2 mei 2012

Persoonlijke poëzie

Bij de omgang met de gruwelen van de Tweede Wereldoorlog heeft kunst, en met name poëzie, altijd een grote rol gespeeld. Het ontlokte de filosoof Theodor Adorno in 1949 de uitspraak dat het schrijven van gedichten na Auschwitz “barbaars” was. Elon en Rutger zijn het niet met deze wijze man eens; zij hebben juist door deze vorm beter inzicht in het begrip ‘oorlog’, en daarmee zichzelf, gekregen. Twee verhalen, twee gedichten, vier vertellers.

‘Todesfuge’ van Paul Celan (1948), voorgelezen door Peter Veldhuisen, docent Duits op het Vossiusgymnasium in Amsterdam. Hier vind je de opname van Celan zelf, die Veldhuisen zeer aanraadt.

Een goede les

Door Rutger Lemm

“Wat hebben we nu?” Het is de vaste vraag van de verveelde middelbare scholier bij het verlaten van een lokaal. Of tenminste van leerlingen als ikzelf, die het rooster nooit uit hun hoofd weten en wiens agenda bestaat uit een prop papier die uit de diepte van een broekzak gevist wordt. Ik zat in de tweede klas, ik stond aan het begin van een lange verwarrende puberteit, ik voelde me eenzaam en gefrustreerd, en het antwoord op mijn vraag was: “Duits. Veldhuisen. Lokaal 16.” De dag kon niet slechter worden.

Peter Veldhuisen was een kleine man, met kortgeknipt haar op zijn kalende hoofd. Hij droeg een montuurloze bril, een leren lerarentas, een tweedjasje, en soms een hoed. Zijn lessen werden gekenmerkt door het ritme en de autoriteit van een ervaren docent, waarbij hij de touwtjes stevig in handen hield. Een vriend van mij was altijd erg druk in de les. Bij Veldhuisen moest hij aan een apart tafeltje op het podium zitten, met zijn bovenlichaam plat op tafel. Hij stond dan ‘uit’. Wanneer er een bepaalde naamval aan de klas gevraagd werd, drukte Veldhuisen soms op een ‘knop’ op zijn bureau waarmee hij mijn vriend weer ‘aan’ zette. Deze schoot overeind en zei: “Die KindER spielen mit ihrEM Vater!” Waarna hij weer levenloos op het tafelblad neerviel. De mooiste Duitse woorden moesten we klassikaal reciteren, waarbij hij als een dirigent met zijn vinger heen en weer zwiepte. “Imbissstube. Eins, zwo, drei!” “IMBISSSTUBE.” Een woord met drie S’en achter elkaar. Mooi.

Veldhuisen was ongetwijfeld een goede leraar met een grote liefde voor zijn vak, maar in deze periode zat er een beetje venijn in zijn stijl. Hij had steeds minder geduld voor de grote balorigheid van mijn onhandelbare klas, en gaf bijna elke week een onverwachtse overhoring. De verrassing was er al snel van af en de banken van zijn lokaal stonden bijna permanent uit elkaar. Ik begon een hekel aan hem te krijgen, maar bleef misschien wel juist daardoor goed de lessen voorbereiden en haalde prima cijfers.

Op een gegeven moment moest ik bij hem komen. Mijn proefwerk van de week ervoor zat niet bij de ingeleverde blaadjes, zo zei hij. Volgens hem was er maar een verklaring: ik had de toets in mijn tas gestoken. Het zweet brak me uit; ik was niet de braafste leerling, maar dit zou ik nooit doen. “Je hebt nu een 1,” zo zei hij. “Maar je haalt goede cijfers, dus als je voor de rest een 8 gemiddeld blijft staan, schrappen we die 1.” Ik ging trillend naar huis en vertelde het verhaal. Dit was koren op de molen van mijn ouders, klassieke rechtvaardigheidsstrijders, die lange gewichtige brieven naar de school stuurden. Ik was doodsbang voor lokaal 16. Een week na het incident zette Veldhuisen me opeens op de gang om het proefwerk opnieuw te maken; ik weigerde, tot zijn grote woede. Na een lange strijd werd er een datum geprikt om de toets over te doen. Na dat jaar keerde Veldhuisen niet terug. Hij was overspannen.

