4 juni 2012

Hard//sound:
de Audiomachinist

Voorbij het G-majeurakkoord, de zes snaren van een gitaar en het aantal tellen in een maat: hard//sound introduceert eigenzinnige kunstenaars, instrumentenbouwers en muzikanten, die experimenteren met geluid en verder kijken dan hun muzikale neus lang is. Deze editie: de Audiomachinist.

Het ziet eruit als een vuilnisbelt, een schroothoop of stortplaats. Toch zitten in de installaties, decors en apparaten van Geert Jonkers de meest intrigerende klanken verscholen. Hard//hoofd legde de geluidsinstallaties en machinerieën van de Audiomachinist vast, tussen stellages vol oud ijzerwerk en bakken vol troep in zijn atelier aan de NDSM-werf in Amsterdam.

‘Spinnende kat’ (2011) voor de voorstelling ‘Here Comes The Night’ van Marike Jager.

“Hoe maak ik het huiselijk? Dat vroeg ik me af bij het meest intieme liedje van Marike, en al snel kwam ik op een spinnende kat. Eerst heb ik met allerlei frictie-constructies van scharnieren en oude deuren geprobeerd het geluid na te bootsen. Dit bleek veel simpeler. Ik bespeel tegelijkertijd de zingende zaag om de huiselijkheid te benadrukken, dat is toch een heel aandoenlijk ding.”

Wie?

Toen een jonge Geert eens een stok tussen de spaken van zijn fietswiel stopte, ontstond er een wonderbaarlijk geluid: “Ting ding ding ding ding.” Waar die fascinatie bij velen overgaat met het ouder worden, is de kinderlijke verwondering bij Geert Jonkers (1964) altijd gebleven. “Ik heb inmiddels een expertise opgebouwd, maar nog altijd begin ik bij nul, als een spelend kind”, zo vertelt de zelfverklaard audiomachinist. Hij rondde de LTS metaalbewerking af, volgde een beroepsopleiding in de zorg, en werkte met meervoudig gehandicapten, junks en alcoholici. Hoewel hij het uiterst zinvol werk vond, besloot Jonkers zich zo’n twintig jaar geleden volledig op muziek te storten. Als autodidactisch slagwerker speelde hij met iedereen, van jazzorkestjes tot Braziliaanse straatmuzikanten.

Al gauw bleek het traditionele instrumentarium te beperkt voor Jonkers. Voor het theatergezelschap Dogtroep ging hij mechanische geluidsinstallaties maken van afgedankte rotzooi. Oprichter Warner van Wely verliet het gezelschap om een meer experimentele groep op te richten, en Jonkers sloot zich direct bij hem aan. Jonkers: “We keken hoe je op een andere manier muziek kunt maken, hoe je met het publiek omspringt om ze écht in hun buik te prikken. Onze voornaamste vraag was: ‘Wat gebeurt er in de openbare ruimte en hoe krijgen we mensen uit hun dagelijkse sleur?'” Jonkers maakte de meest krankzinnige “orkestjes”, zoals hij ze zelf noemt. Het begon met een stel regenpijpen met verschillende toonhoogten, die hij precies op het juiste moment liet omvallen. Zo ontstond zomaar een muziekstuk. “Daarna ging het van kwaad tot erger”, grinnikt Jonkers. “Ik raak geen ‘normaal’ instrument meer aan. Alles is stembaar en tot een instrument te verheffen.”

‘Kettingzaag-tuba’ (work in progress) voor het Noorderlijk Koperzaag Ensemble.

“Een bevriende kunstenaar maakte zo’n instrument voor de lawaaidemonstratie ter ere van Theo van Gogh. Daar zat meer in, dacht ik, dus we zijn eens gaan praten. Inmiddels hebben we een trio met bas, tenor en een alt, daar schrijven we stukken voor. We maken geluid voor tachtig man en zullen komende zomer onaangekondigd her en der gaan spelen als guerilla-orkest.”

Wat?

