2 mei 2012

Persoonlijke poëzie

Bij de omgang met de gruwelen van de Tweede Wereldoorlog heeft kunst, en met name poëzie, altijd een grote rol gespeeld. Het ontlokte de filosoof Theodor Adorno in 1949 de uitspraak dat het schrijven van gedichten na Auschwitz “barbaars” was. Elon en Rutger zijn het niet met deze wijze man eens; zij hebben juist door deze vorm beter inzicht in het begrip ‘oorlog’, en daarmee zichzelf, gekregen. Twee verhalen, twee gedichten, vier vertellers.

‘Todesfuge’ van Paul Celan (1948), voorgelezen door Peter Veldhuisen, docent Duits op het Vossiusgymnasium in Amsterdam. Hier vind je de opname van Celan zelf, die Veldhuisen zeer aanraadt.

Een goede les

Door Rutger Lemm

“Wat hebben we nu?” Het is de vaste vraag van de verveelde middelbare scholier bij het verlaten van een lokaal. Of tenminste van leerlingen als ikzelf, die het rooster nooit uit hun hoofd weten en wiens agenda bestaat uit een prop papier die uit de diepte van een broekzak gevist wordt. Ik zat in de tweede klas, ik stond aan het begin van een lange verwarrende puberteit, ik voelde me eenzaam en gefrustreerd, en het antwoord op mijn vraag was: “Duits. Veldhuisen. Lokaal 16.” De dag kon niet slechter worden.

Peter Veldhuisen was een kleine man, met kortgeknipt haar op zijn kalende hoofd. Hij droeg een montuurloze bril, een leren lerarentas, een tweedjasje, en soms een hoed. Zijn lessen werden gekenmerkt door het ritme en de autoriteit van een ervaren docent, waarbij hij de touwtjes stevig in handen hield. Een vriend van mij was altijd erg druk in de les. Bij Veldhuisen moest hij aan een apart tafeltje op het podium zitten, met zijn bovenlichaam plat op tafel. Hij stond dan ‘uit’. Wanneer er een bepaalde naamval aan de klas gevraagd werd, drukte Veldhuisen soms op een ‘knop’ op zijn bureau waarmee hij mijn vriend weer ‘aan’ zette. Deze schoot overeind en zei: “Die KindER spielen mit ihrEM Vater!” Waarna hij weer levenloos op het tafelblad neerviel. De mooiste Duitse woorden moesten we klassikaal reciteren, waarbij hij als een dirigent met zijn vinger heen en weer zwiepte. “Imbissstube. Eins, zwo, drei!” “IMBISSSTUBE.” Een woord met drie S’en achter elkaar. Mooi.

Veldhuisen was ongetwijfeld een goede leraar met een grote liefde voor zijn vak, maar in deze periode zat er een beetje venijn in zijn stijl. Hij had steeds minder geduld voor de grote balorigheid van mijn onhandelbare klas, en gaf bijna elke week een onverwachtse overhoring. De verrassing was er al snel van af en de banken van zijn lokaal stonden bijna permanent uit elkaar. Ik begon een hekel aan hem te krijgen, maar bleef misschien wel juist daardoor goed de lessen voorbereiden en haalde prima cijfers.

Op een gegeven moment moest ik bij hem komen. Mijn proefwerk van de week ervoor zat niet bij de ingeleverde blaadjes, zo zei hij. Volgens hem was er maar een verklaring: ik had de toets in mijn tas gestoken. Het zweet brak me uit; ik was niet de braafste leerling, maar dit zou ik nooit doen. “Je hebt nu een 1,” zo zei hij. “Maar je haalt goede cijfers, dus als je voor de rest een 8 gemiddeld blijft staan, schrappen we die 1.” Ik ging trillend naar huis en vertelde het verhaal. Dit was koren op de molen van mijn ouders, klassieke rechtvaardigheidsstrijders, die lange gewichtige brieven naar de school stuurden. Ik was doodsbang voor lokaal 16. Een week na het incident zette Veldhuisen me opeens op de gang om het proefwerk opnieuw te maken; ik weigerde, tot zijn grote woede. Na een lange strijd werd er een datum geprikt om de toets over te doen. Na dat jaar keerde Veldhuisen niet terug. Hij was overspannen.

