12 juli 2012

Baksheesh

Sara Kee reisde twee jaar over de wereld en schreef er het boek Reis! Alleen over de wereld over. Dit is deel twee van een reeks boekfragmenten over reizen; voor de thuisblijvers en voor hen die erop uitgaan. Sara leert onderhandelen.

Er zijn beproefde onderhandelingstechnieken die ik met veel pijn, tijd en moeite heb geleerd. Of ik nu boos moet worden, mee moet lachen of een traantje moet laten, uiteindelijk draait het er allemaal om een klein bedrag van hand te laten wisselen. Het betalen van baksheesh – spreek uit ‘baksjies’- is vaak de enige manier om iets te bereiken waarvan men zegt dat het onmogelijk is. Een plekje in een overvolle trein of toegang tot een voor publiek gesloten tempel. Soms is het ook een dwingende vorm van fooi voor iemand die jou aan een goedkope hotelkamer helpt, een ritueel met je uitvoert of je ergens de weg wijst. Meestal wordt pas duidelijk dat je voor zoiets moet betalen als het al te laat is om het af te slaan. Vervolgens wordt een ethisch appèl op je gedaan om voor de ontvangen dienst te betalen. Dat je het zelf beter, sneller en leuker had kunnen doen, telt niet. Dan had je er niet mee in moeten stemmen. De kunst is je zo min mogelijk oren aan te laten naaien en als dat toch gebeurt, zo hard mogelijk te onderhandelen over de prijs.

Je belager zal er altijd voor zorgen dat hij je in een onmogelijke situatie brengt. Hoe ongemakkelijker jij je voelt, des te sneller je geld zult trekken om er vanaf te zijn. Dat is de ijzeren wet van het oplichten. De beste verdediging is je simpelweg niet van je stuk te laten brengen. Maar zoals meestal met goed advies is dat makkelijker gezegd dan gedaan.

Illustratie: Gino Bud Hoiting

Vooral Indiërs zijn goed in het spelen van dit ingenieuze spel en laten me vaak in vertwijfeling achter over wat er precies heeft plaatsgevonden en wat mijn eigen aandeel daarin is geweest. Het is me ooit overkomen dat een mannetje, terwijl ik mijn motor parkeer (ik zal geen helm op hebben gehad), in mijn oor begint te peuteren met een metalen dingetje. Ik schrik me een ongeluk en spring opzij. Met mijn vingers inspecteer ik mijn oor, maar dat zit er nog precies zoals daarvoor. Argwanend bekijk ik mijn belager. Waarop het mannetje me zijn hand onder de neus houdt. Op zijn smalle handpalm ligt een klein grijs steentje met een beetje oorsmeer eraan. Ter geruststelling wiebelt hij met zijn hoofd: van hem hoef ik geen gevaar te duchten. Hij ziet eruit als een keurige Indiër, gekleed in een beige broek met een vouw en een stijf gestreken geel overhemd. Zijn blauwzwarte haar heeft hij strak naar achter gekamd. Hij zou zo kunnen doorgaan voor een briljante student atoomfysica; zijn gezicht straalt iets grondigs uit. Hij overhandigt me een Engels briefje waarin een Duitse arts me bezweert dat deze man een speciaal talent heeft voor het verwijderen van oorstenen en aanraadt deze unieke mogelijkheid niet aan me voorbij te laten gaan. Nooit van gehoord trouwens, oorstenen. Terwijl ik het lees wriemelt de man weer in mijn oor en haalt nog een steen naar buiten. Het is geen onaangenaam gevoel. Plotseling ben ik ervan overtuigd dat het toch ook niet goed kan zijn met al die stenen rond te lopen. Ik laat de Indiër zijn gang gaan en de ene na de andere steen wordt professioneel verwijderd. We staan op een markt, midden tussen de kraampjes en de koeien. Achter ons ligt een druk kruispunt waar riksja’s en auto’s elkaar met veel geweld van hun voorrang overtuigen. Overal stuift zand en stof en het stinkt naar riool. Niet echt de plek voor een medische ingreep, zou je zeggen. Al zit een meter of tien verderop een jongetje, ik geef hem nog geen veertien jaar, met zijn kraampje gebitsprotheses. Nou ja, zeg maar tweedehands kunstgebitten. Hij trekt juist met een roestige tang een rotte kies van een oud vrouwtje. Dat valt nog niet mee, heel zijn kleine gewicht moet hij in de strijd werpen. Beide partijen zetten zich schrap en plop, daar komt hij al. Nonchalant rochelt het vrouwtje vervolgens een klodder bloed op de grond. Ze heeft geen kik gegeven. In vergelijking daarmee zijn een paar oorstenen natuurlijk een lachertje. Een gevaarlijke gedachte. Dat mensen die geen keuze hebben vervuild water drinken, op straat slapen of onhygiënisch hun tanden laten trekken, betekent niet dat ik me daar als buitenlander mee moet meten. Een beetje weerzin bij zulke taferelen is waarschijnlijk eerder goed voor de gezondheid.