In de twintig jaar dat Geert Jonkers zichzelf audiomachinist mag noemen, heeft hij talloze machines, installaties “en andere idiote grappen” gemaakt van afgedankte materialen. Hij creëerde een gigantisch ritmisch bakbeest voor rockband De Staat, dat het symbool werd voor hun tweede album Machinery en op de bühne stond bij Pinkpop, Lowlands en de vele clubpodia die de band aandeed. Ook maakte Jonkers het klankdecor voor de theatervoorstelling van Marike Jager, waarmee ze op het moment door het land trekt, en Jonkers vormt met twee muzikanten de groep BOT. Daarmee staat hij per definitie niet op een poppodium of in het theater, maar altijd op een locatie die tot instrument wordt gekroond. Zo speelde BOT onlangs de voorstelling “Geluid van Graan” in een oude graansilo en geven ze binnenkort een requiem voor een herberg die gesloopt gaat worden.

Aanvankelijk creëerde Jonkers simpele vertalingen van instrumenten. “Een trommel is een trommel, je slaat erop en er klinkt een dreun. Zo is een blauw plastic vat ook een trommel. Ik heb stukken geschreven voor zes tonnen, twintig regenpijpen en acht asbakken, maar daarmee bootste ik een traditionele bezetting na. Het idioom viel terug op een traditie van popmuziek, en zo snapten mensen waar ik mee bezig was. Nog steeds maak ik veel van dit soort objecten, maar nu schep ik er een wereld mee. Zo’n machine van De Staat gebruikt het idioom van een rockband, maar mensen zien niet precies hoe het werkt. Het zit heel complex in elkaar, en intrigeert veel meer dan vier blauwe vaten en een asbak.”

‘Koelkast-speeldoos’ (2004) voor de expositie ‘Kouwe Kermis’.

“Ik ben ooit voor een expositie gevraagd met de opdracht: bouw iets in een koelkast wat je daar niet verwacht. Mensen moesten hier hun kop in steken om een speeldoos te ervaren. Je ziet een hand en drie mechaniekjes die duwen op een blaasbalgje. Die zouden allemaal een akkoord moeten maken, maar hij is wat versleten, dus nu in revisie.”

Waarom?

Zelf noemt Jonkers zijn werk poëzie. “‘Zonder geluk valt niemand van een dak’, dat is een gedicht van Jan Hanlo. Het is een rare grap, maar stemt ook tot nadenken. In zes, zeven woorden krijg je een hele wereld. Hetzelfde gebeurt met klank. Neem een zingende zaag en een emmer waar een wieltje tegenaan reutelt, en je krijgt onmiddellijk een sfeer, die veel meer behelst dan de elementen. 1 plus 1 is opeens 8. Voor mij heeft alles te maken met compassie, het inlevingsvermogen van mijn publiek. Als ik een afgedankte theepot een zweem van een ziel kan geven, gaan mensen zich identificeren met die oude meuk, of dat nou een man op dinsdagochtend in het Kröller Müller Museum is, of duizenden op Pinkpop. Ik werk volgens het adagium re-use or die. Niet alleen vanuit een recycle-gedachte, maar ook om mensen iets te laten beleven dat ze al lang kennen, maar nu een compleet andere functie heeft gekregen en tot een intrigerend instrument is verheft. Hopelijk zijn er aardig wat mensen weer in hun knutselschuurtje beland door wat ze van me hebben gezien.”

Mits in een goede compositie kunnen zelfs de meest vreselijke geluiden heftige emoties oproepen, denkt Jonkers. Zo maakte hij eens een ‘schraapton’, een stalen ton die over een paal schraapt. “Dat geeft het geluid van tachtig nagels over het schoolbord. Het geluid is niet te harden, maar als je heel langzaam opbouwt in een nummer en een solo geeft op zo’n ding, dan gaan mensen dus echt huilen. Dat heeft me heel erg verbaasd, en ik vind het fantastisch.”

‘Slabak-centrifuge voor operazangers’ (2009) voor BOT.

“Deze is ooit als wilde grap ontstaan. Ik hoorde iemand praten terwijl hij sla stond te centrifugeren, en zijn stem trilde heel mooi. Dit is hilarisch, een soort bejaard Leger des Heils-koor.”


