12 juli 2012

Baksheesh

Sara Kee reisde twee jaar over de wereld en schreef er het boek Reis! Alleen over de wereld over. Dit is deel twee van een reeks boekfragmenten over reizen; voor de thuisblijvers en voor hen die erop uitgaan. Sara leert onderhandelen.

Er zijn beproefde onderhandelingstechnieken die ik met veel pijn, tijd en moeite heb geleerd. Of ik nu boos moet worden, mee moet lachen of een traantje moet laten, uiteindelijk draait het er allemaal om een klein bedrag van hand te laten wisselen. Het betalen van baksheesh – spreek uit ‘baksjies’- is vaak de enige manier om iets te bereiken waarvan men zegt dat het onmogelijk is. Een plekje in een overvolle trein of toegang tot een voor publiek gesloten tempel. Soms is het ook een dwingende vorm van fooi voor iemand die jou aan een goedkope hotelkamer helpt, een ritueel met je uitvoert of je ergens de weg wijst. Meestal wordt pas duidelijk dat je voor zoiets moet betalen als het al te laat is om het af te slaan. Vervolgens wordt een ethisch appèl op je gedaan om voor de ontvangen dienst te betalen. Dat je het zelf beter, sneller en leuker had kunnen doen, telt niet. Dan had je er niet mee in moeten stemmen. De kunst is je zo min mogelijk oren aan te laten naaien en als dat toch gebeurt, zo hard mogelijk te onderhandelen over de prijs.

Je belager zal er altijd voor zorgen dat hij je in een onmogelijke situatie brengt. Hoe ongemakkelijker jij je voelt, des te sneller je geld zult trekken om er vanaf te zijn. Dat is de ijzeren wet van het oplichten. De beste verdediging is je simpelweg niet van je stuk te laten brengen. Maar zoals meestal met goed advies is dat makkelijker gezegd dan gedaan.

Illustratie: Gino Bud Hoiting

Vooral Indiërs zijn goed in het spelen van dit ingenieuze spel en laten me vaak in vertwijfeling achter over wat er precies heeft plaatsgevonden en wat mijn eigen aandeel daarin is geweest. Het is me ooit overkomen dat een mannetje, terwijl ik mijn motor parkeer (ik zal geen helm op hebben gehad), in mijn oor begint te peuteren met een metalen dingetje. Ik schrik me een ongeluk en spring opzij. Met mijn vingers inspecteer ik mijn oor, maar dat zit er nog precies zoals daarvoor. Argwanend bekijk ik mijn belager. Waarop het mannetje me zijn hand onder de neus houdt. Op zijn smalle handpalm ligt een klein grijs steentje met een beetje oorsmeer eraan. Ter geruststelling wiebelt hij met zijn hoofd: van hem hoef ik geen gevaar te duchten. Hij ziet eruit als een keurige Indiër, gekleed in een beige broek met een vouw en een stijf gestreken geel overhemd. Zijn blauwzwarte haar heeft hij strak naar achter gekamd. Hij zou zo kunnen doorgaan voor een briljante student atoomfysica; zijn gezicht straalt iets grondigs uit. Hij overhandigt me een Engels briefje waarin een Duitse arts me bezweert dat deze man een speciaal talent heeft voor het verwijderen van oorstenen en aanraadt deze unieke mogelijkheid niet aan me voorbij te laten gaan. Nooit van gehoord trouwens, oorstenen. Terwijl ik het lees wriemelt de man weer in mijn oor en haalt nog een steen naar buiten. Het is geen onaangenaam gevoel. Plotseling ben ik ervan overtuigd dat het toch ook niet goed kan zijn met al die stenen rond te lopen. Ik laat de Indiër zijn gang gaan en de ene na de andere steen wordt professioneel verwijderd. We staan op een markt, midden tussen de kraampjes en de koeien. Achter ons ligt een druk kruispunt waar riksja’s en auto’s elkaar met veel geweld van hun voorrang overtuigen. Overal stuift zand en stof en het stinkt naar riool. Niet echt de plek voor een medische ingreep, zou je zeggen. Al zit een meter of tien verderop een jongetje, ik geef hem nog geen veertien jaar, met zijn kraampje gebitsprotheses. Nou ja, zeg maar tweedehands kunstgebitten. Hij trekt juist met een roestige tang een rotte kies van een oud vrouwtje. Dat valt nog niet mee, heel zijn kleine gewicht moet hij in de strijd werpen. Beide partijen zetten zich schrap en plop, daar komt hij al. Nonchalant rochelt het vrouwtje vervolgens een klodder bloed op de grond. Ze heeft geen kik gegeven. In vergelijking daarmee zijn een paar oorstenen natuurlijk een lachertje. Een gevaarlijke gedachte. Dat mensen die geen keuze hebben vervuild water drinken, op straat slapen of onhygiënisch hun tanden laten trekken, betekent niet dat ik me daar als buitenlander mee moet meten. Een beetje weerzin bij zulke taferelen is waarschijnlijk eerder goed voor de gezondheid.