Achteraf vraag ik me wel af waar zo’n vlaag van verstandverbijstering vandaan komt. Hoezo oorstenen? En wat dan nog, ik had er toch geen last van? Ik heb altijd geleerd dat het gevaarlijk is met een wattenstaafje in je oor te poeren, dus waarom zou je er dan in godsnaam een onbekende met een soort prehistorisch tandartsgereedschap aan laten zitten? Helaas bieden waarheden die thuis gelden op reis geen garantie voor logisch redeneren. Zeker in India heb ik er last van dat mijn referentiekader op cruciale momenten verdwenen is. Geheel vrijwillig onderwerp ik me aan de meest rare rituelen. Zolang men mij maar voorhoudt dat dit typisch iets is uit de lokale cultuur, ben ik voor alles wel te porren. Soms lijkt het alsof ik continu aan mezelf moet bewijzen dat ik openminded ben.

De kleine Indiër gaat nog een laatste rondje door mijn oor en dan is het klaar. De steentjes heeft hij stuk voor stuk op zijn handpalm geplakt. Lekker is anders, denk ik nog, maar ik zoek er niets achter. Tot me een tweede briefje wordt toegestopt. Dezelfde Duitse dokter legt uit dat ik tien euro per verwijderde steen dien te betalen. Dat rekent hij zijn klanten ook voor in Duitsland en het is toch immers dezelfde medische handeling? Acht stenen lachen mij toe. Net als de Indiër. Ik leg hem uit dat ik een behandeling in een medische kliniek niet vergelijkbaar vind met een consult op straat. ‘Same same, but different,’ antwoordt hij. Die dooddoener had ik kunnen zien aankomen. Het is waarschijnlijk het meest gebruikte cliché in de Aziatische toeristensector, die van pas komt in allerlei situaties waarin belofte en werkelijkheid ver uit elkaar liggen. ‘Je mag ook in rupees betalen hoor,’ zegt hij galant, ‘dan is het vijfduizend rupees.’

Belachelijk hoog inzetten is een beproefde onderhandelingstruc. Je krijgt als koper het gevoel dat je er niet onderuit kunt om veel te betalen en je zult met een relatief hoog bedrag instemmen. Extreem laag inzetten is het enige antwoord.

Ik ben er nog niet helemaal uit of dit hele gedoe met de stenen of alleen het financiële gedeelte ervan oplichterij is, maar ik ben sowieso niet van plan er een klap geld voor neer te leggen. Ik kan me niet herinneren hoeveel ik uiteindelijk betaald heb, maar veel is het niet. De Indiër was boos, of speelde boos en ik liep weg met nog tintelende oren. Oorstenen of niet, het voelde wel alsof er veranderingen hadden plaatsgevonden. Misschien was ik wel een paar fantoomstenen armer.

———————————————————————————————————
Sara Kee (1984) is schrijfster en filosofe. Ze schreef voor De Groene Amsterdammer, maakte de documentaire Wavumba – zij die naar vis ruiken en reisde de hele wereld over. Haar eerste bundel reisverhalen verscheen onder de titel Reis! Alleen over de wereld bij uitgeverij Nijgh & van Ditmar (2012).

Columns & Commentaar

Duveneck_Whistling_Boy

TIP:
Fluit!

