4 juni 2012

Hard//sound:
de Audiomachinist

Voorbij het G-majeurakkoord, de zes snaren van een gitaar en het aantal tellen in een maat: hard//sound introduceert eigenzinnige kunstenaars, instrumentenbouwers en muzikanten, die experimenteren met geluid en verder kijken dan hun muzikale neus lang is. Deze editie: de Audiomachinist.

Het ziet eruit als een vuilnisbelt, een schroothoop of stortplaats. Toch zitten in de installaties, decors en apparaten van Geert Jonkers de meest intrigerende klanken verscholen. Hard//hoofd legde de geluidsinstallaties en machinerieën van de Audiomachinist vast, tussen stellages vol oud ijzerwerk en bakken vol troep in zijn atelier aan de NDSM-werf in Amsterdam.

‘Spinnende kat’ (2011) voor de voorstelling ‘Here Comes The Night’ van Marike Jager.

“Hoe maak ik het huiselijk? Dat vroeg ik me af bij het meest intieme liedje van Marike, en al snel kwam ik op een spinnende kat. Eerst heb ik met allerlei frictie-constructies van scharnieren en oude deuren geprobeerd het geluid na te bootsen. Dit bleek veel simpeler. Ik bespeel tegelijkertijd de zingende zaag om de huiselijkheid te benadrukken, dat is toch een heel aandoenlijk ding.”

Wie?

Toen een jonge Geert eens een stok tussen de spaken van zijn fietswiel stopte, ontstond er een wonderbaarlijk geluid: “Ting ding ding ding ding.” Waar die fascinatie bij velen overgaat met het ouder worden, is de kinderlijke verwondering bij Geert Jonkers (1964) altijd gebleven. “Ik heb inmiddels een expertise opgebouwd, maar nog altijd begin ik bij nul, als een spelend kind”, zo vertelt de zelfverklaard audiomachinist. Hij rondde de LTS metaalbewerking af, volgde een beroepsopleiding in de zorg, en werkte met meervoudig gehandicapten, junks en alcoholici. Hoewel hij het uiterst zinvol werk vond, besloot Jonkers zich zo’n twintig jaar geleden volledig op muziek te storten. Als autodidactisch slagwerker speelde hij met iedereen, van jazzorkestjes tot Braziliaanse straatmuzikanten.

Al gauw bleek het traditionele instrumentarium te beperkt voor Jonkers. Voor het theatergezelschap Dogtroep ging hij mechanische geluidsinstallaties maken van afgedankte rotzooi. Oprichter Warner van Wely verliet het gezelschap om een meer experimentele groep op te richten, en Jonkers sloot zich direct bij hem aan. Jonkers: “We keken hoe je op een andere manier muziek kunt maken, hoe je met het publiek omspringt om ze écht in hun buik te prikken. Onze voornaamste vraag was: ‘Wat gebeurt er in de openbare ruimte en hoe krijgen we mensen uit hun dagelijkse sleur?’” Jonkers maakte de meest krankzinnige “orkestjes”, zoals hij ze zelf noemt. Het begon met een stel regenpijpen met verschillende toonhoogten, die hij precies op het juiste moment liet omvallen. Zo ontstond zomaar een muziekstuk. “Daarna ging het van kwaad tot erger”, grinnikt Jonkers. “Ik raak geen ‘normaal’ instrument meer aan. Alles is stembaar en tot een instrument te verheffen.”

‘Kettingzaag-tuba’ (work in progress) voor het Noorderlijk Koperzaag Ensemble.

“Een bevriende kunstenaar maakte zo’n instrument voor de lawaaidemonstratie ter ere van Theo van Gogh. Daar zat meer in, dacht ik, dus we zijn eens gaan praten. Inmiddels hebben we een trio met bas, tenor en een alt, daar schrijven we stukken voor. We maken geluid voor tachtig man en zullen komende zomer onaangekondigd her en der gaan spelen als guerilla-orkest.”

Wat?

