13 december 2011

Optische illusies

◊ entree

Entree

Gedurende het hele jaar zal hard//hoofd in het kader van zogenoemde Late Night Café’s wederom samenwerken met Entrée. De zes edities van het Late Night Café zijn elk gekoppeld aan een eigen thema. Elke editie wordt aan twee van onze redactieleden de opdracht gegeven een bijdrage te leveren, geïnspireerd op het thema van de betreffende avond. Het resultaat hiervan verschijnt op onze website en zal op de Late Nights eveneens onderdeel uitmaken van het programma. Deze keer (vrijdag 16 december) is het thema ‘Illusies’. Onze huisneurobioloog Brankele Frank schreef een artikel binnen dit thema, dat op de avond zelf ook te vinden zal zijn.

Op de kanalen van de sociale media doen optische illusies het goed: plaatjes die ervoor zorgen dat je niet weet wat je ziet. De oude vrouw/jonge vrouw, de bewegende spiralen en het vrouwenhoofd in het mannenhoofd kwamen afgelopen maand allemaal weer eens voorbij. Onlangs zag Brankele een mindfuck waar ze erg van onder de indruk was. En zij weet hoe het werkt – ongeveer zoals bowlen.

Er circuleert een interessant plaatje op Facebook. Een negatief van een in badpak gehulde mooie vrouw. Niet geheel onalledaags, ben je wellicht geneigd te zeggen. Op het wereldwijde web doen wel meer plaatjes van haast ontblote vrouwen de ronde. Maar deze vrouw is een illusie. Niet omdat ze de gewone sterveling met haar onaardse schoonheid op de feiten drukt – voor de man het onvermogen haar te kunnen krijgen, voor de vrouw de uren in de sportschool die er voor het volgende badpakmoment zouden moeten volgen – nee, deze vrouw onthult een eigenaardig visueel fenomeen. Als je een aantal seconden naar de wat blauw uitgeslagen vrouw kijkt, je ogen sluit, en ze direct daarna geopend op een witte muur richt, zie je diezelfde vrouw in normale kleuren. Smurf wordt mens, zoiets. Hoe kan dat? En wat heeft het met bowlen te maken?

Instructie: Fixeer je ogen op de rode neus, en kijk 30 seconden lang zonder te knipperen naar de foto. Sluit dan je ogen en kijk naar een witte achtergrond, terwijl je met je ogen knippert. Kijk en huiver!

Kegeltjes

Wanneer er licht van de buitenwereld op je ogen valt, schiet het met de vaart van een professioneel door Jesus Quintana gegooide bowlingbal door je pupil, waarna het terechtkomt op de achterkant van je oogbol. Hier bevindt zich je netvlies, de retina. In je retina zitten miljoenen lichtgevoelige cellen, fotoreceptoren, die het licht opnemen. Ze zijn te verdelen in ‘staafjes’ en ‘kegeltjes’. Beide typen receptoren zetten het licht om in signalen die je hersenen kunnen verwerken. Staafjes hebben weinig licht nodig om geactiveerd te worden, en interpreteren de lichtsterkte. De kegeltjes hebben wel helder licht nodig voor activatie, en die zijn verantwoordelijk voor het waarnemen van kleuren. Vandaar dat het bij schemering lastiger wordt om kleuren te onderscheiden: de bowlingbal van licht krijgt de kleurontwarende kegeltjes niet omver, maar de staafjes wel.

De menselijke retina is een bowlingbaan voor extreem motorisch gestoorden, waar zo’n vijf miljoen kegeltjes op het einde van de baan staan. Er gaan er dus altijd wel een paar om, en welke dat precies zijn bepaalt wat je ziet. De kegeltjes kun je verdelen in drie verschillende typen. Grofweg is er een type kegeltje voor rood, blauw of groen licht. De golflengte en intensiteit van het licht, die de kleur en helderheid bepalen, stimuleren bepaalde typen kegeltjes. Uit de combinatie van geactiveerde kegeltjes wordt vervolgens afgeleid welke kleur je ziet. Als een ‘groen’ en een ‘blauw’ kegeltje tegelijk worden omgegooid, zie je de kleur cyaan (een blauwig turquoise).