"Fluiten is dé manier om een vrolijke draai te geven aan een barre situatie. Het is het geluid van de huppelende postbode, die kerstkaartjes in de brievenbussen werpt tijdens een sneeuwstorm."
18/05/15
Gastbijdrage
Strawberry Cheesecake @ Kimono Koi Crepes

TIP:
Wrap het

"Broodbeleg is veel lekkerder dan de drager waar het voor bedoeld is." Zonde om iedere keer maar één keer te kunnen kiezen wat je op je brood doet. Maartje heeft de oplossing!
11/05/15
Maartje Smits
Shigemitsu-signs-surrender

Column:
Verzet

Van een stiekeme sigaret naar knockout-blowen en comazuipen, van het eerste lesuur missen naar nooit meer op school verschijnen: Laura kijkt naar het verzet in haar eigen leven.
05/05/15
Laura van der Haar
vliegtuigmodus

TIP:
Vliegtuigmodus

Sinds kort woont Paula samen, in een nieuw huis, met een lieve vriend en een poezelige kat. Maar de verbinding verbreken met haar oude huis blijkt moeilijker dan gedacht.
04/05/15
Paula Lina
Robots komen

Nieuws in beeld:
de robots komen eraan

In een tijdperk waarin robots niet alleen lager-, maar ook middelhoog opgeleid werk kunnen doen, zullen werknemers verder mee moeten evolueren om hun toegevoegde waarde te behouden. – XF&M (Xiao Feng & Mathieu) zijn een illustratieduo, afgestudeerd aan Academie Minerva in Groningen. Het liefst werken ze samen aan een illustratie en gebruiken ze een combinatie [...]
02/05/15
Beeldredactie
komen spelen joost dekkers

Column:
Komen spelen

Vandaag komt Elsje spelen, toch?
30/04/15
Kasper van Royen
Koffiedrab

TIP:
Koffiedrab

"Het moment lijkt voorbij als je de laatste slok koffie uit je kopje slurpt en je lippen aflikt. Wat rest ons dan nog?"
27/04/15
Roos Euwe
Lewis Hine

Hard//talk:
Work hard, play not

Ron maakt zich zorgen over serieuze tieners met overvolle en op efficiëntie gerichte levens. Pis toch eens van het balkon!
25/04/15
Gastbijdrage
TIP_Stiekem een Frans begraafplaatsje binnensneaken

TIP:
Stiekem een Frans begraafplaatsje binnensneaken

Doodskisten in pakpapier (anti-ansichtkaarttoerisme).
20/04/15
Maite Karssenberg
eind van een tijdperk

Eind van een tijdperk

Facebook mag best Kaspers foto gebruiken om waterbedden of slijptollen te verkopen. Maar voor zijn oogappel ligt dat anders.
15/04/15
Kasper van Royen
Gunter Grass

Mijn blikken trommel

Olga kreeg op haar derde de blikken trommel van Günter Grass.
14/04/15
Olga Kortz
Verstoppertje-William_Merritt_Chase_-_Hide_and_Seek_-_Google_Art_Project

TIP:
Speel verstoppertje

'Er is geen sprake van tijd. Er is geen sprake van de wereld. In die minuten tussen het begin en het einde van het spel zijn we enkel gezocht, niet zoekende.'
13/04/15
Gastbijdrage
hardhoofd_004_72

Column:
Vakantieveilingen

De verleidingen van Vakantieveiling.nl zijn te groot voor Laura. "Nee Yvette Doormerik, jij gaat godverdomme NIET voor slechts vijftien euro op make-upcursus. IK ga lekker voor ZESTIEN euro."
08/04/15
Laura van der Haar
Olivier van Breugel

TIP:
Verdwalen

In Amsterdam raakt Bien al jaren de weg niet meer kwijt, maar in Australië kon ze weer heerlijk drentelen, treuzelen en slenteren.
06/04/15
Gastbijdrage
Beeld: archief Noor Spanjer

Memory Machine:
Reflex

Noor gaat elke week naar het koffiehuis om herinneringen op te halen en om nieuwe te maken. Maar hoe betrouwbaar zijn die herinneringen?
05/04/15
Noor Spanjer
Meer Columns & Commentaar laden »

Artistiek

Perpetuum Mobile

Hard//Oog:
Perpetuum Mobile

Jeremy De Ryckere en Martijn Payens, Perpetuum Mobile. Perpetuum Mobile is een artistieke human interest documentaire over de ondergrondse levens van een metrobestuurder, een zwerver, een muzikant en een priester.  
10/05/15
video
toekomst verhalen_xf&m-600px

Wij hebben nood aan toekomstverhalen

Niet alleen de wereld verkeert in een crisis, ook onze verbeelding. Pim doet een oproep aan auteurs om toekomstverhalen te schrijven en zo de wereld vorm te geven.
08/05/15
Gastbijdrage
julie's map

I < 3 Amsterdam

"Ik keek door mijn tranen heen naar een onverschillige voorbijganger, die op zijn beurt weer de zoveelste gebeurtenis in zijn leven overschouwde: een huilend meisje in het gras. ‘Och ja, kan gebeuren’, moest hij gedacht hebben."
08/05/15
Julie Cafmeyer
helikopter

