13 december 2011

Optische illusies

◊ entree

Entree

Gedurende het hele jaar zal hard//hoofd in het kader van zogenoemde Late Night Café’s wederom samenwerken met Entrée. De zes edities van het Late Night Café zijn elk gekoppeld aan een eigen thema. Elke editie wordt aan twee van onze redactieleden de opdracht gegeven een bijdrage te leveren, geïnspireerd op het thema van de betreffende avond. Het resultaat hiervan verschijnt op onze website en zal op de Late Nights eveneens onderdeel uitmaken van het programma. Deze keer (vrijdag 16 december) is het thema ‘Illusies’. Onze huisneurobioloog Brankele Frank schreef een artikel binnen dit thema, dat op de avond zelf ook te vinden zal zijn.

Op de kanalen van de sociale media doen optische illusies het goed: plaatjes die ervoor zorgen dat je niet weet wat je ziet. De oude vrouw/jonge vrouw, de bewegende spiralen en het vrouwenhoofd in het mannenhoofd kwamen afgelopen maand allemaal weer eens voorbij. Onlangs zag Brankele een mindfuck waar ze erg van onder de indruk was. En zij weet hoe het werkt – ongeveer zoals bowlen.

Er circuleert een interessant plaatje op Facebook. Een negatief van een in badpak gehulde mooie vrouw. Niet geheel onalledaags, ben je wellicht geneigd te zeggen. Op het wereldwijde web doen wel meer plaatjes van haast ontblote vrouwen de ronde. Maar deze vrouw is een illusie. Niet omdat ze de gewone sterveling met haar onaardse schoonheid op de feiten drukt – voor de man het onvermogen haar te kunnen krijgen, voor de vrouw de uren in de sportschool die er voor het volgende badpakmoment zouden moeten volgen – nee, deze vrouw onthult een eigenaardig visueel fenomeen. Als je een aantal seconden naar de wat blauw uitgeslagen vrouw kijkt, je ogen sluit, en ze direct daarna geopend op een witte muur richt, zie je diezelfde vrouw in normale kleuren. Smurf wordt mens, zoiets. Hoe kan dat? En wat heeft het met bowlen te maken?

Instructie: Fixeer je ogen op de rode neus, en kijk 30 seconden lang zonder te knipperen naar de foto. Sluit dan je ogen en kijk naar een witte achtergrond, terwijl je met je ogen knippert. Kijk en huiver!

Kegeltjes

Wanneer er licht van de buitenwereld op je ogen valt, schiet het met de vaart van een professioneel door Jesus Quintana gegooide bowlingbal door je pupil, waarna het terechtkomt op de achterkant van je oogbol. Hier bevindt zich je netvlies, de retina. In je retina zitten miljoenen lichtgevoelige cellen, fotoreceptoren, die het licht opnemen. Ze zijn te verdelen in ‘staafjes’ en ‘kegeltjes’. Beide typen receptoren zetten het licht om in signalen die je hersenen kunnen verwerken. Staafjes hebben weinig licht nodig om geactiveerd te worden, en interpreteren de lichtsterkte. De kegeltjes hebben wel helder licht nodig voor activatie, en die zijn verantwoordelijk voor het waarnemen van kleuren. Vandaar dat het bij schemering lastiger wordt om kleuren te onderscheiden: de bowlingbal van licht krijgt de kleurontwarende kegeltjes niet omver, maar de staafjes wel.

De menselijke retina is een bowlingbaan voor extreem motorisch gestoorden, waar zo’n vijf miljoen kegeltjes op het einde van de baan staan. Er gaan er dus altijd wel een paar om, en welke dat precies zijn bepaalt wat je ziet. De kegeltjes kun je verdelen in drie verschillende typen. Grofweg is er een type kegeltje voor rood, blauw of groen licht. De golflengte en intensiteit van het licht, die de kleur en helderheid bepalen, stimuleren bepaalde typen kegeltjes. Uit de combinatie van geactiveerde kegeltjes wordt vervolgens afgeleid welke kleur je ziet. Als een ‘groen’ en een ‘blauw’ kegeltje tegelijk worden omgegooid, zie je de kleur cyaan (een blauwig turquoise).