Drie jaar later deed ik Duits-2 bij een andere lerares, wiens inspiratieloze lesuren me nog veel meer ergerden dan de discipline die in de tweede klas op ons drukte. Veldhuisen was al een tijdje terug voor de klas en een deel van mijn klasgenoten volgden hetzelfde vak bij hem. Ze waren unaniem enthousiast, en nadat ik een keer illegaal zijn les had bijgewoond, vroeg ik meteen om overplaatsing. Er leek iets van hem afgevallen, zijn mix van sarcastische, met baritonstem uitgesproken grappen en toewijding aan het overbrengen van de stof, maakten zijn les onweerstaanbaar. Er heerste orde, maar die werd met pretoogjes opgelegd. Hij had een heel prettige dynamiek met de leerlingen gevonden. We waren allemaal wat ouder geworden.

Ik keek uit naar de blokuren in lokaal 16, de enige momenten waarop ik echt deed wat op school de bedoeling was: in stilte mijn werk doen. Soms zette Veldhuisen operamuziek op om onze arbeidsethos te stimuleren. Hij had voor een aantal van ons een bijnaam; ik was ‘het journaille’ omdat ik bij de schoolkrant zat. “Dames en heren, laten we wel op onze woorden passen: het journaille is aanwezig,” sprak hij soms met lage stem. Het is de enige periode in mijn leven geweest dat een hele klas oprecht leergierig en enthousiast was. Ons favoriete onderdeel was poëzie, waarbij Veldhuisen met veel liefde Rillke en Goethe voorlas en ons geduldig de prachtige betekenissen uitlegde.

Toen kwam dat moment dat we Todesfuge van Paul Celan zouden behandelen. Toen ik hem afgelopen week opzocht voor bovenstaande opname, in zijn lokaal alsof er niets veranderd was, vertelde Veldhuisen dat hij elk jaar gespannen is, de avond voordat hij het gaat voorlezen. Het gedicht herhaalt beelden uit een concentratiekamp in verschillende variaties, als een muzikale fuga. Het kamporkest, de gravende gevangenen, de melk die zwart is van de crematierook, de lucht met ruimte voor de doden, de bewaker die aan zijn geliefde schrijft, het gouden haar van Margarete, het veraste haar van Sulamith. “Der Tod ist ein Meister aus Deutschland.” Het is van een hypnotiserende, hartverscheurende schoonheid. Nadat Veldhuisen het gedicht had voorgelezen, bleef het lange tijd doodstil in de klas. Ik had tranen in mijn ogen, ondanks mijn laatste puberale hardheid.

Kun je oorlog begrijpen? Waarschijnlijk niet, zeker niet als buitenstaander. Maar uit deze woorden sprak een pijn die niet van mij was, en die ik toch kon voelen. Ik zal het moment nooit vergeten. Mijn toch al grote respect voor meneer Veldhuisen bereikte nieuwe hoogten. Toen ik later geschiedenis ging studeren en in Berlijn ging wonen, dacht ik nog vaak aan hem terug en ik krijg nu nog kippenvel als ik het gedicht lees.

Goede leraren, dáár hebben we verdomme behoefte aan.

Beeld van het zogenaamde ‘Oranjehotel’, een gevangenis in Scheveningen waar tijdens de bezetting voornamelijk mensen uit het verzet in terecht kwamen.

‘De ballade van de ter dood veroordeelden’ (verzetsvers geschreven in 1940-1945) van Yge Foppema, voorgelezen door Hugo Heymans, voormalig directeur van het Emma Kinderziekenhuis.

Heer! Help Holland, ik kom wel terecht

Door Elon Heymans

Mijn vader en ik rijden door Scheveningen. Geprikkeld door een simpele associatie reciteert hij een gedicht. Hij kijkt stug voor zich uit, beleeft het, woord voor woord, en ik zeg elk woord stilletjes mee. Al zolang ik me herinner draagt mijn vader dit gedicht aan ons voor en ik heb me vaak afgevraagd waarom juist dit gedicht, van alles wat binnen onze familie over de Oorlog gezegd kan worden, zo’n indruk op hem en daarmee op mij gemaakt heeft.