Gedicht:
Helikopters

De helikopters hangen in trossen aan de boom.
07/05/15
Laura van der Haar
mollige vrouw

Mollig of dik

Wat is het verhaal achter de mysterieuze briefjes in de supermarkt? ‘Ik wilde een Surinaamse vrouw, dat stond duidelijk in die advertentie. Ik wil best geloven dat je jong en dik bent, maar je klinkt niet Surinaams.’
07/05/15
Anna van Leeuwen
WATERSHED

Hard//Oog:
WATERSHED

Van 3 t/m 9 mei te zien op hard//oog.   Mels van der Mede WATERSHED
02/05/15
video
DeSleutels_01

Kort verhaal:
De sleutels

Buiten zijn in de verte de galgen te zien, aan de middelste hangt nog een lichaam. De horizon trilt. Een zacht briesje dat door de kamer gaat, draagt de geur van verrotting met zich mee en beroert Heleens sluier lichtjes.
02/05/15
Gastbijdrage
opendeur

Gedicht:
de open deur

vanuit de hoogte bekeken/ is de wereld van elke ontmoeting /ontdaan
02/05/15
Gastbijdrage
Stiftgedicht

Stiftgedicht:
kom uit de kast

Geert Simonis ontdoet met een viltstift krantenberichten van onnodige tekst.
01/05/15
Gastbijdrage
Rozen, Maaarten Rots

Hard//oog:
Rozen

Van 26 april t/m 2 mei te zien op hard//oog.   Maarten Rots Rozen
26/04/15
Videoredactie
Verloren-zondernummer

Verpaupering

Als Anneke het briefje van Paula zelf in de buurtsuper ontdekt had, was het misschien nog goed afgelopen. Maar het was de buurtsupermanager zelf die Anneke tijdens de buurtvergadering confronteerde met het blauwe briefje.
24/04/15
Anna van Leeuwen
SelfieHardhoofd

Kort verhaal:
De selfie van Michelientje

'Begin deze week kwam er een negenjarig meisje mijn kantoor binnen huppelen, haar naam was Michelientje. Ze vroeg: "Ben ik hier aan het juiste adres om mijn hartenwens te laten vervullen?"'
24/04/15
Derk Fangman
the-black-sea

Kort verhaal:
De gelukszoeker

Ze verstaat niet alles, maar het is genoeg om te weten dat er iets mis is. Dan voelt ze het zelf ook. Water, aan haar voeten, achter haar.
23/04/15
Gastbijdrage
Hard_hoofd_Werther_Luka_Karssenberg_3

Werther, Goethes zelfhulpboek voor zeveraars

Uit Goethes 'troostboek' voor zwaarmoedigen destilleerde Bas vijf belangrijke adviezen, zoals: 'Andermans geluk is als een magnetronmaaltijd.'
21/04/15
Gastbijdrage
hardoog

Hard//oog:
In Dark Patience I stand

Een donker figuur peddelt over het water in deze korte film.
19/04/15
Videoredactie
Meer Artistiek laden »

Journalistiek

Halina Reijn

Hard//talk:
Hoe ok is OK?

Olga ergert zich aan de term 'OK-vrouw' en aan Halina Reijn als twijfelachtig boegbeeld daarvan.
15/05/15
Olga Kortz
Jesse Klaver

Re:
Snotneus op de apenrots

Jesse Klaver volgt Bram van Ojik op als fractieleider van GroenLinks. Hij wil 'Nederland veranderen'. Mirko ziet twee Klavers: een liberaal in een maatpak en een idealistische snotneus.
13/05/15
Mirko van Pampus
Emmanuel Todd

Hard//talk:
Qui est Charlie?

Jules las de reacties op het boek van Emmanuel Todd en maakt zich zorgen om het wij/zij-denken dat het debat overheerst.
12/05/15
Gastbijdrage
koning

Nieuws in beeld:
FUCK! De koning.