Groen is het nieuwe blauw

Tot zover het inleidende college zicht. Maar hoe komt het nou dat we een vrouw-in-badpak in kleuren van vlees en bloed zien wanneer we naar een witte muur kijken, terwijl we haar even tevoren slechts in negatieven gehuld zagen? Dit komt door gewenning. Al die kegeltjes zijn cellen die signalen doorgeven. Ook cellen kunnen moe worden als er continu aanspraak op ze wordt gemaakt. Normaal gesproken maken je ogen voortdurend kleine bewegingen, zodat het licht dat op je retina valt steeds een beetje verschuift en de lichtgevoelige cellen telkens net een ander signaal binnenkrijgen. Als je je blik fixeert forceer je de kegeltjes echter tot uitputting. Als een kegel eenmaal is omgegooid moet-ie immers weer worden opgeraapt voordat er weer een bowlingbal tegenaan gesmeten kan worden. Het licht dat vervolgens binnenvalt moet dan door kegeltjes met een andere kleurgevoeligheid worden geïnterpreteerd, en die geven een ‘verkeerd’ signaal door. Zo kan blauw licht bijvoorbeeld als groen gezien worden.

Het hierboven omschreven gewenningseffect, dat optreedt als één soort kegeltje langere tijd achtereen gestimuleerd wordt, zorgt voor ‘nabeelden’. De bekendste variant hiervan is die van de dot licht die in je ogen blijft hangen nadat een bevriende amateurfotograaf weer eens totaal onverwachts de flits in je gezicht liet schitteren, ‘omdat dat van die leuke spontane foto’s geeft’. Beelden kunnen dus letterlijk op je netvlies blijven staan. Maar dan zijn we er nog niet. Het zou namelijk wel heel toevallig zijn als het licht – in het geval van deze badpakmevrouw – na overstimulatie van bepaalde kegeltjes, precies díe kegeltjes activeert die haar lichaams- en haarkleur accuraat weergeven. Het geheim is dat nabeelden altijd kleuren hebben die complementair zijn aan de kleuren die in eerste instantie werden waargenomen.

Illustratie: Gemma Pauwels

Je visuele systeem werkt op een antagonistische manier: als de ene kleur aanstaat, staat de andere kleur uit. In het wetenschappelijke kleursysteem bestaan er drie paren van primaire kleuren, die tegenover elkaar staan in de kleurencirkel: rood-cyaan, blauw-geel en groen-magenta (een soort paars). Als de groene kegeltjes allemaal omvergeworpen zijn en niet meer opstaan, zal de aangegooide groene bowlingbal zich bij gebrek aan beter automatisch tegen de kegeltjes keilen die gevoelig zijn voor magenta. Hierdoor interpreteren je hersenen magenta, terwijl ze eigenlijk groen licht zien. Hetzelfde gebeurt bij de badpakvrouw; je ziet haar complementaire kleuren.

We zien niet wat we zien

Voor de mensen die echt van mindfucks houden: nabeelden kunnen ook volledig stilstaande figuren optisch in beweging krijgen, een illusie die tot stand komt doordat onze ogen over het figuur heen en weer bewegen (zie deze link met paarse bolletjes die groen lijken te worden en dan ook nog in de rondte gaan draaien – het moet niet gekker worden).

We zien dingen die er niet zijn, zien kleuren omgekeerd en zetten stillevens om in een perpetuum mobile, puur omdat het innerlijke oog af en toe wat vermoeid raakt. Het bowlingspel in onze ogen bepaalt hoe we de buitenwereld uiteindelijk zien, en of we groen licht daadwerkelijk als groen interpreteren. Ziedaar hoe bowlen opeens een filosofische betekenis kan krijgen: onze geest is de grensrechter van de waarheid.