In de twintig jaar dat Geert Jonkers zichzelf audiomachinist mag noemen, heeft hij talloze machines, installaties “en andere idiote grappen” gemaakt van afgedankte materialen. Hij creëerde een gigantisch ritmisch bakbeest voor rockband De Staat, dat het symbool werd voor hun tweede album Machinery en op de bühne stond bij Pinkpop, Lowlands en de vele clubpodia die de band aandeed. Ook maakte Jonkers het klankdecor voor de theatervoorstelling van Marike Jager, waarmee ze op het moment door het land trekt, en Jonkers vormt met twee muzikanten de groep BOT. Daarmee staat hij per definitie niet op een poppodium of in het theater, maar altijd op een locatie die tot instrument wordt gekroond. Zo speelde BOT onlangs de voorstelling “Geluid van Graan” in een oude graansilo en geven ze binnenkort een requiem voor een herberg die gesloopt gaat worden.

Aanvankelijk creëerde Jonkers simpele vertalingen van instrumenten. “Een trommel is een trommel, je slaat erop en er klinkt een dreun. Zo is een blauw plastic vat ook een trommel. Ik heb stukken geschreven voor zes tonnen, twintig regenpijpen en acht asbakken, maar daarmee bootste ik een traditionele bezetting na. Het idioom viel terug op een traditie van popmuziek, en zo snapten mensen waar ik mee bezig was. Nog steeds maak ik veel van dit soort objecten, maar nu schep ik er een wereld mee. Zo’n machine van De Staat gebruikt het idioom van een rockband, maar mensen zien niet precies hoe het werkt. Het zit heel complex in elkaar, en intrigeert veel meer dan vier blauwe vaten en een asbak.”

‘Koelkast-speeldoos’ (2004) voor de expositie ‘Kouwe Kermis’.

“Ik ben ooit voor een expositie gevraagd met de opdracht: bouw iets in een koelkast wat je daar niet verwacht. Mensen moesten hier hun kop in steken om een speeldoos te ervaren. Je ziet een hand en drie mechaniekjes die duwen op een blaasbalgje. Die zouden allemaal een akkoord moeten maken, maar hij is wat versleten, dus nu in revisie.”

Waarom?

Zelf noemt Jonkers zijn werk poëzie. “‘Zonder geluk valt niemand van een dak’, dat is een gedicht van Jan Hanlo. Het is een rare grap, maar stemt ook tot nadenken. In zes, zeven woorden krijg je een hele wereld. Hetzelfde gebeurt met klank. Neem een zingende zaag en een emmer waar een wieltje tegenaan reutelt, en je krijgt onmiddellijk een sfeer, die veel meer behelst dan de elementen. 1 plus 1 is opeens 8. Voor mij heeft alles te maken met compassie, het inlevingsvermogen van mijn publiek. Als ik een afgedankte theepot een zweem van een ziel kan geven, gaan mensen zich identificeren met die oude meuk, of dat nou een man op dinsdagochtend in het Kröller Müller Museum is, of duizenden op Pinkpop. Ik werk volgens het adagium re-use or die. Niet alleen vanuit een recycle-gedachte, maar ook om mensen iets te laten beleven dat ze al lang kennen, maar nu een compleet andere functie heeft gekregen en tot een intrigerend instrument is verheft. Hopelijk zijn er aardig wat mensen weer in hun knutselschuurtje beland door wat ze van me hebben gezien.”

Mits in een goede compositie kunnen zelfs de meest vreselijke geluiden heftige emoties oproepen, denkt Jonkers. Zo maakte hij eens een ‘schraapton’, een stalen ton die over een paal schraapt. “Dat geeft het geluid van tachtig nagels over het schoolbord. Het geluid is niet te harden, maar als je heel langzaam opbouwt in een nummer en een solo geeft op zo’n ding, dan gaan mensen dus echt huilen. Dat heeft me heel erg verbaasd, en ik vind het fantastisch.”

‘Slabak-centrifuge voor operazangers’ (2009) voor BOT.

“Deze is ooit als wilde grap ontstaan. Ik hoorde iemand praten terwijl hij sla stond te centrifugeren, en zijn stem trilde heel mooi. Dit is hilarisch, een soort bejaard Leger des Heils-koor.”