Ik ben opgegroeid in een wereld zonder oorlog, zonder dreiging, zonder angst dat Duitsland of België binnen zouden vallen. Ik heb nooit geleerd om vragen te stellen aan de vrijheid die voor ons zo zwaarbevochten is, en ik kan me zelfs nauwelijks meer herinneren hoe het is om je paspoort te laten zien als je de grens over gaat. Het is gewoon zo. Vrede is normaal, en oorlog, dat is iets barbaars. Want oorlog is altijd barbaars. Iets uit barbaarse landen en uit een barbaars verleden. Toch?

Het is ook moeilijk voor te stellen, het idee dat we onderdrukt zouden worden door een vijand zo barbaars, dat het niet te bevatten valt. En bovendien lijkt het uit de tijd. Sinds de jaren tachtig hoor je niemand meer praten over ‘de Barbaarsche Vijand’, want dat is maar mystificerend en over-dramatisch. De laatste tijd hoor ik steeds vaker stemmen opgaan die beweren dat die beleving van de Oorlog naderhand is ontstaan en niet past bij de manier waarop we nu naar de Oorlog zouden moeten kijken. Liever dan te praten over de jaren ’40-’45, zegt men dat 4 en 5 mei moet gaan over onderdrukking en vrijheid, waar dan ook ter wereld. Maar die begrippen zijn zo abstract, zo weinig tastbaar, dat niemand precies weet wat ze echt betekenen en ons gepraat daarom zonder enige implicatie en zonder enige betekenis zal blijven.

Ik proef een angst om me heen de barbaarse vijand te benoemen, omdat ook de daders slachtoffers waren, omdat de keuze niet altijd zwart of wit was, omdat we gewend zijn geraakt te relativeren en ons simpelweg niet meer kunnen voorstellen dat er een hoger principe zou zijn, waard om je voor op te offeren.

Begrijp me niet verkeerd: dat het gros van de Nederlanders onder de bezetting noch collaborateur, noch verzetsheld was, is al sinds de jaren tachtig gemeengoed, en ik respecteer eenieders trauma, ook dat van kinderen uit foute families, zonder de behoefte om te vergelijken. Maar laten we niet dwangmatig proberen te relativeren, noch de beulen, noch de slachtoffers, noch de vernietigende apathie van de massa, want juist daarin schuilt de historische vertroebeling.

Tegen dat moderne relativisme spreekt dit gedicht. Op de binnenkant van een celdeur op het binnenhof in Den Haag stond een zinnetje gekrabbeld: ‘God, help mijn vrouw en kinderen! Ik kom wel terecht!’ Daarop geïnspireerd spreekt het juist over de tastbare implicaties van de Duitse onderdrukking. Het gaat over mensen die zich bevonden tegenover een meedogenloze vijand, maar gehoorzaamden aan het innerlijk bevel.

Zij stonden op hun post en wisten wel:
Wij zijn gering in aantal, weinig krachtig,
De vijand is barbaarsch en overmachtig,
En als hij toeslaat, treft zijn wraak ons fel
En het vergaat ons en den onzen slecht…
God sta hen bij! Wij komen wel terecht!

Het verbeeldt de bereidheid van mensen zichzelf weg te cijferen ten overstaan van een hoger doel. Telkens dat ik dit gedicht hoor, denk ik aan deze mensen, die de zeldzame helderheid van geest bezaten om met open ogen te kunnen zien wat zich afspeelde, en daar met overgave op te handelen. Dat komt op ons misschien bizar over, net zo bizar als het idee van een barbaarse vijand, maar dat is het niet en mag het ook niet zijn.

Mijn vader, vlak na de Oorlog geboren, is opgegroeid in een gezin dat, zo vermoed ik, niet bepaald patriottistisch was. Toch spreekt uit het gedicht, en met name het laatste couplet, een duidelijke vaderlandsliefde:

Prinsesse van Oranje, hoog verheven.
Die het symbool van ons verlangen zijt,
Wij weten wel: dit kost ons straks het leven,
Wij zien het licht nog slechts een korten tijd.
Maar als wij aanstonds vallen in den strijd
En eenzaam sterven op de hei in Haren,
Dan willen wij een laatsten zucht bewaren
Voor dit gebed op weg naar d’eeuwigheid:
Heer, Uw soldaat, die sneuvelt in ‘t gevecht,
Smeekt U: help Holland! Ik kom wel terecht.