Columns & Commentaar

vvd4568-64

RE:
Kaartenhuis der Liberalen

"Mijn hemel, het houdt maar niet op." Als je dacht dat de VVD maar één bonnetjesschandaal had, lees dan gauw verder.
26/03/15
Mirko van Pampus
Illustratie Berber Teunissen

Column:
Foetsie

Of ze wil of niet, Laura blijft urenlang grasduinen in een site met ongeïdentificeerde doden. "Bij ieder gezicht - van het jaar 1960 tot 8 maart 2015 - dringt zich onmiddellijk een verhaal op."
25/03/15
Laura van der Haar
Koen_TIP_Woorden

TIP:
Woorden

Iemand gebruikt het woord 'gading'. Dit zet Koen aan het denken over woorden. Stromende woorden, sprekende woorden, uitgewoonde woorden.
23/03/15
Koen Alfons
eerste schooldag

Column:
Eerste schooldag

Over terugblikweigering en tompoezengekraak tussen melktanden.
18/03/15
Kasper van Royen
notwist

Alles vijf sterren:
Muziekalbums

Verhalen voor op een regenachtige dag, vlak voor het slapen gaan of 's middags in de zon. Ilona raadt drie podcasts aan.
17/03/15
Redactie
Maartje_Hommelen

TIP:
Hommelen

Maartje ontdekt hoe fijn 'hommelen' kan zijn. "Als twee lome hommels stapten we in een dubbeldekker, lieten ons, niet geheel expres, de verkeerde kant op rijden, namen de bus weer terug, dronken om 14:00 uur ons eerste glas wijn en lagen om 21:00 uur rozig in bed."
16/03/15
Maartje Smits
GW-Rotterdam-DSC_0218

Hard//talk:
Wilders’ besmettelijkheid

Jules mist het vuur van Wilders. "Het was als een woeste tirade van je racistische buurman: de taal is dreigend, maar de man erachter is volstrekt ongevaarlijk."
13/03/15
Gastbijdrage
hardhoofd_002_72

Column:
Slikken of spugen

Laura en haar vriendin Jackie tilden het begrip gezelschapsspel naar een extremer level. Van superlekker via supervies en ziekmakend naar bijna fataal.
11/03/15
Laura van der Haar
Laura_Museum Vrolik_DEF

TIP:
Museum Vrolik

Laura bezocht Museum Vrolik, de plek voor aangeboren afwijkingen op sterk water. "Hersenen met opgespoten bloedvaten, bijvoorbeeld. Of skeletten, waarop de verwoestende effecten van syfilis zich uiterst gedetailleerd aftekenen."
09/03/15
Laura van der Haar
179066848_d2b6420347_z

Hard//talk:
Het nieuwe feminisme

"Waarom las ik niets over situaties waarbij veiligheid, leven en clitoris van de vrouw op het spel staan? Over feminisme hoef je niet eindeloos te ouwehoeren en het is ook geen hobby."
06/03/15
Miriam van Ommeren
Drie oplichters

Column:
Drie oplichters

Het is nooit leuk om opgelicht te worden. Helemaal niet als er een zaal vol mensen op je wacht.
04/03/15
Kasper van Royen
Floris-Le_Serment_du_Jeu_de_paume

RE:
Democratie uitvinden

De bezetting van het Maagdenhuis, het bestuursgebouw van de Universiteit van Amsterdam, was spontaan. Eenmaal binnen rees bij de bezetters de vraag: wat nu? Het was fascinerende televisie, de livestream uit het Maagdenhuis afgelopen woensdag. Niet eens zozeer omdat het Maagdenhuis bezet werd; want zodra je eenmaal binnen bent, bestaat een bezetting vooral uit eindeloos [...]
03/03/15
Floris Solleveld
TIP_Maite_Lonely Monkey