Drie jaar later deed ik Duits-2 bij een andere lerares, wiens inspiratieloze lesuren me nog veel meer ergerden dan de discipline die in de tweede klas op ons drukte. Veldhuisen was al een tijdje terug voor de klas en een deel van mijn klasgenoten volgden hetzelfde vak bij hem. Ze waren unaniem enthousiast, en nadat ik een keer illegaal zijn les had bijgewoond, vroeg ik meteen om overplaatsing. Er leek iets van hem afgevallen, zijn mix van sarcastische, met baritonstem uitgesproken grappen en toewijding aan het overbrengen van de stof, maakten zijn les onweerstaanbaar. Er heerste orde, maar die werd met pretoogjes opgelegd. Hij had een heel prettige dynamiek met de leerlingen gevonden. We waren allemaal wat ouder geworden.

Ik keek uit naar de blokuren in lokaal 16, de enige momenten waarop ik echt deed wat op school de bedoeling was: in stilte mijn werk doen. Soms zette Veldhuisen operamuziek op om onze arbeidsethos te stimuleren. Hij had voor een aantal van ons een bijnaam; ik was ‘het journaille’ omdat ik bij de schoolkrant zat. “Dames en heren, laten we wel op onze woorden passen: het journaille is aanwezig,” sprak hij soms met lage stem. Het is de enige periode in mijn leven geweest dat een hele klas oprecht leergierig en enthousiast was. Ons favoriete onderdeel was poëzie, waarbij Veldhuisen met veel liefde Rillke en Goethe voorlas en ons geduldig de prachtige betekenissen uitlegde.

Toen kwam dat moment dat we Todesfuge van Paul Celan zouden behandelen. Toen ik hem afgelopen week opzocht voor bovenstaande opname, in zijn lokaal alsof er niets veranderd was, vertelde Veldhuisen dat hij elk jaar gespannen is, de avond voordat hij het gaat voorlezen. Het gedicht herhaalt beelden uit een concentratiekamp in verschillende variaties, als een muzikale fuga. Het kamporkest, de gravende gevangenen, de melk die zwart is van de crematierook, de lucht met ruimte voor de doden, de bewaker die aan zijn geliefde schrijft, het gouden haar van Margarete, het veraste haar van Sulamith. “Der Tod ist ein Meister aus Deutschland.” Het is van een hypnotiserende, hartverscheurende schoonheid. Nadat Veldhuisen het gedicht had voorgelezen, bleef het lange tijd doodstil in de klas. Ik had tranen in mijn ogen, ondanks mijn laatste puberale hardheid.

Kun je oorlog begrijpen? Waarschijnlijk niet, zeker niet als buitenstaander. Maar uit deze woorden sprak een pijn die niet van mij was, en die ik toch kon voelen. Ik zal het moment nooit vergeten. Mijn toch al grote respect voor meneer Veldhuisen bereikte nieuwe hoogten. Toen ik later geschiedenis ging studeren en in Berlijn ging wonen, dacht ik nog vaak aan hem terug en ik krijg nu nog kippenvel als ik het gedicht lees.

Goede leraren, dáár hebben we verdomme behoefte aan.

Beeld van het zogenaamde ‘Oranjehotel’, een gevangenis in Scheveningen waar tijdens de bezetting voornamelijk mensen uit het verzet in terecht kwamen.

‘De ballade van de ter dood veroordeelden’ (verzetsvers geschreven in 1940-1945) van Yge Foppema, voorgelezen door Hugo Heymans, voormalig directeur van het Emma Kinderziekenhuis.

Heer! Help Holland, ik kom wel terecht

Door Elon Heymans

Mijn vader en ik rijden door Scheveningen. Geprikkeld door een simpele associatie reciteert hij een gedicht. Hij kijkt stug voor zich uit, beleeft het, woord voor woord, en ik zeg elk woord stilletjes mee. Al zolang ik me herinner draagt mijn vader dit gedicht aan ons voor en ik heb me vaak afgevraagd waarom juist dit gedicht, van alles wat binnen onze familie over de Oorlog gezegd kan worden, zo’n indruk op hem en daarmee op mij gemaakt heeft.