Groen is het nieuwe blauw

Tot zover het inleidende college zicht. Maar hoe komt het nou dat we een vrouw-in-badpak in kleuren van vlees en bloed zien wanneer we naar een witte muur kijken, terwijl we haar even tevoren slechts in negatieven gehuld zagen? Dit komt door gewenning. Al die kegeltjes zijn cellen die signalen doorgeven. Ook cellen kunnen moe worden als er continu aanspraak op ze wordt gemaakt. Normaal gesproken maken je ogen voortdurend kleine bewegingen, zodat het licht dat op je retina valt steeds een beetje verschuift en de lichtgevoelige cellen telkens net een ander signaal binnenkrijgen. Als je je blik fixeert forceer je de kegeltjes echter tot uitputting. Als een kegel eenmaal is omgegooid moet-ie immers weer worden opgeraapt voordat er weer een bowlingbal tegenaan gesmeten kan worden. Het licht dat vervolgens binnenvalt moet dan door kegeltjes met een andere kleurgevoeligheid worden geïnterpreteerd, en die geven een ‘verkeerd’ signaal door. Zo kan blauw licht bijvoorbeeld als groen gezien worden.

Het hierboven omschreven gewenningseffect, dat optreedt als één soort kegeltje langere tijd achtereen gestimuleerd wordt, zorgt voor ‘nabeelden’. De bekendste variant hiervan is die van de dot licht die in je ogen blijft hangen nadat een bevriende amateurfotograaf weer eens totaal onverwachts de flits in je gezicht liet schitteren, ‘omdat dat van die leuke spontane foto’s geeft’. Beelden kunnen dus letterlijk op je netvlies blijven staan. Maar dan zijn we er nog niet. Het zou namelijk wel heel toevallig zijn als het licht – in het geval van deze badpakmevrouw – na overstimulatie van bepaalde kegeltjes, precies díe kegeltjes activeert die haar lichaams- en haarkleur accuraat weergeven. Het geheim is dat nabeelden altijd kleuren hebben die complementair zijn aan de kleuren die in eerste instantie werden waargenomen.

Illustratie: Gemma Pauwels

Je visuele systeem werkt op een antagonistische manier: als de ene kleur aanstaat, staat de andere kleur uit. In het wetenschappelijke kleursysteem bestaan er drie paren van primaire kleuren, die tegenover elkaar staan in de kleurencirkel: rood-cyaan, blauw-geel en groen-magenta (een soort paars). Als de groene kegeltjes allemaal omvergeworpen zijn en niet meer opstaan, zal de aangegooide groene bowlingbal zich bij gebrek aan beter automatisch tegen de kegeltjes keilen die gevoelig zijn voor magenta. Hierdoor interpreteren je hersenen magenta, terwijl ze eigenlijk groen licht zien. Hetzelfde gebeurt bij de badpakvrouw; je ziet haar complementaire kleuren.

We zien niet wat we zien

Voor de mensen die echt van mindfucks houden: nabeelden kunnen ook volledig stilstaande figuren optisch in beweging krijgen, een illusie die tot stand komt doordat onze ogen over het figuur heen en weer bewegen (zie deze link met paarse bolletjes die groen lijken te worden en dan ook nog in de rondte gaan draaien – het moet niet gekker worden).

We zien dingen die er niet zijn, zien kleuren omgekeerd en zetten stillevens om in een perpetuum mobile, puur omdat het innerlijke oog af en toe wat vermoeid raakt. Het bowlingspel in onze ogen bepaalt hoe we de buitenwereld uiteindelijk zien, en of we groen licht daadwerkelijk als groen interpreteren. Ziedaar hoe bowlen opeens een filosofische betekenis kan krijgen: onze geest is de grensrechter van de waarheid.