Onlangs vroeg ik mijn vader hoe het kon dat hij als kind al zo geraakt was door een gedicht dat opriep je leven te geven voor het vaderland, terwijl datzelfde Holland zijn ouders verraden had. “Maar jongen,” antwoordde hij, “die mensen in het gedicht hadden juist een ander Holland voor ogen, en daar hebben ze met hun leven voor betaald.” Dat andere Holland, daarvoor is 4 en 5 mei.

Columns & Commentaar

goede voornemens

Goede voornemens

Schuldgevoel. Sportscholen en kerken lijken veel op elkaar, ontdekt Maartje.
03/02/16
Maartje Smits
Cal50_Browning_2REI_2

Hard//Talk:
Grensbewaking

Hoe scherper we de landsgrenzen bewaken hoe meer onze morele grenzen lijken te vervagen
02/02/16
Gastbijdrage
nederlandse-belgische-vlag

Kort verhaal:
Individu

Hoe goed ken jij je buren? Samen met BesteBuren organiseerde hard//hoofd de schrijfwedstrijd Gluren naar de buren. Deelnemers werden uitgedaagd om na te denken over nabuurschap tussen Nederland en Vlaanderen, nabij en over de grens. Robin Coolen won met dit verhaal over haar Vlaams-Nederlandse afkomst de publieksprijs van de wedstrijd.

01/02/16
Gastbijdrage
3694594686_be974ceebf_b

Kort verhaal:
Plan G

Samen met BesteBuren organiseerde hard//hoofd de schrijfwedstrijd Gluren naar de buren. Deelnemers werden uitgedaagd om na te denken over nabuurschap tussen Nederland en Vlaanderen, nabij en over de grens. Jutta Callebaut won met dit verhaal over de uitspraak van de G de juryprijs van de wedstrijd.
01/02/16
Gastbijdrage
Lenin

TIP:
Zoek de nostalgie

"Take a picture, soon all communist signs will be gone."
01/02/16
Gastbijdrage
16003820365_13dea60119_z

Hard//Talk:
Timmermans het schip in

Politici, opiniemakers en journalisten moeten op hun woorden passen. Verkeerde informatie kan weersproken worden, maar het kwaad is dan al geschied.
29/01/16
Dolf de Weijer
12647708_1007887792617392_610179243_n

TIP:
Voorlezen

"Ik hoorde een timbre met een vleugje shag. Rookte hij? Een onheilspellende stem, vol verlangen en rauw verdriet."
27/01/16
Bien Borren
8597549723_a560372a2b_o

Hard//Talk:
Ontevreden

Het leven in Nederland is een loterij met vele winnaars maar je moet wel een postcode hebben
26/01/16
Suzanne Schönbeck
Nevit Dilmen

TIP:
Krijtdrop

"Ik vraag me af hoe lang het zal duren voor jij, lieve lezer, toegeeft. Nu je ogen over de tekst vliegen kun je de combinatie van drop, pepermunt en anijs al bijna proeven."
25/01/16
Maartje Smits
wittevolvo_xf&m

Column:
Cider Country

Bloed in de grond en een dode vrouw in een witte Volvo. Koen brengt de kerst door op het Engelse platteland.
21/01/16
Koen Alfons
5962944238_00e2a6265c_z

Hard//Talk:
Oorzaken en afgeleiden

We moeten ons niet te snel op de borst kloppen met weliswaar belangrijke, maar vooral symbolische overwinningen die ons het zicht ontnemen op de onderliggende structuren van ongelijkheid.
21/01/16
Mirko van Pampus
ambacht

Hard//Talk:
Niemand is meer verdwaald

De technologietrein dendert voort en wacht op niemand. Jens heeft slecht nieuws voor degenen die de ontsnappingsroute van de nostalgie nemen.
19/01/16
Gastbijdrage
_Neem een koude douche_Harold Edgerton