Ik ben opgegroeid in een wereld zonder oorlog, zonder dreiging, zonder angst dat Duitsland of België binnen zouden vallen. Ik heb nooit geleerd om vragen te stellen aan de vrijheid die voor ons zo zwaarbevochten is, en ik kan me zelfs nauwelijks meer herinneren hoe het is om je paspoort te laten zien als je de grens over gaat. Het is gewoon zo. Vrede is normaal, en oorlog, dat is iets barbaars. Want oorlog is altijd barbaars. Iets uit barbaarse landen en uit een barbaars verleden. Toch?

Het is ook moeilijk voor te stellen, het idee dat we onderdrukt zouden worden door een vijand zo barbaars, dat het niet te bevatten valt. En bovendien lijkt het uit de tijd. Sinds de jaren tachtig hoor je niemand meer praten over ‘de Barbaarsche Vijand’, want dat is maar mystificerend en over-dramatisch. De laatste tijd hoor ik steeds vaker stemmen opgaan die beweren dat die beleving van de Oorlog naderhand is ontstaan en niet past bij de manier waarop we nu naar de Oorlog zouden moeten kijken. Liever dan te praten over de jaren ’40-’45, zegt men dat 4 en 5 mei moet gaan over onderdrukking en vrijheid, waar dan ook ter wereld. Maar die begrippen zijn zo abstract, zo weinig tastbaar, dat niemand precies weet wat ze echt betekenen en ons gepraat daarom zonder enige implicatie en zonder enige betekenis zal blijven.

Ik proef een angst om me heen de barbaarse vijand te benoemen, omdat ook de daders slachtoffers waren, omdat de keuze niet altijd zwart of wit was, omdat we gewend zijn geraakt te relativeren en ons simpelweg niet meer kunnen voorstellen dat er een hoger principe zou zijn, waard om je voor op te offeren.

Begrijp me niet verkeerd: dat het gros van de Nederlanders onder de bezetting noch collaborateur, noch verzetsheld was, is al sinds de jaren tachtig gemeengoed, en ik respecteer eenieders trauma, ook dat van kinderen uit foute families, zonder de behoefte om te vergelijken. Maar laten we niet dwangmatig proberen te relativeren, noch de beulen, noch de slachtoffers, noch de vernietigende apathie van de massa, want juist daarin schuilt de historische vertroebeling.

Tegen dat moderne relativisme spreekt dit gedicht. Op de binnenkant van een celdeur op het binnenhof in Den Haag stond een zinnetje gekrabbeld: ‘God, help mijn vrouw en kinderen! Ik kom wel terecht!’ Daarop geïnspireerd spreekt het juist over de tastbare implicaties van de Duitse onderdrukking. Het gaat over mensen die zich bevonden tegenover een meedogenloze vijand, maar gehoorzaamden aan het innerlijk bevel.

Zij stonden op hun post en wisten wel:
Wij zijn gering in aantal, weinig krachtig,
De vijand is barbaarsch en overmachtig,
En als hij toeslaat, treft zijn wraak ons fel
En het vergaat ons en den onzen slecht…
God sta hen bij! Wij komen wel terecht!

Het verbeeldt de bereidheid van mensen zichzelf weg te cijferen ten overstaan van een hoger doel. Telkens dat ik dit gedicht hoor, denk ik aan deze mensen, die de zeldzame helderheid van geest bezaten om met open ogen te kunnen zien wat zich afspeelde, en daar met overgave op te handelen. Dat komt op ons misschien bizar over, net zo bizar als het idee van een barbaarse vijand, maar dat is het niet en mag het ook niet zijn.

