - 600

Stiftgedicht:
De alleenstaande zon

Geert Simonis leest de krant met een stift. Op hard//hoofd deelt hij iedere maand een artikel dat hij vakkundig van overbodige woorden heeft ontdaan. De Tijd, 12 april 2014, p. 14
15/04/14
Gastbijdrage
grazers

Vroeger is alles beter:
De Hei

Een reeks vroege verhalen van Derk Fangman. 'Ik stond op het pad en zij ook, drie koppen keken me bewegingloos aan en ik keek terug, ook zonder te bewegen.'
13/04/14
Derk Fangman
intro 12

Doekes kamasutra:
Te stoned voor seks

Voorlopig de laatste kamasutra van illustrator Doeke van Nuil.
12/04/14
Doeke van Nuil
berg3

Vroeger is alles beter:
Skilift

Een reeks vroege verhalen van Derk Fangman. 'Don't lick the window, George.'
08/04/14
Derk Fangman
orange-caramel-catallena-food-packaging

Hoe K-Pop de wereld gaat veroveren

Het zal niet lang meer duren voor we allemaal neuriën in het Zuid-Koreaans.
07/04/14
Stephane Kaas
intro 11

Doekes kamasutra:
De #YOLO

Lente is: met zijn allen naar het park.
29/03/14
Doeke van Nuil
vroeger-is-alles-beter

Vroeger is alles beter:
Autobahn

Een reeks vroege verhalen van Derk Fangman. "Het parkeerterrein rond het tankstation staat vol met vrachtwagens, opgesteld als grafstenen op een kerkhof."
26/03/14
Derk Fangman
nachtkastjes

Nachtkastjes II

Foto's en verhalen bij het nachtkastje.
21/03/14
Beeldredactie
Illustratie_Pura_vida!

Pura Vida!

The pirate is a rich man.
18/03/14
Gastbijdrage
glitterstoep

Vroeger is alles beter:
Op de stoep

Een reeks vroege verhalen van Derk Fangman. 'Wat kon in godsnaam belangrijk genoeg zijn om in een brief te zetten?'
16/03/14
Derk Fangman
jammer dat het kamikazetheater grotendeels - 600

Stiftgedicht:
Kamikaze theater

Geert Simonis dicht met een zwarte marker het kamikaze theater ten onder.
15/03/14
Gastbijdrage
intro 10

Doekes kamasutra:
Koppelyoga

Illustrator Doeke van Nuil in downward facing dog.
15/03/14
Doeke van Nuil
Illustratie Agnes Loonstra

Kort verhaal:
De man die alles ziet

Hij ruikt een beetje naar azijn en is ervan overtuigd dat het toeval kwaadaardig is en kwaadaardigheid toeval.
11/03/14
Gastbijdrage
V_Bodies_HHformaat

[\/] – Bodies

Het piept, kraakt en knort, maar nooit zonder magnifieke melodieën.
10/03/14
Gastbijdrage
nachtkastje-II

Nachtkastjes

Een nachtkastje zegt soms meer dan duizend woorden.
07/03/14
Beeldredactie
Meer Artistiek laden »

Journalistiek

HH_hermann

Gastcollege:
De avantgardistische cultuurpessimist

Thijs vertelt iedere maand over een bewonderenswaardige tegendraadse denker. Ditmaal: slaapwandelaars, kitsch en een amateuristisch gezelschap in zwarte uniformen in leven en werk van Hermann Broch.
15/04/14
Thijs Kleinpaste
hardhoofd1

De kwalen van de Zonnekoning

Hiske bezocht in Parijs een museum met nierstenen, fistels en teringlijers.
14/04/14
Hiske Versprille
1619414_715271905171620_2065272068_n

Waarom we er niet buiten staan

Een verbale bitchslap.
09/04/14
Meredith Greer
Garden_Life-2 copy

Garden Life:
Zaken van leven en dood in onze tuin en luistervinken in het favoriete restaurant van John de Wolf

In de tuin gaan sommige dingen dood, terwijl andere overleven. Net als in het echte leven, zo blijkt tijdens het luistervinken in het favoriete restaurant van Feyenoord-legende John de Wolf.
09/04/14
Jan Postma
Maskers_illustratie2

Maskers houden van mensen

Gezichtsbedekking wordt een trend, orakelde trendwatcher Lidewij Edelkoort twee jaar geleden bij Zomergasten. Cultuurwetenschapper Joost Vormeer verdiepte zich in de functie van maskers.
02/04/14
Gastbijdrage
jeffwall1

Jeff Wall:
Poëzie op ware grootte

Van Jeff Walls fotografie ga je een heel licht hallucineren: "Het klinkt flauw, maar je gaat meer zien naarmate je langer kijkt." Sportschoenen bijvoorbeeld. En Philip Seymour Hoffman.
31/03/14
Jan Postma
katwijk2

Ruzie:
Kickboksen in Katwijk

Joris zoekt mensen die ruzie maken. In Katwijk vliegen de bloedspetters in het rond.
27/03/14
Joris Bellwinkel
maart 2014 Conway Hall HH (2)

Vrijdenkers versus vetjes

Aan een tafeltje in een oude Londense bibliotheek mijmert Maite over negentiende-eeuwse dwarsdenkers. Vandaag de dag strijden we voor andere dingen, concludeert ze.
24/03/14
Maite Karssenberg
her-580-540x342

Filmtrialoog:
Her

"Die seksscène is één van de intiemste seksscènes die ik ooit heb gezien, of eigenlijk heb ervaren."
20/03/14
Redactie
Krijgen_600

Krijgen wat je (niet) verdient

Wat zou er gebeuren als je iedereen maandelijks gratis geld geeft? Over kansen en beren.
14/03/14
Emy Koopman
Het Vijfde Seizoen_100214_025

Reportage:
Karaoke in het dodenpaviljoen

Een schrijfster loopt rond tussen de tbs-ers.
07/03/14
Gastbijdrage
Inferno

Drieluik:
Jubilea van 2014 III

De Eerste Wereldoorlog ligt ver genoeg achter ons voor een mooie herdenking. Het twintigjarige jubileum van het oorlogsjaar 1994 is een open wond. Confronterende beelden.
06/03/14
Gastbijdrage
simone

Beginnen

"Er is weinig wat je meer aan het leven doet hechten dan het plotselinge overlijden van iemand die jong is."
05/03/14
Emy Koopman
Illustratie-Wild-Vlees

Wild vlees

Na de eerste dertig is een schone breuk harstikke gemakkelijk.
05/03/14
Gastbijdrage
468px-Shakespeare

Haatweek:
Schelden als Shakespeare

Je bent een schurk, een losbol, een eter van vleesafval; een gemene, opgeblazen, miezerige, bedelende, honderd-enzoveelste schurk met drie pakken en vuile gebreide sokken aan; een hazenhart, een lafaard en de zoon en de erfgenaam van een bastaardteef.
01/03/14
Emy Koopman
Meer Journalistiek laden »