TIP:
Lonely Monkey

Maite vindt troost bij een treurend aapje. "Kiek toch dat gezichtje, dacht ik in mijn moeders Achterhoekse accent. Kiek die knietjes. Dat kleine roze blommeke links van z’n pluizige oortje. Die opgetrokken wenkbrauwtjes en dat pruilende mondje."
02/03/15
Maite Karssenberg
Sanneke Duijf

Memory Machine:
Vertrouwd en o zo vreemd

Jan bekeek de serie van Wim Kayzer uit 1995. Over herinneren en vergeten. Over Thomas Rosenboom, joggend in spijkerbroek.
01/03/15
Jan Postma
Emy boek 2003

Bekentenissen van een mislukt model

Ze was veertien jaar, alto en onzeker en wilde dolgraag mooi gevonden worden. Voor Emy kwam de ultieme pubermeisjesdroom uit: ze werd model.
27/02/15
Emy Koopman
Meer Columns & Commentaar laden »

Artistiek

Keer je FB vrienden niet de rug toe

Keer je Facebookvrienden de rug toe

Het is zonneklaar. Wie niet liket, maakt dat ‘ie wegkomt. Ron is verworden tot een arrogante kluizenaar die niet meedoet aan het sociale spel.
Vandaag
Gastbijdrage
Alexei

Kort verhaal:
Wilma

Het is 1989 en de vader van Koen heeft een nieuwe vriendin. "Ik had zelf verkering. Ik wist wat dat betekende. Het beeld van mijn vaders friemelende vingers en een bh-bandje – nee."
26/03/15
Koen Alfons
een-man-loopt-het-strand-af-10 (gesleept)

Memory Machine:
dagen door webcams de zee

Het is een troostende gedachte dat je de meeste dagen toch weer vergeet, maar daar kun je beter niet te vaak aan denken.
22/03/15
Maartje Smits
op donderdag wandel ik met - 600

Stiftgedicht:
Niks nieuws

Geert Simonis leest de krant met een stift. Op hard//hoofd deelt hij iedere maand een artikel dat hij vakkundig van overbodige woorden heeft ontdaan. De Morgen, zaterdag 31 jan 2015, p. 2.
16/03/15
Gastbijdrage
kijken-waar-ik-niet-kijken-kan.i-do-feel-here

Hard//oog:
Kijken waar ik niet kijken kan

'Kijken waar ik niet kijken kan,' een poging om de psyche van iemand die dichtbij staat te doorgronden, zonder dat dit daadwerkelijk lukt. Korte film van Rachel Heemskerk.
15/03/15
Videoredactie
Memory Machine2

Memory Machine:
Janken geblazen

'Wat huilde ik toen J (de tweede J trouwens uit een fier rijtje J’s) schreef dat hij me nooit meer wilde zien. Én toen hij me direct daarna telefonisch smeekte om toch nog kerst bij zijn ouders te vieren.'
15/03/15
Laura van der Haar
HH2

Memory Machine:
Openbare executie (II)

Tijdens de manifestatie ‘Memory Machine‘ van culturele stichting Castrum Peregrini onderzoeken we de invloed die herinneringen hebben op onze identiteit. Paula vangt in een korte reeks audiocollages de herinneringen van afgenomen meubilair. Illustratie: Wies Paree   Bij een openbare executieverkoop worden spullen verkocht van mensen die failliet zijn gegaan, schulden hebben of om een andere [...]
15/03/15
Paula Lina
inboedel1_DEF

Memory Machine:
Openbare executie (I)

In een korte reeks audioverhalen vangt Paula de herinneringen van afgenomen meubilair.
08/03/15
Paula Lina
youandme

Hard//oog:
Me and you

'Me and you', een korte film van Jurian Strik
07/03/15
Videoredactie
waanzin

De Keldercast:
Waanzin

Nikki, Emy en Miriam bespreken waanzinnige boeken. De boekenpodcast voor wie wil horen wat er zoal te lezen valt en niet bang is om af en toe de diepte in te gaan.
07/03/15
Audioredactie
IMG_5419