TIP:
Neem een koude douche

Dit is niet je gedroomde leven en dromen doe je niet meer. Ron heeft de oplossing.
18/01/16
Ron Vaessen
Vacature_Leonid_Pasternak_-_The_Passion_of_creation

Vacature:
Eindredacteur Tekst

Wij zoeken een Eindredacteur Tekst!
17/01/16
Redactie
mondopmond

TIP:
Mond-op-mondbeademing

Het volgen van een reanimatiecursus leek niet zo urgent. Tot het voorval in de bus.
15/01/16
Luuk Hijne
Meer Columns & Commentaar laden »

Artistiek

nederlandse-belgische-vlag

Kort verhaal:
Individu

Hoe goed ken jij je buren? Samen met BesteBuren organiseerde hard//hoofd de schrijfwedstrijd Gluren naar de buren. Deelnemers werden uitgedaagd om na te denken over nabuurschap tussen Nederland en Vlaanderen, nabij en over de grens. Robin Coolen won met dit verhaal over haar Vlaams-Nederlandse afkomst de publieksprijs van de wedstrijd.

01/02/16
Gastbijdrage
3694594686_be974ceebf_b

Kort verhaal:
Plan G

Samen met BesteBuren organiseerde hard//hoofd de schrijfwedstrijd Gluren naar de buren. Deelnemers werden uitgedaagd om na te denken over nabuurschap tussen Nederland en Vlaanderen, nabij en over de grens. Jutta Callebaut won met dit verhaal over de uitspraak van de G de juryprijs van de wedstrijd.
01/02/16
Gastbijdrage
2951338099_37bd54edaa_o

Dit was mooi in januari

Het massale ontzag voor de brandweersirene. Mensen die je voor het raampje uitzwaaien maar dat de trein dan nog lang niet wegrijdt. Dat je in The Sims nooit game over gaat, hoeveel huizen je ook in de fik steekt.
31/01/16
Laura van der Haar
Lasse Wandschneider

DE EUROLINESGEDICHTEN

Ervoor zorgen dat grote groepen invloedrijke figuren je dood een leven lang betreuren. Dit is mijn poëtica. Iedereen en alles leren liefhebben.
17/01/16
Gastbijdrage
1

Dode-dierencollectie

Laura's dode-dierencollectie.
20/12/15
Laura van der Haar
Leeuw

Dierengedicht:
En de leeuw sprak

Heb je het al gehoord? De leeuw moet terechtstaan! Hij wordt verdacht van aasroof en opeten met voorbedachten rade.
19/12/15
Floris Solleveld
katkoek1

Audiobite:
De spinnende kat

Tijdens de Dierenweek vertelt Paula drie korte verhalen over dieren met een speciale gave. Vandaag het verhaal over de kater van een vriendin die een pijnlijke plek wist aan te wijzen.
13/12/15
Paula Lina
Het heimelijke analfabetisme van Sjors

Kort verhaal:
Het heimelijke analfabetisme van Sjors

Sjors wordt uitgeroepen tot voorlezer van het dorp. Maar kán Sjors eigenlijk wel lezen?
04/12/15
Gastbijdrage
91203906_7202c49955

De Parasiet:
Zelftesttest®

Hard//hoofd is besmet met De Parasiet. Het kunstenaarscollectief ontwikkelde de Zelftesttest® voor onze lezers.
29/11/15
Redactie
7c

Heimwee

Voor de laatste keer op reis, om daarna voor altijd thuis te blijven.   reizen kan toch ook in google maps?   zwaarder dan de rugzak   ik heb heimwee maar waarnaar toe ben ik vergeten   — Ludwig Volbeda is tekenaar. Hij houdt van landschappen bekijken, boeken lezen, brieven schrijven, machines niet begrijpen en werken in […]
26/11/15
Beeldredactie
6a

Heimwee

Reizen, terwijl je liever thuis was gebleven.   ” ik vind de vaalserberg mooier ”   nederland 1, 2 en 3   deze taal spreek ik niet   — Ludwig Volbeda is tekenaar. Hij houdt van landschappen bekijken, boeken lezen, brieven schrijven, machines niet begrijpen en werken in schetsboekjes.
19/11/15
Beeldredactie
NLBE

Wedstrijd:
Schrijvers opgelet!