Beeld door Emmie Kollau

Columns & Commentaar

gratis_nrc

Hard//talk:
NRC en de hondenselfie

Terwijl een langzame iPad een NRC-pagina over een hondenselfie laadt, kun je mooi even nadenken over de woorden 'lux et libertas'.
19/08/14
Boy van Dijk
louie-s03e06-robin-williams-at-the-grave

IM:
Robin Williams

Rutger neemt afscheid van Robin Williams: een kleine ode aan een bijzondere acteur.
12/08/14
Rutger Lemm
schedelbureau

TIP:
Een schedel op je bureau

Memento mori, gedenk te sterven. Maar wat dan? Twee keer zo hard werken, of gewoon maar in bed blijven liggen?
06/08/14
Gastbijdrage
Wet_Floor_(3323751294)

TIP:
De dag doorkomen

Je braakte niet tijdens de lunch, je hoestte niet in iemands gezicht, je zei niet per ongeluk ‘kutwijf’, toen alweer die linkercollega, zonder pulserende bloederupties uit haar nek dus, rondkwam met zelfgebakken brownies.
01/08/14
Joyce de Badts
Sausage party

TIP:
Nodig alle vrouwen uit

Voorkom dat je fuif een sausage party wordt. Nodig alle vrouwen uit die je kent, en alle mannen die je leuk vindt.
28/07/14
Rutger Lemm
relatietijd

Column:
Liefdestijd

“Volgens mij willen meisjes het liefst al hun tijd doorbrengen met hun geliefde.” Ik zit met vijf jongens in de auto op weg naar de Parijse tennisvelden van het Bois de Bologne. Sommige van hen lieten een ongelukkige partner thuis achter voor dit vriendenweekend; er was onbegrip rond het feit dat deze dagen – die [...]
23/07/14
Noor Spanjer
zwartvierkant

Hard//talk:
Kennis is onmacht

"'Wie mijn bevelen niet opvolgt, gaat het merken.' Hij wil voorkomen dat ze te dicht bij grote brokstukken komen. Ik heb zin om het beeld in te stappen en die vent opzij te duwen. In plaats daarvan probeer ik mezelf op te vrolijken met wat Youtube-filmpjes."
21/07/14
Rutger Lemm
zwartvierkant

Hard//talk:
Rouw

"Nieuws en boze en verwarde en verontwaardigde en wanhopige en droeve berichten, het is één grote kluwen."
21/07/14
Jan Postma
broek

TIP:
Onderbroek om je nek

Geneigd tot het doen van impulsaankopen op kledinggebied? Koop een mooie onderbroek. Je hoeft er de paskamer niet eens voor in.
16/07/14
Joyce de Badts
energieleveranciers

Column:
Energieleveranciers

"Ik zet mijn telefoon op de luidspreker en leg hem op tafel. Enkele seconden luisteren Buisman en ik samen naar het wachtmuziekje. Het is Céline Dion die zingt over haar hart."
15/07/14
Kasper van Royen
Deckschrubben

TIP:
Agressief schoonmaken

Schrobben en boenen kan ook een uiterst mannelijke bezigheid zijn. Het enige wat je nodig hebt, is testosteron. RAAAAAAH!
14/07/14
Rutger Lemm
Hans van den Boogaard

TIP:
Behoud wat gezien is

Vergeet pantervellen en opgezette roofvogels, er is een betere manier om mooie dingen die geleefd hebben te bewaren. Maak verhaal op sterk water.
09/07/14
Marieke Sleijpen
Paul_Fischer_Day_Dreams

TIP:
Dromendagboek

“Achtervolging in de opera door een evil cat met superkrachten (De Meester en Margarita!!). Ik verdrink in dikke fluwelen tapijten en spring over de hoofden van het publiek. Verscheur die rotkat in snippers, maar hij keert steeds terug in één stuk. Eng.”
07/07/14
Jana Antonissen
vangaal_kraaij_anp_0

Hard//talk:
Begrip voor Louis van Gaal

Van Gaal is een norse man, aldus de media. Of wordt hij gewoon onbeschoft behandeld?
04/07/14
Rutger Lemm
Old man looking over to the sea