Columns & Commentaar

Koen_Weekend_Frank Sinatra

TIP:
Tom Cruise-weekend

Koen houdt een Tom Cruise-weekend.
29/06/15
Koen Alfons
Spelletje

Column:
Spelletje

Kasper zie het als zijn opvoedkundige taak om Annika zo vaak mogelijk te laten verliezen.
26/06/15
Kasper van Royen
11536517_10207354015034466_4088402072394418304_o

TIP:
Druiven

Tijdens haar jeugd in Limburg zocht Paula naar een manier om de verveling te verdrijven. Druiven bleken daar het perfecte fruit voor te zijn.
26/06/15
Paula Lina
7182988273_92c3d8052a_b

TIP:
Minijob in Berlijn

De Nederlandse aangeharkte steden en de haastige cultuur kan gaan vervelen. Sophie heeft de oplossing: neem een Minijob in Berlijn en tap biertjes voor vijf euro per uur.
22/06/15
Gastbijdrage
ZONDAGSCHRIJVER 4 JOOST DEKKERS 600

Een fanbriefroman. Een egodocument (IV)

'Lieve David, Ik hoop dat je op deze brief wel persoonlijk reageert, ook al koester ik de mail van je personal assistant met liefde.'
21/06/15
Gastbijdrage
Olea_europaea_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-229

TIP:
Vertrouw op de verlanglijst

Luuk moet een cadeautje kopen voor zijn moeder en belandt ongewild in een olijfoliewinkel.
19/06/15
Gastbijdrage
LL schrijfwedstrijd artwork

Win!

Lowlands is al jaren veel te duur, maar gelukkig hebben ze daar zelf sinds drie jaar zelf iets op bedacht: De Grote Lowlands Schrijfwedstrijd.
16/06/15
Redactie
DP275725

TIP:
Doe het niet

Veel problemen ontstaan omdat mensen iets doen. Daarom besluit Jozien niets meer te doen.
15/06/15
Jozien Wijkhuijs
Macarons

TIP:
Lunch met macarons

Maite moet zes euro betalen voor een 'koekie'. Ze gaat in strijd met de calvinist in haarzelf en luncht vandaag met macarons.
12/06/15
Maite Karssenberg
4608963722_3e2c720e61_o

Hard//Talk:
Opgedrongen ambitie

De keuze voor een universitaire opleiding lijkt tegenwoordig meer een automatisme dan een actieve keuze. Minister Bussemaker stelde hierbij haar vraagtekens en krijgt bijval van Paula.
11/06/15
Paula Lina
8092627525_1564e8ceb7_b

Hard//Talk:
Weg met de wetenschap

De moderne samenleving is de weg kwijt en we vliegen alternatieve genezers in om ons weer richting te geven. Een gevaarlijke ontwikkeling volgens Jules.
09/06/15
Gastbijdrage
Martin Van Maele - La Grande Danse macabre des vifs

TIP:
Aangifte doen

'Het was, had ik gegoogeld, tenslotte “schending van de eerbaarheid” wat mij was overkomen.' Deze keer doet Maartje aangifte. Ook voor alle andere keren dat ze het niet heeft gedaan.
08/06/15
Maartje Smits
2375279538_87a8cf485f_b

Hard//Paratalk:
Berg je maar

Wanneer wij weten wat we te verbergen hebben, is het te laat. Suzanne kijkt met argusogen naar de algemene gelatenheid als het gaat om het verzamelen van persoonsgegevens.
07/06/15
Suzanne Schönbeck
Paranoia

ParaTIP:
Cultiveer je achterdocht

Paranoia is niet alleen maar slecht. Lijdt gastredacteur Ron aan overmatige achterdocht, zoals Wikipedia suggereert, of is het gezonde alertheid?
05/06/15
Gastbijdrage
wc-fluisteraar

ParaColumn:
De wc-fluisteraar

Na meerdere verstoppingen van zijn wc-pot besluit Kasper toch maar een holistische loodgieter in te schakelen. 'Dit moet over de jaren zijn opgebouwd. Hier zijn voorvaderen bij betrokken.’
03/06/15
Kasper van Royen
Meer Columns & Commentaar laden »

Artistiek

ZONDAGSCHRIJVER 5 JOOST DEKKERS 600

Een fanbriefroman. Een egodocument (V)

'Lieve Marilyn, Deze zomer werd ik ineens fan van je. Niet van je muziek, maar van je radicaliteit. Op een rare manier vond ik je ook aantrekkelijk.'
28/06/15
Gastbijdrage
normandie

Naar Normandië

In 1993 probeerde het gezin van Olga in een ruk naar Normandië te rijden. Dit mislukte.
25/06/15
Olga Kortz
unnamed

Gedicht:
Uitzicht op een park met enorme bomen

Mijn collega’s en ik lachen dan de lach van mensen die weten dat ze bevoorrecht zijn maar uit beleefdheid zwijgen.
21/06/15
Gastbijdrage
Lasse Wandschneider

