13 december 2011

Optische illusies

◊ entree

Entree

Gedurende het hele jaar zal hard//hoofd in het kader van zogenoemde Late Night Café’s wederom samenwerken met Entrée. De zes edities van het Late Night Café zijn elk gekoppeld aan een eigen thema. Elke editie wordt aan twee van onze redactieleden de opdracht gegeven een bijdrage te leveren, geïnspireerd op het thema van de betreffende avond. Het resultaat hiervan verschijnt op onze website en zal op de Late Nights eveneens onderdeel uitmaken van het programma. Deze keer (vrijdag 16 december) is het thema ‘Illusies’. Onze huisneurobioloog Brankele Frank schreef een artikel binnen dit thema, dat op de avond zelf ook te vinden zal zijn.

Op de kanalen van de sociale media doen optische illusies het goed: plaatjes die ervoor zorgen dat je niet weet wat je ziet. De oude vrouw/jonge vrouw, de bewegende spiralen en het vrouwenhoofd in het mannenhoofd kwamen afgelopen maand allemaal weer eens voorbij. Onlangs zag Brankele een mindfuck waar ze erg van onder de indruk was. En zij weet hoe het werkt – ongeveer zoals bowlen.

Er circuleert een interessant plaatje op Facebook. Een negatief van een in badpak gehulde mooie vrouw. Niet geheel onalledaags, ben je wellicht geneigd te zeggen. Op het wereldwijde web doen wel meer plaatjes van haast ontblote vrouwen de ronde. Maar deze vrouw is een illusie. Niet omdat ze de gewone sterveling met haar onaardse schoonheid op de feiten drukt – voor de man het onvermogen haar te kunnen krijgen, voor de vrouw de uren in de sportschool die er voor het volgende badpakmoment zouden moeten volgen – nee, deze vrouw onthult een eigenaardig visueel fenomeen. Als je een aantal seconden naar de wat blauw uitgeslagen vrouw kijkt, je ogen sluit, en ze direct daarna geopend op een witte muur richt, zie je diezelfde vrouw in normale kleuren. Smurf wordt mens, zoiets. Hoe kan dat? En wat heeft het met bowlen te maken?

Instructie: Fixeer je ogen op de rode neus, en kijk 30 seconden lang zonder te knipperen naar de foto. Sluit dan je ogen en kijk naar een witte achtergrond, terwijl je met je ogen knippert. Kijk en huiver!

Kegeltjes

Wanneer er licht van de buitenwereld op je ogen valt, schiet het met de vaart van een professioneel door Jesus Quintana gegooide bowlingbal door je pupil, waarna het terechtkomt op de achterkant van je oogbol. Hier bevindt zich je netvlies, de retina. In je retina zitten miljoenen lichtgevoelige cellen, fotoreceptoren, die het licht opnemen. Ze zijn te verdelen in ‘staafjes’ en ‘kegeltjes’. Beide typen receptoren zetten het licht om in signalen die je hersenen kunnen verwerken. Staafjes hebben weinig licht nodig om geactiveerd te worden, en interpreteren de lichtsterkte. De kegeltjes hebben wel helder licht nodig voor activatie, en die zijn verantwoordelijk voor het waarnemen van kleuren. Vandaar dat het bij schemering lastiger wordt om kleuren te onderscheiden: de bowlingbal van licht krijgt de kleurontwarende kegeltjes niet omver, maar de staafjes wel.

De menselijke retina is een bowlingbaan voor extreem motorisch gestoorden, waar zo’n vijf miljoen kegeltjes op het einde van de baan staan. Er gaan er dus altijd wel een paar om, en welke dat precies zijn bepaalt wat je ziet. De kegeltjes kun je verdelen in drie verschillende typen. Grofweg is er een type kegeltje voor rood, blauw of groen licht. De golflengte en intensiteit van het licht, die de kleur en helderheid bepalen, stimuleren bepaalde typen kegeltjes. Uit de combinatie van geactiveerde kegeltjes wordt vervolgens afgeleid welke kleur je ziet. Als een ‘groen’ en een ‘blauw’ kegeltje tegelijk worden omgegooid, zie je de kleur cyaan (een blauwig turquoise).