Mijn vader, vlak na de Oorlog geboren, is opgegroeid in een gezin dat, zo vermoed ik, niet bepaald patriottistisch was. Toch spreekt uit het gedicht, en met name het laatste couplet, een duidelijke vaderlandsliefde:

Prinsesse van Oranje, hoog verheven.
Die het symbool van ons verlangen zijt,
Wij weten wel: dit kost ons straks het leven,
Wij zien het licht nog slechts een korten tijd.
Maar als wij aanstonds vallen in den strijd
En eenzaam sterven op de hei in Haren,
Dan willen wij een laatsten zucht bewaren
Voor dit gebed op weg naar d’eeuwigheid:
Heer, Uw soldaat, die sneuvelt in ‘t gevecht,
Smeekt U: help Holland! Ik kom wel terecht.

Onlangs vroeg ik mijn vader hoe het kon dat hij als kind al zo geraakt was door een gedicht dat opriep je leven te geven voor het vaderland, terwijl datzelfde Holland zijn ouders verraden had. “Maar jongen,” antwoordde hij, “die mensen in het gedicht hadden juist een ander Holland voor ogen, en daar hebben ze met hun leven voor betaald.” Dat andere Holland, daarvoor is 4 en 5 mei.

Columns & Commentaar

plassen in bed cartier bresson

TIP:
Plas in bed

Pak uit, met alle grandeur die je in je hebt. Sta voor je vervuilende natuur, nu het nog kan.
23/02/15
Gastbijdrage
Tip voetbal jongen

TIP:
Leef zoals je jeugdschimmen

Luuk denkt terug aan de zomeravonden van zijn jeugd. "iedere gebeurtenis was een significant feit. Dat Yannis een sigaret had gerookt. Dat ik ‘dag’ had durven zeggen tegen Sofie, het knapste meisje uit de buurt."
20/02/15
Gastbijdrage
ballenbak

Column:
Ballenbak

Een ballenbak, is dat wel iets voor volwassenen? ‘Vooral rustig blijven ademen,’ zei ik zacht tegen mezelf, ‘je gaat hier levend uitkomen, je gaat hier levend uitkomen.’
18/02/15
Kasper van Royen
vlag

Hard//talk:
Een winterdag in België

‘Elkaar kennen? We zouden onze schedels moeten openbreken en de gedachten uit elkaars hersenkwabben moeten scheuren.’
17/02/15
Roos Euwe
gabber_kid_hakke_zage_vice_670

TIP:
Happy hardcore

Net als waarschijnlijk veel andere mensen die opgegroeid zijn in de jaren negentig in Nederland wil ik het niet echt toegeven, maar DJ Paul Elstak heeft mijn jeugd bepaald. Begrijp me niet verkeerd: ik was geen negenjarig kind dat strak van de ecstasy (of xtc of wat de meest hippe spelwijze ervan ook is) menig [...]
16/02/15
Coby Hounjet
mmm

Redactioneel:
Memory Machine

De komende acht zondagen duikt de redactie van hard//hoofd in haar herinneringen. Tijdens de manifestatie ‘Memory Machine‘ van culturele stichting Castrum Peregrini onderzoeken we de (on)betrouwbaarheid van het geheugen en de invloed die herinneringen hebben op onze identiteit. Vergeetzondagen – 15 februari t/m 5 april ‘Hoe oud was de man?’ vroeg de agent. ‘Twintig, vijfendertig,’ gokte [...]
15/02/15
Simone Peek
Paula_TIP de heipaal

TIP:
De heipaal

"Ritmisch dreunde ik wakker in de schemering." Over heipalen, en hoe ze kunnen zorgen voor een dagritme.
13/02/15
Paula Lina
ontstekinkje_2

Column:
Ontstekinkjes

Op dag drie van een zelfopgelegde detoxweek ontmoet Laura Stef, die haar vertelt over kannibalisme. Kauwend op weer een hand bessen klinkt dat heel aantrekkelijk.
12/02/15
Laura van der Haar
lastsupper

RE:
Onze lieve Heer op zaterdag

De Heer is terug van (nooit) weggeweest.
11/02/15
Jan Postma
Kirsten_TIP_Mannen van de Hubo