Beeld door Emmie Kollau

Columns & Commentaar

Koen_Stofzuiger

TIP:
De man van de stofzuiger

Sommige dingen moet je niet proberen te veranderen, ontdekt Koen.
24/08/15
Koen Alfons
896540217_b00f6e405d_b

Hard//Talk:
Denkend aan Tomislav Salopek

De nieuwswaarde van onthoofdingsvideo's neemt langzaam af. Dolf kan het beeld maar moeilijk van zich afzetten.
20/08/15
Gastbijdrage
Willem_Googel mensen

TIP:
Googel mensen uit je verleden

Willem verkrijgt macht over tijd en ruimte door mensen uit het verleden te googelen. "Ik zeg: lang leve Google!"
17/08/15
Gastbijdrage
LJIZlzHgQ7WPSh5KVTCB_Typewriter

TIP:
Schrijf een TIP

Een tip van Ron: schrijf een TIP!
11/08/15
Gastbijdrage
11600261953_c5586e0953_o

Hard//Talk:
Papierprikkers

Bijstandtrekkers als levensgenieters. Niets is minder waar betoogt Mark.
06/08/15
Gastbijdrage
zomercolumn 1

Zomercolumn:
Eilandkoorts

Niets zinlozer dan de eindeloze zomer op een tropisch eiland.
05/08/15
Gastbijdrage
Zomer-Jules

Zomer

Pas in de zomer op voor je fanatiek recreërende medemens. Jules blijft misschien maar binnen.
04/08/15
Gastbijdrage
DIY

TIP:
Klussen voor beginners

Maartje ging samenwonen en zij en haar vriend zouden het klussen zelf wel even doen.
03/08/15
Maartje Smits
The Dressing Room

TIP:
Veranderend vakantiehuisje

Paula tipt een vakantiehuisje waar ieder jaar weer iets verandert, net als een Zeeuws familiehuisje uit haar jeugd.
27/07/15
Paula Lina
Lady Gaga

Guilty Pleasures

Guilty pleasures als ironische uitweg bij een gebrek aan een werkelijk interessant gespreksonderwerp. Suzanne vindt het maar nep, je kunt namelijk alles wel kapot ironiseren.
23/07/15
Suzanne Schönbeck
DP819761

TIP:
Niet begrijpen

Een toevallige ontmoeting bij een vijver zet Maite aan het denken over het fenomeen 'begrijpen'.
21/07/15
Maite Karssenberg
Paula_TIP_Verhalenverteller

TIP:
Verhalenverteller

Paula luistert ademloos naar een verhalenverteller en gaat slaperig naar huis.
13/07/15
Paula Lina
Roos_Tip_Vliegend huisdier

TIP:
Vliegend huisdier

Roos houdt niet van honden, maar een kat neem je niet mee naar zee. Dus zoekt ze ander gezelschap als zon en wind haar naar zee jagen.
10/07/15
Roos Euwe
1240399390_c54f5d62e2_o

Hard//Talk:
Verantwoord politiegeweld

Mitch Henriquez overleed doordat hij met geweld gearresteerd werd. Dolf vraagt zich af of de politie voldoende zelfkritisch is.
08/07/15
Gastbijdrage
507px-Kassa’s_Maxis_superstore_Cash_registers_in_Maxis_superstore

TIP:
Geen kassameisje

Voor iemand met een studiepauze die achter de kassa staat, ziet de wereld er heel anders uit.
06/07/15
Gastbijdrage
Meer Columns & Commentaar laden »

Artistiek

Joshua 5

Omvang doet er niet toe

Emma bezocht Joshua tree national park. 'Onze tactiek voor natuurparken was tot nu toe geweest: erdoorheen rijden, stoppen, foto’s maken, heel hard muziek draaien en weer doorrijden. Ook toeterden en floten we soms naar knappe mannen vanuit onze auto, waarna we gierend van het lachen weer verder scheurden.'
25/08/15
Gastbijdrage
deadpussyonasphalt

Go Giants!