Achteraf vraag ik me wel af waar zo’n vlaag van verstandverbijstering vandaan komt. Hoezo oorstenen? En wat dan nog, ik had er toch geen last van? Ik heb altijd geleerd dat het gevaarlijk is met een wattenstaafje in je oor te poeren, dus waarom zou je er dan in godsnaam een onbekende met een soort prehistorisch tandartsgereedschap aan laten zitten? Helaas bieden waarheden die thuis gelden op reis geen garantie voor logisch redeneren. Zeker in India heb ik er last van dat mijn referentiekader op cruciale momenten verdwenen is. Geheel vrijwillig onderwerp ik me aan de meest rare rituelen. Zolang men mij maar voorhoudt dat dit typisch iets is uit de lokale cultuur, ben ik voor alles wel te porren. Soms lijkt het alsof ik continu aan mezelf moet bewijzen dat ik openminded ben.

De kleine Indiër gaat nog een laatste rondje door mijn oor en dan is het klaar. De steentjes heeft hij stuk voor stuk op zijn handpalm geplakt. Lekker is anders, denk ik nog, maar ik zoek er niets achter. Tot me een tweede briefje wordt toegestopt. Dezelfde Duitse dokter legt uit dat ik tien euro per verwijderde steen dien te betalen. Dat rekent hij zijn klanten ook voor in Duitsland en het is toch immers dezelfde medische handeling? Acht stenen lachen mij toe. Net als de Indiër. Ik leg hem uit dat ik een behandeling in een medische kliniek niet vergelijkbaar vind met een consult op straat. ‘Same same, but different,’ antwoordt hij. Die dooddoener had ik kunnen zien aankomen. Het is waarschijnlijk het meest gebruikte cliché in de Aziatische toeristensector, die van pas komt in allerlei situaties waarin belofte en werkelijkheid ver uit elkaar liggen. ‘Je mag ook in rupees betalen hoor,’ zegt hij galant, ‘dan is het vijfduizend rupees.’

Belachelijk hoog inzetten is een beproefde onderhandelingstruc. Je krijgt als koper het gevoel dat je er niet onderuit kunt om veel te betalen en je zult met een relatief hoog bedrag instemmen. Extreem laag inzetten is het enige antwoord.

Ik ben er nog niet helemaal uit of dit hele gedoe met de stenen of alleen het financiële gedeelte ervan oplichterij is, maar ik ben sowieso niet van plan er een klap geld voor neer te leggen. Ik kan me niet herinneren hoeveel ik uiteindelijk betaald heb, maar veel is het niet. De Indiër was boos, of speelde boos en ik liep weg met nog tintelende oren. Oorstenen of niet, het voelde wel alsof er veranderingen hadden plaatsgevonden. Misschien was ik wel een paar fantoomstenen armer.