TIP:
De mannen van de Hubo

De Hubo, een kleine doe-het-zelfzaak in Kirstens wijk, is een oase. "In de yogastudio verderop kom je misschien dichter bij je kern, maar hier vind je kleine ijzeren dingetjes die ervoor zorgen dat je deur weer makkelijk open en dicht gaat."
09/02/15
Gastbijdrage
vierkante oogjes

Column:
Vierkante oogjes

Ik weet niet of zij weet wat Afrika is. Ik weet niet of Afrika weet hoe dankbaar er van haar gebruik wordt gemaakt in situaties als deze.
08/02/15
Kasper van Royen
Laura_TIP_vergeet alles wat je las

TIP:
Vergeet alles wat je las

“Over een chick die dood wil ofzo, maar dat is vet lastig dus belandt ze in een soort psychose en wordt ze opgenomen in een kliniek en daar ontmoet ze allemaal superchille mensen en dan wil ze ineens niet meer dood, Catharina heet ze of Marjolein ofzo, jeweetwel zo’n soort naam, van die schrijver Coolio weetjewel die we ook moesten lezen."
06/02/15
Laura van der Haar
varr00

Hard//talk:
Linkse vrienden

Volgens Mirko zou de PvdA op de banken moeten staan nu.
05/02/15
Mirko van Pampus
Oesters

TIP:
Oesters

Weerloos liggen de ongewervelden te wachten op het mes van de oesterman, dat hij hanteert met een ijzeren handschoen aan, als een ridder met een maliënkolder en een zwaard.
02/02/15
Maite Karssenberg
Joseph Gordon Levitt Inception

RE:
Verwarde mensen

De beelden van Tarik Z maakten Rutger verdrietig. Zijn we niet allemaal een beetje in de war?
30/01/15
Rutger Lemm
Meer Columns & Commentaar laden »

Artistiek

tekening van Duitse kat[wit]

Memory Machine:
De deserterende kat

Kunstenaar Robin Ferdinand Groot liet een groep ouderen vertellen over hun herinneringen terwijl ze tekenden. Een dementerende vrouw vertelt over een Duitse kat. – Deze publicatie is onderdeel van de ‘vergeetzondagen’ in samenwerking met Castrum Peregrini.
22/02/15
Audioredactie
iemand die mij kan tatoeeren

AH-verhaal:
Iemand die mij kan tatoeëren

Nu zit ze in haar bh en onderbroek voor me. Ieder lichaamsdeel dat ik kan zien, is het afgelopen uur besproken en onderzocht.
19/02/15
Anna van Leeuwen
AmsterdamDief

Memory Machine:
De beste dief van Amsterdam

'Bibi King had hele grote tieten en ik was echt debiel verliefd op haar.' Een kort verhaal van Derk Fangman.
15/02/15
Derk Fangman
burgerlulkrijteind

Kort verhaal:
Burgerlul

Burgerlul loopt weg. Hij heeft gehoord over een woest en grensverleggend innovatief oord: Amsterdam.
10/02/15
Gastbijdrage
Rosalie-Van-Der-Made-koelkast-540x335

AH-verhaal:
Bel me

Van waar ik stond, kon ik in hun slaapkamer kijken, zo klein en knus was hun appartement. Ik mis het uitzicht. Ik mis hen, allebei. En ik mis mijn gezoem.
05/02/15
Anna van Leeuwen
Commune1

Kortverhaal:
Winternacht in de community

Langzaam begon het tot me door te dringen: deze stal zou de komende maand mijn verblijfplaats zijn. Dit kon niet waar zijn. Mijn appartement zag eruit alsof er zojuist een junk in gestorven was.
03/02/15
Gastbijdrage
wiegeliedje

Gedicht:
Een wiegeliedje

een zaagtoon een zaag die zich handzaam beweegt door jong blank hout
01/02/15
Gastbijdrage
MalleLeila

Van de plank:
Ascenseur pour l’échafaud

'Je t'aime', hijgt Jeanne Moreau. 'Je t'aime', hijgt Julien
28/01/15
Basje Boer
2 schaatsers finaal

Kort verhaal:
Twee Schaatsers

Alfonds gilde dat ze sneller moesten gaan en dat ze beter langs de kant konden schaatsen. Een kort verhaal van Frank Bloem.
25/01/15
Gastbijdrage
Karel ziekenbezoek