TIP:
Verander even van nationaliteit

Geoffrey zong en vierde mee als één van de Grieken en was al vergeten dat zijn eigen land al na twee wedstrijden zeker was van de 2e ronde. "Dat je dit voor niets kan krijgen", zong Henny Vrienten ooit en gelijk had hij.
04/07/14
Gastbijdrage
Meer Columns & Commentaar laden »

Artistiek

je wil in de essentie - 600 - Bijgewerkt

Stiftgedicht:
je wil in de essentie

… veel kan gebeuren als je droomt.
14/08/14
Gastbijdrage
metronomy

Killing the Radiostar:
Stiften

Een verhaal bij een clipje. 'We bootsten haar taal na en fluisterden vriendelijke woorden tegen de wc.'
12/08/14
Willem Claassen
beroemd

Killing the Radiostar:
Beroemd

Een verhaal bij een clipje. 'Twee middagen hebben we geoefend in een gemaaid weiland waar normaal gesproken koeien liepen.'
05/08/14
Willem Claassen
marnixvanuum_methodIII

Double Sided

Foto/Grafische boeken. Samenwerken is niet gemakkelijk.
31/07/14
Beeldredactie
beroemd

Killing the Radiostar:
Podium

Een verhaal bij een clipje. 'Ik draag verhalen voor en gebruik A4’tjes als wapenschild.'
29/07/14
Willem Claassen
Untitled-1

Ontmoetingen op papier VI

"Wie werkt in een boekhandel, ondervindt wat het betekent dat Engels de lingua franca van deze tijd is."
27/07/14
Gastbijdrage
marktplaatsdier_01

Marktplaatsdieren:
Puppie

Het is zomer, dus de huisdieren gaan weer in de uitverkoop. Merel Cremers verzamelt de grappigste, hartverscheurendste Marktplaatsadvertenties en maakt daar mooie illustraties van.
25/07/14
Gastbijdrage
coely

Killing the Radiostar:
Monteur

Een verhaal bij een clipje. 'Mijn droom is om net als zij te kunnen dansen in een autogarage.'
22/07/14
Willem Claassen
wij zijn klaar voor nog - 600

Stiftgedicht:
wij zijn klaar voor nog

… de aanhoudende dreiging van een…
21/07/14
Gastbijdrage
BETER_prachtig

Ontmoetingen op papier V

Over boeken die je leven veranderen, al dan niet geschreven door Polen.
13/07/14
Gastbijdrage
keyboard

Killing the Radiostar:
Keyboard

Een verhaal bij een clipje. 'De nonchalance waarmee hij over de toetsen ging, de schalkse blikken naar het publiek, het let-op-wat-ik-nu-doe-vingertje.'
11/07/14
Willem Claassen
jerks

Killing the Radiostar:
Jerks

Een verhaal bij een clipje. 'Het lijkt alsof er niets verandert, we willen dat er niets verandert, maar ondertussen is alles anders.'
04/07/14
Willem Claassen
ReisgidsDenDolder-080uitsnede

Voorpublicatie:
Reisgids Den Dolder

Primeur op hard//hoofd: de voorpublicatie van een bijzondere reisgids, die het leven in een psychiatrische inrichting in beeld brengt in de woorden van haar bewoners.
01/07/14
Gastbijdrage
ijsbeerbluesirisdeppe300dpi

IJsbeerblues

Ik herinner me niet zoveel monsters en slechteriken. Is dit een afgesproken code?
30/06/14
Gastbijdrage
dik

Ontmoetingen op papier IV

Gaan er mannen dood, dan heb je te maken met een vrouwenboek. Check.
29/06/14
Gastbijdrage
Meer Artistiek laden »

Journalistiek

demonstratie

Ruzie:
ROOD

Joris zoekt mensen die ruzie maken. De jongerenafdeling van de SP maakt vijanden.
18/08/14
Joris Bellwinkel
keret

Post van Keret:
“Let the IDF Win”