Schrijf over onze zuiderburen en win een publicatie op hard//hoofd.
19/11/15
Redactie
5a

Heimwee

Soms zou je willen dat alles gewoon bleef zoals het was.   standbeeld van de thuisgebleven broer van columbus   spelfout   ik heb heimwee naar onze zoon maar zo is ze gelukkiger   — Ludwig Volbeda is tekenaar. Hij houdt van landschappen bekijken, boeken lezen, brieven schrijven, machines niet begrijpen en werken in schetsboekjes.
12/11/15
Beeldredactie
mullischuis 1

Mulisch’ werkkamer

Illustrator Aart-Jan Venema bracht een avond in Harry Mulisch' werkkamer door en neemt de kijker mee op dit bezoek.
05/11/15
Beeldredactie
4a

Heimwee

Ludwig Volbeda neemt ons met een serie tekeningen mee op reis, maar vooral ook naar het verlangen om gewoon thuis te zijn.   ik stak de tent in brand in de hoop dat ze me naar huis zouden sturen   jaloers op de slak   alleen de lucht verandert hier   — Ludwig Volbeda is tekenaar. […]
05/11/15
Beeldredactie
Meer Artistiek laden »

Journalistiek

FSM_01_1080

Nieuws in Beeld:
Het Vliegend Spaghettimonster-geloof

In The Gospel of the Flying Spaghetti Monster staat onder meer beschreven hoe de mens is ontstaan: een onzichtbaar spaghettimonster creëerde hem in een dronken bui. “Een sliert DNA, de bouwsteen van leven, lijkt enorm op de pastasoort fusilli”. Hun aanhangers, de pastafarians, gaan met vergiet als religieus hoofddeksel door het leven. En in plaats van de Tien […]
30/01/16
Beeldredactie
NiBKorea

Nieuws in Beeld:
Noord-Korea ontwikkelt katervrije alcohol

Noord-Koreaanse wetenschappers beweren een katervrij drankje te hebben ontwikkeld. Koryo is de naam en het drankje, dat 30 tot 40 procent alcohol bevat, is gemaakt van rijst en ginseng. De geloofwaardigheid van de katervrije alcohol is te betwijfelen, aangezien de wetenschapper zeggen dat de ginseng je niet alleen behoed voor katers, maar je ook kan […]
23/01/16
Beeldredactie
politie aangepast

Nieuws in Beeld:
Politie Keulen en Zweden onder vuur

De politie in Keulen en Zweden zijn onder vuur komen te liggen, nadat naar buiten is gekomen dat zij bewust door allochtonen gepleegde aanrandingen en misdrijven hebben verzwegen. Ze wilden de populairder wordende rechts-extremisten niet in de kaart spelen. Er wordt geschokt gereageerd op het stilzwijgen, de Zweedse premier noemt het verraad ten opzichte van de […]
16/01/16
Beeldredactie
HardhoofdNIBWies

Nieuws in Beeld:
Asiel voor kanaaltunnel-wandelaar

De Britse autoriteiten hebben asiel verleend aan een Sudanese vluchteling die door de kanaaltunnel naar Engeland liep. De 40-jarige man liep 50 kilometer door de donkere tunnel en moest daarbij uitwijken voor langsrazende treinen en bewakingspersoneel. Voor zover bekend is hij de eerste asielzoeker die te voet via de tunnel het kanaal is overgestoken. — […]
09/01/16
Beeldredactie
Star Wars geloof HI

Nieuws in Beeld:
In de naam van Darth Vader, de Zoon en de Heilige Geest

Een kerk in Duitsland heeft met een ietwat bizarre mis geprobeerd meer mensen te interesseren in het geloof. In de kerk werd voor circa 500, al dan niet gelovige, aanwezigen een speciale Star Wars-dienst gehouden met lichtzwaarden in plaats van wierook en teksten over overeenkomsten tussen het science fiction-epos en het christendom. Merlijn van Bijsterveld is illustrator. […]
02/01/15
Beeldredactie
Weisheitszähne-1

Dit was mooi in december

Ruigtekruiden als klit, beklierde duizendknoop, bilzekruid en gevlekte scheerling. Iemand die naast zijn rolstoel op het parkbankje is gaan zitten. Dat de lekkerste spierpijn in je buik zit.
31/12/15
Laura van der Haar
CatKiller_Optimized_540px