DE EUROLINESGEDICHTEN

Hoe kan ik een artistiek en intellectueel bevredigend leven leiden? En er toch uitzien als Vin Diesel in ‘xXx’ (2002)?
14/06/15
Gastbijdrage
ZONDAGSCHRIJVER 3 JOOST DEKKERS 600

Een fanbriefroman. Een egodocument (III)

'Lieve Antonin, Heb jij nooit de verleiding gehad de mensen de zaal uit te jagen? Te zeggen: trek asjeblieft de echte wereld in, er valt hier niks te beleven dat je daar niet duizendmaal mooier, gruwelijker en grappiger kan vinden.'
14/06/15
Gastbijdrage
glas 2 600px

I wrote about you

'De bekentenis was duidelijk: ik had iets met haar ex-vriend. We waren vriendinnen, dus dit diende besproken te worden.'
12/06/15
Julie Cafmeyer
ZONDAGSCHRIJVER 2 JOOST DEKKERS

Een fanbriefroman. Een egodocument (II)

'Lieve Patti, Ik ken je pas sinds de zomer.'
07/06/15
Gastbijdrage
image

Paramixtape

Een kleine verzameling nummers over buitengewone verschijnselen; van je ziel verkopen tot achtervolgingswaan.
07/06/15
Redactie
Parascoop

Parascoop

De sterren hebben het allemaal al voor je bedacht. De Parascoop vertelt je uit welke hoek de komende tijd het gevaar komt, wie jij kan verlichten met je geniale inzichten en dat je niet gek bent als je denkt dat je Napoleon bent.
07/06/15
Simone Peek
DP233970

Paraweek:
De hondenfluisteraar

In de zomer van 2012 was ik op Sardinië. Mijn relatie dreigde op de klippen te lopen, ik hoopte in de verzengende hitte van het Italiaanse eiland antwoorden te vinden.
06/06/15
Olga Kortz
hardhoofdkussenbewerkt

Kort verhaal:
Het kussen

Huiselijk geweld komt alleen voor bij randfiguren, en bij ons. Nu zaten we in de wachtkamer van onze therapeut. Het enige dat ons van de randfiguren onderscheidde. Die kregen hoogstens een buurtcoach aan de deur.
05/06/15
Olga Kortz
Waking life

ParaAudioverhaal:
Bewust dromen

In een lucide droom ben je je er bewust van dat je droomt en kun je de droom sturen. Paula zou haar droomwereld graag manipuleren en las het boek van droomexpert Stephen LaBerge.
04/06/15
Paula Lina
Fangmanjosse

Kort verhaal:
Met zonder Rosie

Op de dagen dat er geen andere meisjes waren belde hij Rosie. "De laatste keer dat ik dat had gedaan zei ze dat ze die dag naar het politiebureau zou gaan om een contactverbod aan te vragen."
03/06/15
Derk Fangman
French_Revolution-1792-8-10_w

Keldercast:
Revolutie

Miriam, Nikki en Emy hebben het over de geruisloze revolutie in de nieuwe roman van Houellebecq, waarom het Midden-Oosten een seksuele revolutie nodig heeft en hoe je een revolutie vormgeeft volgens young adult fiction.
22/05/15
Audioredactie
30 videofilms in goede staat telnrweg

AH-verhaal:
Als nieuw

Max speelde een kikker en kwam na ongeveer 116 minuten in beeld. Toen de 11-jarige Max in zijn kikkerpakje uit de coulissen sprong was Max naast mij op de bank, 33 jaar oud, zichtbaar ontroerd.
21/05/15
Anna van Leeuwen
Meer Artistiek laden »

Journalistiek

4558923101_9a35f41827_o

Hard//Talk:
Niet van deze tijd

De grootste dooddoener in een discussie: stellen dat wat de ander zegt niet van deze tijd is. Suzanne vindt het vals spel.
30/06/15
Suzanne Schönbeck
openluchtmuseum

Hard//Talk:
Evacueer Amsterdam!