AH-verhaal:
Beste Albert Heijn

Ik dool van de afdeling vlees, naar de afdeling kaas. Heb er elke dag zin in, maar telkens weer: helaas.
06/03/15
Anna van Leeuwen
14369385894_5a2e2254a3_o (1)

Taalverwarringen:
Langs

Langslopen betekent in Brabant alles behalve de standaarddefinitie. In Taalverwarringen gaat Paula op zoek naar de betekenis en herkomst van vreemde woorden. Foto: templelogic – P.S. Vond u dit een goed verhaal? Zou u graag willen dat hard//hoofd nog vele jaren bestaat? Steun ons dan, als een échte vriend, in keiharde euro’s.
02/03/15
Paula Lina
Je hoofd vergeten

Memory Machine:
Je hoofd vergeten

- Lasse Wandschneider (1989) is een Berlijnse illustrator en graphic novelist. Deze publicatie is onderdeel van de ‘vergeetzondagen’ in samenwerking met Castrum Peregrini.
01/03/15
Gastbijdrage
Schrijven over J

Schrijven over J.

'Ik kwam van een reis in Spanje met een man die in een bus woont, waardoor ik genoodzaakt was om mijn liefde uit te leven in een ruimte van drie vierkante meter.'
26/02/15
Julie Cafmeyer
Ill_Lasse_MarwinVos

Gedicht:
Tegelijk passeert ze, en keert ze terug

als je begint te lezen verwacht je dat het over geld gaat
24/02/15
Gastbijdrage
Meer Artistiek laden »

Journalistiek

Schermafbeelding 2015-03-22 om 16.37.43

Hard//oog:
De eerste blik (III)

De ontmoeting ligt in het verleden en is zelfs met de geboorten van kinderen bezegeld. De vonk is overgesprongen, maar hoe ging het ook alweer? Voor de vergeetzondagen doken drie stellen in hun herinnering naar het moment van de eerste blik. Ingrid & Hans:
22/03/15
Videoredactie
Schermafbeelding 2015-03-21 om 17.25.59

Hard//oog:
De eerste blik (II)

De ontmoeting ligt in het verleden en is zelfs met de geboorten van kinderen bezegeld. De vonk is overgesprongen, maar hoe ging het ook alweer? Voor de vergeetzondagen doken drie stellen in hun herinnering naar het moment van de eerste samenkomst. Jetske & Maarten  
22/03/15
Videoredactie
Schermafbeelding 2015-03-21 om 17.32.51

Hard//oog:
De eerste blik (I)

De ontmoeting ligt in het verleden en is zelfs met de geboorten van kinderen bezegeld. De vonk is overgesprongen, maar hoe ging het ook alweer? Voor de vergeetzondagen doken drie stellen in hun herinnering naar het moment van de eerste blik. Simon & Meta  
22/03/15
Videoredactie
Gemma Pauwels

Nieuws in beeld:
Mechanische handen

‘Robothanden kunnen moeilijk omgaan met de diverse vormen van groente en fruit. Er ligt een enorme kans voor ondernemers om grijpers te maken die dat wel kunnen.’ – Gemma Pauwels is freelance illustrator en kunstenaar. Haar illustraties zijn als een bouwwerk: meerdere illustratieve elementen worden samengevoegd om zo een nieuw verhaal te vertellen.
21/03/15
Beeldredactie
6924666559_34a6363c72_z

Detroit Detour (III)

Detroit. Ooit de stad van de Amerikaanse auto-industrie, nu een omweg die niemand wil nemen. Detroit is een spookstad geworden, berucht door brandstichting en misdaadcijfers. Maar er lijkt iets te veranderen. Er zijn mensen die koppig vasthouden aan de schoonheid van het kapotte en doelbewust kunst inzetten om Detroit te verbeteren. Katharina Smets dwaalt alleen [...]
20/03/15
Audioredactie
Zaal_Halina_Reijn_Jan_Lievens_Vanitasstilleven_olieverf_op_paneel_CR__collectie_Museum_de_Fundatie_Zwolle__Heino-Wijhe