Kort verhaal:
Ziekenbezoek

Het geschraap werd langgerekter, het gekuch ongegeneerder, hartstochtelijker, buikspieren werden aangezet, het vuistje werd een gekromde hand, twéé handen, we hoestten! Ik voelde het in mijn nek, dit was bronchitis!
23/01/15
Gastbijdrage
wie heeft mijn kat gezien_balk

AH-verhaal:
Een binnenkat

“Ja?” klinkt uit het donker. “Heeft u mijn kat gezien?” vraag ik. Een grote blanke hand trekt de deur naar binnen. De kier wordt breder. Een mannenlijf verschijnt in een beige kamerjas, beetje morsig, strak dichtgetrokken met een koord rond het middel.
20/01/15
Anna van Leeuwen
Stiftgedicht180115

Stiftgedicht:
anachronisch alleen

...de oude Belg...
19/01/15
Gastbijdrage
zilt-660px_xf&m

Kort verhaal:
Zilt

Voorzichtig pluk ik de makkelijkste woorden uit mijn tas en reik ze hem aan. Ik wil niet meer weten dan hij. Een kort verhaal van Ruth Koops van 't Jagt.
18/01/15
Gastbijdrage
pleinvrees in New York. september 2012. fotograaf Kevin J. Dotson (1)

Op het kruispunt van ruimten

Een theatervoorstelling heeft veel gemeen met de openbare ruimte in een stad. Ze bestaan allebei uit menselijke interactie. Het beweeglijke en het onverwachte vormen de basis van ons hedendaags leven.
14/01/15
Roos Euwe
illustratie-MLaater

Luisteren als spelen met jezelf

Floris laat zien dat Nieuwe Muziek zowel spannend als verwarrend kan zijn: 'Van mensen die mijn portiershok binnenkwamen kreeg ik wel eens verbaasde opmerkingen als: “O, is dat muziek, ik dacht dat dat geluid van buiten kwam.” Of: “Nou, die deur piept wel behoorlijk, zeg.” Dat was dus de klarinetsolo uit Messiaens Quatuor pour la Fin du Temps.'
13/01/15
Floris Solleveld
Meer Artistiek laden »

Journalistiek

illustratie maria_jan_hardhoofd2

Memory Machine:
Een liefde lang (II)

Maria en Jan zijn bijna vijftig jaar getrouwd. Toen Maria depressief werd was dat zwaar voor Jan, maar hij liet haar niet in de steek. "Kijk, hier is ze, gezond en vrolijk als een vis in het water."
22/02/15
Joyce de Badts
vrouwen600

Luisterliefdes (IV):
The Heart

Sexy verhalen, kom er eens om. In literatuur en film is de keuze beperkt, maar gelukkig hebben we de podcast nog.
20/02/15
Gastbijdrage
Photo 28-01-15 14 39 23

Tussen Kunst en Ko:
Sehgal en de ongemakkelijke omstander

Ko van ‘t Hek bekijkt elke maand een kunstwerk. Deze keer ging hij naar het Stedelijk Museum voor een werk van de radicale kunstenaar Tino Sehgal. Hij voelde zich oncomfortabel. Het is woensdagmiddag en ik sta moederziel alleen in een zaal van het Stedelijk. Dat wil zeggen, ik ben niet helemaal alleen: er ligt een [...]
20/02/15
Gastbijdrage
simoneenleo_hardhoofd_2

Memory Machine:
Een liefde lang (I)

Joyce interviewde oudere echtparen over hun liefdesgeschiedenis. Deel 1: de herinneringen van Simone en Leo, die in een dagboek hun gevoelens aan elkaar beschreven.
15/02/15
Joyce de Badts
Digitaal Voedsel

Nieuws in Beeld:
Digitaal voedsel

“Een hele generatie aan slimme startups, van Silicon Valley tot aan de Hollandse Polder, werkt hard om in 2050 9 miljard hongerige monden te kunnen voeden. Helpt de aanpak van deze nieuwe generatie voedselbedrijven om ons in de toekomst voldoende en goed eten te garanderen?” – illustratie: Martijn Moedars
14/02/15
Beeldredactie
niek pronk podcast 3