'Go Giants!' Emma begeeft zich onder de honkbalsupporters in San Francisco. 'Wat zijn ze raar, dacht ik. En lelijk. Wat was ik nuchter, en wat waren zij dronken.'
11/08/15
Gastbijdrage
de gedichten van de wetenschap - 600

Stiftgedicht:
de gedichten van de wetenschap

"comfortabel in hun fauteuil waar wij lezen"
07/08/15
Gastbijdrage
ik steel niet

Ik steel niet

Psychiater in opleiding Bram moet een jongen uit Sierra Leone helpen. 'Als zijn verhaal klopt, heeft hij de organen van zijn overleden vader moeten koken en opeten, is hij vervolgens gevlucht en in handen van mensensmokkelaars terecht gekomen die hem als toyboy gebruikten.'
31/07/15
Gastbijdrage
ei

Ei

Ik zette mijn duim op het ei en kneep heel hard. KRRAK! Mijn duim schoot door de schil heen, zo het ei in. Het was niet zo hardgekookt als ik dacht. ‘Hee Emma!’ hoorde ik ineens achter me.
28/07/15
Gastbijdrage
ZONDAGSCHRIJVER 8 JOOST DEKKERS 600

Een fanbriefroman. Een egodocument (VIII)

'Lieve Nina, Ik schrijf jou omdat jij leeft, Susan Sontag al elf jaar dood is en ik geen zin meer heb om mezelf door onbestemde melancholie af te laten leiden van "de wereld om me heen", "het hier en nu", "het moment op zich".'
19/07/15
Gastbijdrage
spacecake

Cookie Samurai

‘Kan ik jullie een cakeje aanbieden?’ vroeg Cookie Samurai. Ook in San Francisco kun je beter geen snoepgoed van vreemde mannen aannemen, ontdekte Emma Slaats.
14/07/15
Gastbijdrage
ZONDAGSCHRIJVER 7 JOOST DEKKERS 600

Een fanbriefroman. Een egodocument (VII)

'Lieve Raymond, Toen de dronken mensen door mijn favoriete liedjes heen praatten, wilde ik niets liever dan mijn middelvinger opsteken.'
12/07/15
Gastbijdrage
kattebak en poezemand IMG_9153kl

Chocolademousse

Anna van Leeuwen laat zich graag inspireren door de oproepen op het prikbord in jouw supermarkt. Heb je een bijzondere oproep gezien, en wil je dat Anna het verhaal daarachter bedenkt? Stuur haar dan een scherpe foto van het kaartje, en wie weet verwerkt zij het in een van haar verhalen. Ik bekijk de aderen […]
10/07/15
Anna van Leeuwen
ZONDAGSCHRIJVER 6 JOOST DEKKERS 600

Een fanbriefroman. Een egodocument (VI)

' Lieve Louis Paul, Toen ik vijftien was nam ik "Eros en de eenzame man" mee naar het strand. Ik had niet gezien dat de man op de kaft voor een levensgrote vagina stond.'
05/07/15
Gastbijdrage
schuivende_glazen

Kort verhaal:
Schuivende glazen

‘"Bent u geopend?" vroeg een gast op een middag. "De deur is toch van het slot," sprak de nieuwbakken eigenaar.'
01/07/15
Gastbijdrage
gentlemen

San Francisco gentlemen

Als jongens je hier aanspreken is hun doel niet een one-night-stand en je de volgende ochtend nooit meer te bellen. Nee, jongens vragen je telefoonnummer om een afspraak te maken voor een kop koffie of een lunch. Kéurig.
30/06/15
Gastbijdrage
ZONDAGSCHRIJVER 5 JOOST DEKKERS 600

Een fanbriefroman. Een egodocument (V)

'Lieve Marilyn, Deze zomer werd ik ineens fan van je. Niet van je muziek, maar van je radicaliteit. Op een rare manier vond ik je ook aantrekkelijk.'
28/06/15
Gastbijdrage
normandie

Naar Normandië

In 1993 probeerde het gezin van Olga in een ruk naar Normandië te rijden. Dit mislukte.
25/06/15
Olga Kortz
unnamed

Gedicht:
Uitzicht op een park met enorme bomen

Mijn collega’s en ik lachen dan de lach van mensen die weten dat ze bevoorrecht zijn maar uit beleefdheid zwijgen.
21/06/15
Gastbijdrage
Meer Artistiek laden »

Journalistiek

NIB-groente_xf&m

Nieuws in beeld:
Groentes in de ruimte

Aan boord van het ISS eten astronauten voor het eerst zelfgeteelde ruimtesla.
15/08/15
Beeldredactie
Depressed_(4649749639)