Tussen Kunst en Ko:
Onverwacht doordraaien in een pop-up museum

Ko van 't Hek bezoekt het DWDD Pop-up Museum. Lyrisch zijn is makkelijk, haten ook. De nuance vinden blijkt lastiger.
20/03/15
Gastbijdrage
ReVerzadiging

RE:
De verzadiging der dingen

"Lichtpuntje is dat de verzadiging van een dubbelhoornige neushoornvogel een uur duurt en de gruweldaden van IS zeven maanden."
19/03/15
Gastbijdrage
10985256_10203780962346063_7727132894598402738_n

Bildung heute?

“Ik moet nodig eens repolitiseren”, schreef Floris aan een bevriende politiek filosoof na de bezetting van het Maagdenhuis. Over hoe we lering kunnen trekken uit de onderwijsrevoluties van toen.
17/03/15
Floris Solleveld
Rokjesdag

Nieuws in Beeld:
Rokjesdag

Illustratie: Liesbeth de Feijter
14/03/15
Beeldredactie
9754169231_11f42331a7_z

Detroit Detour (II)

Detroit, ooit dé stad van de Amerikaanse auto-industrie, nu een omweg die niemand wil nemen. Detroit is een spookstad geworden, berucht door brandstichting en misdaadcijfers. Maar er lijkt iets te veranderen. Er zijn mensen die koppig vasthouden aan de schoonheid van het kapotte en doelbewust kunst inzetten om Detroit te verbeteren. Katharina Smets dwaalt alleen [...]
13/03/15
Audioredactie
3272425292_7c4fa01365_o

RE:
Familiedrama

“Enge man?”, bluf ik. Ik voel mijn wangen rood worden.
12/03/15
Paula Lina
tina_hardhoof

Memory Machine:
Een liefde lang (IV)

In een korte serie vertellen oudere echtparen over hun herinneringen aan de liefde. Deze keer: Tina en Herman. Tina Huybrechts (77) en Herman Oliviers (77) leerden elkaar in 1957 kennen en trouwden in 1961. Hun jongste zoon, Erwin, stierf op 17-jarige leeftijd in een auto-ongeluk. Ze wonen in Hove in het huis waar Herman geboren [...]
08/03/15
Joyce de Badts
Sorry - Merlijn Bijsterveld

Nieuws in beeld:
De gaskraan blijft lopen

“Afgelopen dinsdag heeft VVD Minister Kamp zijn excuses aangeboden aan de bevolking van Groningen. Kamp reageerde met zijn uitspraken op de conclusie van de Onderzoekraad voor Veiligheid (OVV), dat de veiligheid van de bewoners ondergeschikt is geweest aan de opbrengst van de gaswinning. ‘Kamp zegt sorry, maar laat de gaskraan open’” – Merlijn Bijsterveld is [...]
07/03/15
Beeldredactie
5083975322_2a01a77787_z

Detroit Detour (I)

"Een gebied, kaalgeslagen door de mono-industrie" Katharina dwaalt door de spookstad Detroit.
06/03/15
Audioredactie
Schermafbeelding 2015-03-03 om 17.56.41

Hard//oog:
Interview Spinvis

Op hard//hoofd festival Het Proces speelde Spinvis een akoestische liveset. Achter de schermen nam Lisa Doeland een interview af met frontman Erik de Jong. Over liedjes schrijven, toeval en fouten maken. Speeltijd: 24 minuten
04/03/15
Videoredactie
Meer Journalistiek laden »



Geniet je met enige regelmaat van onze artikelen? Ben je fan van hard//hoofds geweldige illustratoren, audiomakers en dichters? Dacht je al jaren: hoe zou ik hard//hoofd kunnen steunen?

Goed nieuws. Je kunt vanaf nu je dank uitdrukken in keiharde euro's en vriend van hard//hoofd worden. Wat je daarvoor terugkrijgt? Ons, alles wat we maken en eeuwige dank.

Word vriend van hard//hoofd