———————————————————————————————————
Sara Kee (1984) is schrijfster en filosofe. Ze schreef voor De Groene Amsterdammer, maakte de documentaire Wavumba – zij die naar vis ruiken en reisde de hele wereld over. Haar eerste bundel reisverhalen verscheen onder de titel Reis! Alleen over de wereld bij uitgeverij Nijgh & van Ditmar (2012).

Columns & Commentaar

Marktplaatsdieren_poes

Marktplaatsdieren:
lieve poes te koop

Kat te koop: heel lief. niet duur. kan buiten en binnen.
15/09/14
Gastbijdrage
Vangrail

TIP:
Beter je leven, denk om je grafrede

Als je met Radiohead over de snelweg rijdt, draag dan altijd een matching lingeriesetje.
15/09/14
Joyce de Badts
Het creatieve kamp

Column:
Het creatieve kamp

Kasper moet mee naar het creatieve kamp. "Het gaat ontzettend intens worden. Ont-zet-tend intens."
10/09/14
Kasper van Royen
beeld Tip Jan_31aug

TIP:
Beetje uit je raam gluren naar een vrouw met twee pekineesjes

Het maakt eigenlijk niet echt uit waar je uit het raam staart: zolang je even volhoudt, word je beloond.
05/09/14
Jan Postma
Pigeon feeders 2

Column:
Pigeon feeders

Sinds Laura Ian Mc Ewans ‘Saturday’ las, waarin pigeon feeder als scheldwoord voor de mentally deficient'werd gebruikt, is ze ze maar eens goed gaan bestuderen.
03/09/14
Laura van der Haar
Videoband

TIP:
Begrafenisvideo

In de familie van Joris zijn er drie video’s: van een sinterklaasfeest, het 50-jarige huwelijk van opa en oma, en de begrafenis van zijn vader.
02/09/14
Joris Bellwinkel
wk35_TIP_Roman_in_12_vissen_beeld

TIP:
Een roman in 12 vissen

Het harde cynisme in de roman van Richard Flanagan roman werkt verslavend.
27/08/14
Maartje Smits
de laatste kerkjpeg

Naar de kerk VI (slot)

Nikki kijkt terug op haar zondagen van de afgelopen weken. Ze zocht er rust en verdieping, maar leerde dat ze geen gelovige is. "Ik ben een kleine profiteur."
26/08/14
Gastbijdrage
gratis_nrc

Hard//talk:
NRC en de hondenselfie

Terwijl een langzame iPad een NRC-pagina over een hondenselfie laadt, kun je mooi even nadenken over de woorden 'lux et libertas'.
19/08/14
Boy van Dijk
louie-s03e06-robin-williams-at-the-grave

IM:
Robin Williams

Rutger neemt afscheid van Robin Williams: een kleine ode aan een bijzondere acteur.
12/08/14
Rutger Lemm
schedelbureau

TIP:
Een schedel op je bureau

Memento mori, gedenk te sterven. Maar wat dan? Twee keer zo hard werken, of gewoon maar in bed blijven liggen?
06/08/14
Gastbijdrage
Wet_Floor_(3323751294)

TIP:
De dag doorkomen

Je braakte niet tijdens de lunch, je hoestte niet in iemands gezicht, je zei niet per ongeluk ‘kutwijf’, toen alweer die linkercollega, zonder pulserende bloederupties uit haar nek dus, rondkwam met zelfgebakken brownies.
01/08/14
Joyce de Badts
Sausage party

TIP:
Nodig alle vrouwen uit

Voorkom dat je fuif een sausage party wordt. Nodig alle vrouwen uit die je kent, en alle mannen die je leuk vindt.
28/07/14
Rutger Lemm
relatietijd

Column:
Liefdestijd

“Volgens mij willen meisjes het liefst al hun tijd doorbrengen met hun geliefde.” Ik zit met vijf jongens in de auto op weg naar de Parijse tennisvelden van het Bois de Bologne. Sommige van hen lieten een ongelukkige partner thuis achter voor dit vriendenweekend; er was onbegrip rond het feit dat deze dagen – die [...]
23/07/14
Noor Spanjer
zwartvierkant