Etgar Keret over hoe rechts Israël geen kritiek op het leger duldt. De wie-niet-voor-ons-is-is-tegen-ons-logica regeert.
15/08/14
Gastbijdrage
happn-telecharger-gratuitement-application-iphone-android

HAPPN:
Second chances and new romances

Online daten blijft ongemakkelijk en creepy. Jana onderzoekt of de app Happn - the new kid on the block - daar verandering in brengt.
13/08/14
Jana Antonissen
toergenjev_02

Gastcollege:
De zachtaardige nihilist II

"Dat is de enige gedachte die Toergenjev, geconfronteerd met zijn eigen ongeloof, in staat is te verdedigen. Het idee dat, ook als alle afgodsbeelden zijn stukgeslagen, het zonder illusies nog mogelijk is van de wereld te houden."
11/08/14
Thijs Kleinpaste
toergenjev_01

Gastcollege:
De zachtaardige nihilist I

Over het leven en werk van één van de weinige Russische schrijvers die geniaal was zonder ook gek te zijn: Ivan Toergenjev, ironische beschouwer van zijn tijd. Het is zomer. Lees!
08/08/14
Thijs Kleinpaste
2

Straight outta Tulsa:
Tienerlust

Over Larry Clark in Foam: harde beelden die het zwijgen in het hart van iedere tragedie tonen. "Ik schoot niet veel foto’s, er was te veel drugs. We hadden meer dan we konden gebruiken."
07/08/14
Jan Postma
hardhoofdberlijn4

Op zoek naar schoonheid IV:
De Onttovering

Alle sprookjes komen ten einde. Ook Berlijn.
24/07/14
Rutger Lemm
Naar de kerk V 600dpi 600pix jpeg

Naar de kerk (V)

Na de begeesterde dienst in Soweto denkt Nikki in Utrecht een wat lossere kerk te vinden. Maar daar zit haar toch iets, of eigenlijk iemand, in de weg.
17/07/14
Gastbijdrage
Etgar-keret-photo-by-moti-kikayon-1

Post van Keret:
Give Compromise a Chance

De Israëlische schrijver Etgar Keret vraagt zich af of vrede wel het juiste doel is: "What is it about that elusive peace so many people love to talk about, though no one has managed to bring us even a single millimeter closer to it?"
12/07/14
Gastbijdrage
640px-Dirck_van_Baburen_-_Prometheus_door_Vulcanus_geketend

Aantekeningen bij het Holland Festival:
Een podium in de ruimte

"Het publiek zat om het speelveld, volledig afgesloten door ramen. Als aapjes in een dierentuin of muizen in een laboratorium zaten de acteurs gevangen in die kooi."
10/07/14
Melle Kromhout
-1

De dubbelganger

Wat doet het met je als je ontdekt dat er iemand bestaat die op papier exact dezelfde identiteit heeft als jij? En dat zo iemand dan een crimineel is? Dave H. is… De Dubbelganger.
09/07/14
Redactie
hardhoofdberlijn3

Op zoek naar schoonheid III:
Die Nacht ist ohne Ende

Stampend en dampend rolt Berlijn zich feestend voort, van geheime kroegen naar duivelse torens en duistere feesten die het hele weekend duren.
08/07/14
Rutger Lemm
0_a23a2_a59e8336_XXXL

Post uit Moskou:
Zoals het hoort

"Ik ben inmiddels zo lang in Rusland dat ik soms vergeet dat dit asociaal gedrag is."
08/07/14
Redactie
IMG_6044

Anna bezoekt:
Stadsnomadeninformatiemiddag

Anna heeft een volkstuintje. Op een goede dag komen vreemdelingen het belendende parkeerterrein bezetten. Keep on rolling, dat is het beleid.
07/07/14
Anna van Leeuwen
Schermafbeelding 2014-07-03 om 07.56.17

Van de plank:
The Poseidon Adventure

Basje kijkt films die te lang zijn blijven. Ze valt tot drie keer toe in slaap, om vervolgens gewekt te worden door een mierzoet liedje of het gekrijs van stervende passagiers.
03/07/14
Basje Boer
Meer Journalistiek laden »