Amsterdam wordt bedreigd door een tsunami van toeristen. Mark stelt voor de evacuatie in gang te zetten.
25/06/15
Gastbijdrage
Wereldkaart

Keldercast:
Onbekende bestemmingen

Met alle vakantieplannen in het verschiet bespreken Emy, Miriam en Nikki boeken waarin de hoofdpersonen de aardbol afreizen.
24/06/15
Audioredactie
zorgrobot

Hard//Talk:
Eén wet

Miriam bezoekt een Belgische kustplaats en ontwikkelt een mantra: 'ik wil nooit wegkwijnen; ik wil nú voluit leven'
23/06/15
Miriam van Ommeren
Colt

Nieuws in beeld:
Colt heeft haar kruit verschoten

Er komt een einde aan de generaties Colt-guns.
20/06/15
Redactie
dames

Hard//Talk:
Het ware voetbal

Mirko kijkt naar het WK vrouwenvoetbal en vindt het een verademing.
18/06/15
Mirko van Pampus
orgasmic meditation_groot

Orgasmic meditation

Emma Slaats doet verslag van haar half jaar in San Francisco. Op zoek naar een kamer, belandt ze bij een wel erg vrijdenkende woongroep.
16/06/15
Gastbijdrage
meisje neus_xf&m

Nieuws in beeld:
zonder neus met neus

Een twee-jarig meisje geboren zonder neus is de eerste persoon die een neusimplantaat  krijgt om de groei van het missende aanhangsel te bevorderen. – XF&M (Xiao Feng & Mathieu) zijn een illustratieduo, afgestudeerd aan Academie Minerva in Groningen. Het liefst werken ze samen aan een illustratie en gebruiken ze een combinatie van verschillende technieken, zoals [...]
13/06/15
Kwennie
Invasie_02

De Uniformen komen

In 2031 zien de meeste jongeren in grote wereldsteden zichzelf als uni – niet te verwarren met uniek, een ‘vies hipsterwoord’.
11/06/15
Gastbijdrage
WegmetdeWare

Liefde is menselijk

Wie zijn exen naast elkaar legt, ontdekt een patroon. Ik voel me bijvoorbeeld aangetrokken tot opgewekte types, toch wordt bijna 70 procent van mijn geliefden depressief terwijl ze met mij zijn.
10/06/15
Maartje Smits
Anish Kapoor Monochrome Grey

Tussen Kunst en Ko:
Anish & Vincent sitting in a tree

Ko ziet in het Van Gogh Museum een werk dat er totaal niet op zijn plek is: Monochrome (Grey) van Anish Kapoor. En juist dat maakt het zo magistraal.
10/06/15
Gastbijdrage
Blatter

Hard//Talk:
Boef Blatter

Sepp Blatter trad af, maar niet voordat hij werd herverkozen. Bouterse bleef president van Suriname. Wat is de aantrekkingskracht van boeven?
04/06/15
Gastbijdrage
hardhoofdannavandooren

Paraweek:
Het trieste einde van Antoine Court de Gébelin

Koninklijk censor Antoine Court de Gébelin stierf onder verdachte omstandigheden. Floris verdiept zich in zijn werk en concludeert: 'OK, die gast was wel echt maf.'
04/06/15
Floris Solleveld
grijzeachtergrond

Paraweek:
Geen pleidooi voor de psychose

De psychose is vooral interessant voor wie er een veilige afstand van heeft.
02/06/15
Emy Koopman
Paranoia low

Paraweek:
Misschien heb ik wel een hersentumor

Voor Rutger voelt het leven soms als een groot complot waarin ook nog eens de meest enge ziektes op de loer liggen. In het kader van de Paraweek geeft hij ons een kijkje in zijn paranoia. 1 Laatst bekende mijn vriendin me dat ze ‘leven met een hypochondrische partner’ had gegoogled, door een screenshot van [...]
01/06/15
Rutger Lemm
Meer Journalistiek laden »



Geniet je met enige regelmaat van onze artikelen? Ben je fan van hard//hoofds geweldige illustratoren, audiomakers en dichters? Dacht je al jaren: hoe zou ik hard//hoofd kunnen steunen?

Goed nieuws. Je kunt vanaf nu je dank uitdrukken in keiharde euro's en vriend van hard//hoofd worden. Wat je daarvoor terugkrijgt? Ons, alles wat we maken en eeuwige dank.

Word vriend van hard//hoofd