Hard//talk:
Kennis is onmacht

"'Wie mijn bevelen niet opvolgt, gaat het merken.' Hij wil voorkomen dat ze te dicht bij grote brokstukken komen. Ik heb zin om het beeld in te stappen en die vent opzij te duwen. In plaats daarvan probeer ik mezelf op te vrolijken met wat Youtube-filmpjes."
21/07/14
Rutger Lemm
Meer Columns & Commentaar laden »

Artistiek

healy

Dermot Healy:
Op zoek naar mijn favoriete schrijver

Willems lievelingsschrijver blijkt overleden. 'Healy op mijn laptopscherm. Hij leest voor, maakt grapjes, lacht, aait zijn hond Tiny. Hij is kalm en levendig tegelijkertijd.'
12/09/14
Willem Claassen
kijkend naar the first people uitsnede

Marlene Dumas:
Enge baby’s, lieve slechteriken

Een van de grootste kunstenaars van dit moment schildert angstaanjagende baby’s, een sensuele Osama Bin Laden en een hautaine Naomi Campbell.
10/09/14
Maartje Smits
joost2

Ontmoetingen op papier VIII

De laatste aflevering van Ontmoetingen op Papier. Over zelfbenoemde hoeders van de zuivere leescultuur en Rik de Kikker.
07/09/14
Gastbijdrage
Tig Notaro width 540

Lachen om kanker

Comedians Tig Notaro en Micha Wertheim maken grappen over kanker. Rutger interviewde hen.
04/09/14
Rutger Lemm
marktplaatsdieren

Marktplaatsdieren:
konijnenhok

"Mooie konijnenhok te koop."
28/08/14
Gastbijdrage
Scan

Ontmoetingen op papier VII

Een boekverkoper die niet van mensen houdt, is reddeloos verloren.
25/08/14
Gastbijdrage
je wil in de essentie - 600 - Bijgewerkt

Stiftgedicht:
je wil in de essentie

… veel kan gebeuren als je droomt.
14/08/14
Gastbijdrage
metronomy

Killing the Radiostar:
Stiften

Een verhaal bij een clipje. 'We bootsten haar taal na en fluisterden vriendelijke woorden tegen de wc.'
12/08/14
Willem Claassen
beroemd

Killing the Radiostar:
Beroemd

Een verhaal bij een clipje. 'Twee middagen hebben we geoefend in een gemaaid weiland waar normaal gesproken koeien liepen.'
05/08/14
Willem Claassen
marnixvanuum_methodIII

Double Sided

Foto/Grafische boeken. Samenwerken is niet gemakkelijk.
31/07/14
Beeldredactie
beroemd

Killing the Radiostar:
Podium

Een verhaal bij een clipje. 'Ik draag verhalen voor en gebruik A4’tjes als wapenschild.'
29/07/14
Willem Claassen
Untitled-1

Ontmoetingen op papier VI

"Wie werkt in een boekhandel, ondervindt wat het betekent dat Engels de lingua franca van deze tijd is."
27/07/14
Gastbijdrage
marktplaatsdier_01

Marktplaatsdieren:
Puppie

Het is zomer, dus de huisdieren gaan weer in de uitverkoop. Merel Cremers verzamelt de grappigste, hartverscheurendste Marktplaatsadvertenties en maakt daar mooie illustraties van.
25/07/14
Gastbijdrage
coely

Killing the Radiostar:
Monteur

Een verhaal bij een clipje. 'Mijn droom is om net als zij te kunnen dansen in een autogarage.'
22/07/14
Willem Claassen
wij zijn klaar voor nog - 600

Stiftgedicht:
wij zijn klaar voor nog

… de aanhoudende dreiging van een…
21/07/14
Gastbijdrage
Meer Artistiek laden »

Journalistiek

3.-uit-het-raam

Reportage:
Bang hart

Blijven en gaan in een psychiatrische instelling.
11/09/14
Gastbijdrage
Paulo Ito