Hard//Talk:
Rode pepertijd

De staat van de wereld is niet best en lijkt ook niet beter te worden. Mirko ervaart weinig komkommertijd en wordt er maar wanhopig van.
13/08/15
Mirko van Pampus
AnneStaalNieuwsinBeeldgrijs

Nieuws in beeld:
Politiestakingen

De politiebonden voeren bij aanvang van het nieuwe voetbalseizoen, in het tweede weekend van augustus, opnieuw actie voor een betere cao.
08/08/15
Beeldredactie
extreem-weer-540

Nieuws in beeld:
trending weather

Het is een zomer van extremen.
04/08/15
Beeldredactie
is

Nieuws in beeld:
that’s a wrap

IS-leider al-Baghdadi wil dat de leden van de terreurbeweging stoppen met het verspreiden van executievideo’s. — Niek Pronk, muzikant en illustrator. Wonend en werkend in Utrecht.
25/07/15
Beeldredactie
Zelfrijdende-auto-Google-voor-het-eerst-betrokken-bij-ongeval-met-gewonden

Nieuws in beeld:
Google ongeval

Een zelfrijdende auto van Google is voor het eerst bij een ongeluk betrokken geraakt waarbij gewonden zijn gevallen. – Chiel te Bokkel is illustrator, cartoonist en grafisch ontwerper. In zijn beeld zoekt hij een combinatie van realiteit, fantasie en het onbewuste.
18/07/15
Beeldredactie
2898021822_95279b8d07_z

Hard//Talk:
Geen zorgen

Het klimaat dreigt op hol te slaan en niemand doet iets. Wester roept op tot hoofdredactioneel activisme.
16/07/15
Gastbijdrage
Genderneutraal

Hard//Talk:
Gendervrij toiletteren

Paula is groot voorstander van gendervrij toiletteren, maar vraagt zich af of je dit bereikt door aparte wc's te openen.
14/07/15
Paula Lina
Dove Muizen

Nieuws in beeld:
dove muizen

Het lukte de onderzoekers om de proefdieren met een luide knal te verrassen, zodat ze van schrik opsprongen. “Je kunt muizen niet vragen of ze kunnen horen, dus we moesten deze truc wel gebruiken om erachter te komen of hun gehoor goed werkte”, verklaart Holt op nieuwssite New Scientist. – Merlijn Bijsterveld is illustrator. Zijn illustraties zijn vaak humoristisch […]
11/07/15
Beeldredactie
twerking

Nieuws in beeld:
tweehonderd jaar twerken

Nieuws in beeld: twerken
04/07/15
Beeldredactie
4558923101_9a35f41827_o

Hard//Talk:
Niet van deze tijd

De grootste dooddoener in een discussie: stellen dat wat de ander zegt niet van deze tijd is. Suzanne vindt het vals spel.
30/06/15
Suzanne Schönbeck
openluchtmuseum

Hard//Talk:
Evacueer Amsterdam!

Amsterdam wordt bedreigd door een tsunami van toeristen. Mark stelt voor de evacuatie in gang te zetten.
25/06/15
Gastbijdrage
Wereldkaart

Keldercast:
Onbekende bestemmingen

Met alle vakantieplannen in het verschiet bespreken Emy, Miriam en Nikki boeken waarin de hoofdpersonen de aardbol afreizen.
24/06/15
Audioredactie
zorgrobot

Hard//Talk:
Eén wet

Miriam bezoekt een Belgische kustplaats en ontwikkelt een mantra: 'ik wil nooit wegkwijnen; ik wil nú voluit leven'
23/06/15
Miriam van Ommeren
Colt

Nieuws in beeld:
Colt heeft haar kruit verschoten

Er komt een einde aan de generaties Colt-guns.
20/06/15
Redactie
Meer Journalistiek laden »



Geniet je met enige regelmaat van onze artikelen? Ben je fan van hard//hoofds geweldige illustratoren, audiomakers en dichters? Dacht je al jaren: hoe zou ik hard//hoofd kunnen steunen?

Goed nieuws. Je kunt vanaf nu je dank uitdrukken in keiharde euro's en vriend van hard//hoofd worden. Wat je daarvoor terugkrijgt? Ons, alles wat we maken en eeuwige dank.

Word vriend van hard//hoofd