Nieuws in Beeld:
De kattenmoordenaar

In de omgeving van Londen is een kattenmoordenaar actief. Eerst werd gedacht dat de zes katten slachtoffer zouden zijn van een vos, maar na verder onderzoek bleken de verwondingen te zijn aangericht door een mes. Diereneigenaren is geadviseerd hun dieren, waar mogelijk, binnen te houden. Friso Blankevoort (a.k.a. Freshco) is een illustrator/designer die woont en werkt in […]
19/12/15
Beeldredactie
Begi

Dierenweek:
De dierentuin in Tbilisi

'Geen foto’s maken.' -'Geen foto's? Maar....' 'Geen foto's.'
19/12/15
Simone Peek
Taxidermie_MartineBeetz

Dierenweek:
Onder preparateurs

Zodra we het atelier binnen lopen, word ik bijna onpasselijk van de stank. Het is alsof er iets verbrand is dat niet verbrand had mogen worden. Wat is dat? ‘Oh, Jonne heeft net een schedel doorgezaagd.’
17/12/15
Sarah van Binsbergen
Illustratie ongewenste dieren LOW

Ponyburgers en rattenbillen

'Tweehonderdduizend ganzen worden jaarlijks afgeschoten. Een raadselachtige tegenstelling; die bergen ongebruikt scharrelvlees.'
17/12/15
Gastbijdrage
dode dieren

Interview:
Dichterbij dode dieren met opa en oma

Voor de dierenweek interviewde Maite de mensen in haar leven die het dichtst bij de slacht van dieren zijn geweest: haar opa en oma.
15/12/15
Maite Karssenberg
mondriaandruppel-rood

Nieuws in Beeld:
Druipverf

Kunstschilder Frank van Hemert krijgt een schadevergoeding. In de jaren 90 heeft hij tientallen schilderen gemaakt met verf van Schmincke, Fleischfarbe nr. 213, die jaren later is gaan druipen. De 35 schilderijen die hij heeft verkocht, waaronder aan het Stedelijk Museum, zijn niets meer waard. Wanneer je ze aan de muur laat hangen, wordt de vloer vies. […]
12/12/15
Beeldredactie
design baby

Nieuws in Beeld:
Geklungel met genen

150 topwetenschappers en activisten hebben in een open brief geschreven dat er een verbod moet komen op het genetisch manipuleren van menselijke embryo’s. Ze waarschuwen nu te stoppen met het sleutelen aan genen, voordat het te laat is. Ze vrezen dat wanneer dat niet gebeurd, we straks alleen nog maar perfect ‘designer baby’s‘ zullen krijgen. Gemma Pauwels is freelance […]
05/12/15
Beeldredactie
Milk_glass

Dit was mooi in november

Dat een zeepje ook vies kan worden. Scheef opgeplakte glas-in-loodstickers. Een ambulancebroeder die zijn duim naar je opsteekt omdat je hem voor laat gaan.
30/11/15
Laura van der Haar
NiBAnneStaalvliegtuig2

Nieuws in Beeld:
Turkije haalt Russische SU-24 neer

Afgelopen week haalde Turkije een Russisch gevechtsvliegtuig uit de lucht bij de Syrische grens. Hierdoor liepen de spanningen tussen de twee landen op. Inmiddels heeft Erdogan aangegeven het neerhalen van het vliegtuig te betreuren, hierdoor lijkt hij tegemoet te willen komen aan Poetin, die alleen bereid is om te praten wanneer Turkije excuses heeft aangeboden. […]
28/11/15
Beeldredactie
Meer Journalistiek laden »



Geniet je met enige regelmaat van onze artikelen? Ben je fan van hard//hoofds geweldige illustratoren, audiomakers en dichters? Dacht je al jaren: hoe zou ik hard//hoofd kunnen steunen?

Goed nieuws. Je kunt vanaf nu je dank uitdrukken in keiharde euro's en vriend van hard//hoofd worden. Wat je daarvoor terugkrijgt? Ons, alles wat we maken en eeuwige dank.

Word vriend van hard//hoofd