Luisterliefdes (III):
StartUp & ReplyAll

De podcast Start-Up geeft een eerlijk beeld van alle twijfels en fuck-ups die komen kijken bij de start van een bedrijf.
13/02/15
Gastbijdrage
10749904_1545389829040698_3614736473296892644_o

Prijsvraag:
Een Grootse Mislukking

Vandaag komt het eerste boek van Rutger Lemm uit, Een Grootse Mislukking. Morgen – vrijdag de dertiende – wordt dit met een spectaculair feest gevierd. Daar kunt u bij zijn, leest even mee! Wij zijn natuurlijk intiem bekend met Lemm als oprichter van hard//hoofd. Hard//hoofd stuurt dan ook nog elke maand een kaartje met ‘Potdikkeme [...]
12/02/15
Simone Peek
Illustratie Soyez

Essay:
Soyez réalistes, demandez l’impossible

Vier jaar na de ontruiming van Schijnheilig kijkt Floris terug op zijn tijd bij het krakerscollectief. "Er is geen moment geweest dat ik niet dacht: wat doe ik hier."
09/02/15
Floris Solleveld
Scarlett O'Hara

RE:
Waar zijn de Scarlett O’Hara’s gebleven?

Het is een treurige gedachte dat anno 2015 de vermoeide archetypes ‘slachtoffer’, ‘moeder’ en ‘vrouw van’ zo dominant zijn in Hollywood. "Ik wil Beatrice Kiddo! Clarice Starling, Holly Golightly, Sally Bowles..."
07/02/15
Sanne Rispens
earth-def

Nieuws in Beeld:
Inside the box

Volgens Ricardo Semler moeten we meer inside the box denken. Illustratie door Gemma Pauwels.
07/02/15
Beeldredactie
The Sporkful illu

Luisterliefdes (II):
The Sporkful

Luisterend naar The Sporkful blijk je ineens een standpunt te hebben in het debat bite variety versus bite consistency.
06/02/15
Gastbijdrage
Niek Pronk podcast 1

Luisterliefdes (I):
Strangers

In een korte serie bespreekt Elise Fikse intrigerende, smakelijke en prikkelende podcasts. Vandaag: lekker gluren in andermans leven bij Strangers. De mensen die het dichtst bij je staan, kunnen je het meest verrassen. Zoals mijn ex-vriendje, toen hij al maanden de huur niet meer bleek te betalen en mij met een torenhoge schuld had opgezadeld. [...]
30/01/15
Gastbijdrage
noussommesgroep3-irisdeppe

Nous sommes groep 3

Een dag na de aanslag op Charlie Hebdo geeft Ayla les aan de kinderen van groep 3, een klas waar niemand Frans spreekt of ooit Parijs gezien heeft.
30/01/15
Gastbijdrage
Kunstmatige intelligentie

Nieuws in beeld:
zelfrijdende auto’s

Ontzettend handig zo’n zelfrijdende auto, zeggen ze, maar laten we goed onderzoeken hoe we die onder controle houden. – Merlijn van Bijsterveld is illustrator. Zijn illustraties zijn vaak humoristisch van aard waarbij hij een andere draai aan de context geeft.
24/01/15
Beeldredactie
1945 foto MOMA

2045

"Als ik bij de ingang in de rij ga staan voor de full body scan, denk ik aan 2014. Hoe machteloos agenten toen waren. "
23/01/15
Gastbijdrage
Meer Journalistiek laden »



Geniet je met enige regelmaat van onze artikelen? Ben je fan van hard//hoofds geweldige illustratoren, audiomakers en dichters? Dacht je al jaren: hoe zou ik hard//hoofd kunnen steunen?

Goed nieuws. Je kunt vanaf nu je dank uitdrukken in keiharde euro's en vriend van hard//hoofd worden. Wat je daarvoor terugkrijgt? Ons, alles wat we maken en eeuwige dank.

Word vriend van hard//hoofd