Tikkie terug

De volkssport is het contact met het volk kwijt, maar het is nog niet te laat. Rutger heeft een idee om het moderne voetbal (en de wereld) te redden.
11/09/14
Rutger Lemm
Illustratie Merlijn

Winnaar Scriptieprijs:
De kunst van het tentoonstellen

Marian Cousijn schreef het winnende artikel voor de Scriptieprijs over de machtsstrijd tussen kunstenaars en curatoren.
03/09/14
Gastbijdrage
Scan

Ontmoetingen op papier VII

Een boekverkoper die niet van mensen houdt, is reddeloos verloren.
25/08/14
Gastbijdrage
demonstratie

Ruzie:
ROOD

Joris zoekt mensen die ruzie maken. De jongerenafdeling van de SP maakt vijanden.
18/08/14
Joris Bellwinkel
keret

Post van Keret:
“Let the IDF Win”

Etgar Keret over hoe rechts Israël geen kritiek op het leger duldt. De wie-niet-voor-ons-is-is-tegen-ons-logica regeert.
15/08/14
Gastbijdrage
happn-telecharger-gratuitement-application-iphone-android

HAPPN:
Second chances and new romances

Online daten blijft ongemakkelijk en creepy. Jana onderzoekt of de app Happn - the new kid on the block - daar verandering in brengt.
13/08/14
Jana Antonissen
toergenjev_02

Gastcollege:
De zachtaardige nihilist II

"Dat is de enige gedachte die Toergenjev, geconfronteerd met zijn eigen ongeloof, in staat is te verdedigen. Het idee dat, ook als alle afgodsbeelden zijn stukgeslagen, het zonder illusies nog mogelijk is van de wereld te houden."
11/08/14
Thijs Kleinpaste
toergenjev_01

Gastcollege:
De zachtaardige nihilist I

Over het leven en werk van één van de weinige Russische schrijvers die geniaal was zonder ook gek te zijn: Ivan Toergenjev, ironische beschouwer van zijn tijd. Het is zomer. Lees!
08/08/14
Thijs Kleinpaste
2

Straight outta Tulsa:
Tienerlust

Over Larry Clark in Foam: harde beelden die het zwijgen in het hart van iedere tragedie tonen. "Ik schoot niet veel foto’s, er was te veel drugs. We hadden meer dan we konden gebruiken."
07/08/14
Jan Postma
hardhoofdberlijn4

Op zoek naar schoonheid IV:
De Onttovering

Alle sprookjes komen ten einde. Ook Berlijn.
24/07/14
Rutger Lemm
Naar de kerk V 600dpi 600pix jpeg

Naar de kerk (V)

Na de begeesterde dienst in Soweto denkt Nikki in Utrecht een wat lossere kerk te vinden. Maar daar zit haar toch iets, of eigenlijk iemand, in de weg.
17/07/14
Gastbijdrage
Etgar-keret-photo-by-moti-kikayon-1

Post van Keret:
Give Compromise a Chance

De Israëlische schrijver Etgar Keret vraagt zich af of vrede wel het juiste doel is: "What is it about that elusive peace so many people love to talk about, though no one has managed to bring us even a single millimeter closer to it?"
12/07/14
Gastbijdrage
640px-Dirck_van_Baburen_-_Prometheus_door_Vulcanus_geketend

Aantekeningen bij het Holland Festival:
Een podium in de ruimte

"Het publiek zat om het speelveld, volledig afgesloten door ramen. Als aapjes in een dierentuin of muizen in een laboratorium zaten de acteurs gevangen in die kooi."
10/07/14
Melle Kromhout
-1

De dubbelganger

Wat doet het met je als je ontdekt dat er iemand bestaat die op papier exact dezelfde identiteit heeft als jij? En dat zo iemand dan een crimineel is? Dave H. is… De Dubbelganger.
09/07/14
Redactie
Meer Journalistiek laden »