‘Of Willem-Alexander zich beledigd voelt, is niet te zeggen. Wel is bekend dat de koning geen problemen heeft met protesten tegen het koningshuis. Naar aanleiding van een activiste die in februari 2013 in Utrecht door de politie werd verwijderd, zei Willem-Alexander: „Dat vind ik absoluut geen probleem.”’ – Niek Pronk, muzikant en illustrator. Wonend en [...]
09/05/15
Beeldredactie
Re: Angst en Kurt Westergaard

Re:
Angst en Kurt Westergaard

Simone bezocht het Festival voor het Vrije Woord met Kurt Westergaard in De Balie. Wat een luxe: we kunnen beschermd protesteren, maar ook besluiten dit niet te doen. Als we maar zorgen dat we niet door angst tot stilstand komen.
06/05/15
Simone Peek
museum_la_BNF

La BnF

In de Parijse Bibliotheque nationale de France denkt Flor aan zijn liefdes. "Tijdens mijn studies tot classicus benutte ik elk moment om met de hulp van boekenwijsheden tegen jongedames aan te schurken."
04/05/15
Gastbijdrage
Robots komen

Nieuws in beeld:
de robots komen eraan

In een tijdperk waarin robots niet alleen lager-, maar ook middelhoog opgeleid werk kunnen doen, zullen werknemers verder mee moeten evolueren om hun toegevoegde waarde te behouden. – XF&M (Xiao Feng & Mathieu) zijn een illustratieduo, afgestudeerd aan Academie Minerva in Groningen. Het liefst werken ze samen aan een illustratie en gebruiken ze een combinatie [...]
02/05/15
Beeldredactie
r-v-raffe-kurt-cobain

Re:
Cobain – Gedachten bij Montage of Heck

Emy ziet de documentaire over Kurt Cobain en is weer even terug in 1995. "Zoals ik de dag daarvoor nog de pandabeer had willen redden, zo wilde ik nu Kurt redden. Rijkelijk laat."
30/04/15
Emy Koopman
FacebookKnutselaar

Tijdlijnterreur (I):
De knutselaar

Ron verwondert zich over de mensen in zijn tijdlijn. "Wat mist op Facebook, is een ferme tik op de vingers. Dat zal ik dan maar moeten doen."
29/04/15
Gastbijdrage
Handen

Nieuws in beeld:
politiegeweld

Het comité van de Verenigde Naties tegen rassendiscriminatie (CERD) heeft politieagenten in de Verenigde Staten het gebruik van buitensporig geweld tegen Etnische minderheden verweten. - Liesbeth de Feyter (1990) studeerde schilderkunst en beeldverhalen aan Sint Lucas in Brussel. Ze werkt als freelance illustrator en striptekenaar en maakt poëtische beelden met een luguber kantje.
24/04/15
Beeldredactie
bees-235626_1280

Tussen Kunst en Ko:
Bijen in mijn borstkas

Ko ziet in Museum Boijmans van Beuningen een man die verpakt is in bijen, een beeld dat hij niet snel zal vergeten.
23/04/15
Gastbijdrage
Hillary_Low

Nieuws in beeld:
de droom van Hillary Clinton

Hillary Clinton stelt zich kandidaat voor de presidentsverkiezingen in 2016. ‘Gewone Amerikanen hebben een kampioen nodig en ik wil die voor hen zijn’, twitterde ze vanavond. – Merlijn Bijsterveld is illustrator. Zijn illustraties zijn vaak humoristisch van aard waarbij hij een andere draai aan de context geeft.
18/04/15
Beeldredactie
gif1

Oude schildpad, nieuwe blik

Het oude Europa moet Afrika bijbenen, en niet andersom.
17/04/15
Roos Euwe
134348_10203944661918450_5707900527407596209_o

Re:
Louise, rot op.

Het Maagdenhuis is ontruimd en Floris maakt zich kwaad. Wie nu nog denkt dat het College van Bestuur opkomt voor de belangen van de academische gemeenschap, lijdt aan cognitieve dissonantie.
14/04/15
Floris Solleveld
Parijs

De flaneur sleept niet met zijn voeten

Zie me hier lopen, klungelend met de kaart, de pas gehaast, op zoek naar een herkenningspunt in straten die ik nog nooit gezien heb. Flaneren en de facto verdwaald zijn, dat gaat niet samen.
13/04/15
Gastbijdrage
Meer Journalistiek laden »



Geniet je met enige regelmaat van onze artikelen? Ben je fan van hard//hoofds geweldige illustratoren, audiomakers en dichters? Dacht je al jaren: hoe zou ik hard//hoofd kunnen steunen?

Goed nieuws. Je kunt vanaf nu je dank uitdrukken in keiharde euro's en vriend van hard//hoofd worden. Wat je daarvoor terugkrijgt? Ons, alles wat we maken en eeuwige dank.

Word vriend van hard//hoofd