Groen is het nieuwe blauw

Tot zover het inleidende college zicht. Maar hoe komt het nou dat we een vrouw-in-badpak in kleuren van vlees en bloed zien wanneer we naar een witte muur kijken, terwijl we haar even tevoren slechts in negatieven gehuld zagen? Dit komt door gewenning. Al die kegeltjes zijn cellen die signalen doorgeven. Ook cellen kunnen moe worden als er continu aanspraak op ze wordt gemaakt. Normaal gesproken maken je ogen voortdurend kleine bewegingen, zodat het licht dat op je retina valt steeds een beetje verschuift en de lichtgevoelige cellen telkens net een ander signaal binnenkrijgen. Als je je blik fixeert forceer je de kegeltjes echter tot uitputting. Als een kegel eenmaal is omgegooid moet-ie immers weer worden opgeraapt voordat er weer een bowlingbal tegenaan gesmeten kan worden. Het licht dat vervolgens binnenvalt moet dan door kegeltjes met een andere kleurgevoeligheid worden geïnterpreteerd, en die geven een ‘verkeerd’ signaal door. Zo kan blauw licht bijvoorbeeld als groen gezien worden.

Het hierboven omschreven gewenningseffect, dat optreedt als één soort kegeltje langere tijd achtereen gestimuleerd wordt, zorgt voor ‘nabeelden’. De bekendste variant hiervan is die van de dot licht die in je ogen blijft hangen nadat een bevriende amateurfotograaf weer eens totaal onverwachts de flits in je gezicht liet schitteren, ‘omdat dat van die leuke spontane foto’s geeft’. Beelden kunnen dus letterlijk op je netvlies blijven staan. Maar dan zijn we er nog niet. Het zou namelijk wel heel toevallig zijn als het licht – in het geval van deze badpakmevrouw – na overstimulatie van bepaalde kegeltjes, precies díe kegeltjes activeert die haar lichaams- en haarkleur accuraat weergeven. Het geheim is dat nabeelden altijd kleuren hebben die complementair zijn aan de kleuren die in eerste instantie werden waargenomen.

Illustratie: Gemma Pauwels

Je visuele systeem werkt op een antagonistische manier: als de ene kleur aanstaat, staat de andere kleur uit. In het wetenschappelijke kleursysteem bestaan er drie paren van primaire kleuren, die tegenover elkaar staan in de kleurencirkel: rood-cyaan, blauw-geel en groen-magenta (een soort paars). Als de groene kegeltjes allemaal omvergeworpen zijn en niet meer opstaan, zal de aangegooide groene bowlingbal zich bij gebrek aan beter automatisch tegen de kegeltjes keilen die gevoelig zijn voor magenta. Hierdoor interpreteren je hersenen magenta, terwijl ze eigenlijk groen licht zien. Hetzelfde gebeurt bij de badpakvrouw; je ziet haar complementaire kleuren.

We zien niet wat we zien

Voor de mensen die echt van mindfucks houden: nabeelden kunnen ook volledig stilstaande figuren optisch in beweging krijgen, een illusie die tot stand komt doordat onze ogen over het figuur heen en weer bewegen (zie deze link met paarse bolletjes die groen lijken te worden en dan ook nog in de rondte gaan draaien – het moet niet gekker worden).

We zien dingen die er niet zijn, zien kleuren omgekeerd en zetten stillevens om in een perpetuum mobile, puur omdat het innerlijke oog af en toe wat vermoeid raakt. Het bowlingspel in onze ogen bepaalt hoe we de buitenwereld uiteindelijk zien, en of we groen licht daadwerkelijk als groen interpreteren. Ziedaar hoe bowlen opeens een filosofische betekenis kan krijgen: onze geest is de grensrechter van de waarheid.

Columns & Commentaar

Cal50_Browning_2REI_2

Hard//Talk:
Grensbewaking

Hoe scherper we de landsgrenzen bewaken hoe meer onze morele grenzen lijken te vervagen
02/02/16
Gastbijdrage
Lenin

TIP:
Zoek de nostalgie

"Take a picture, soon all communist signs will be gone."
01/02/16
Gastbijdrage
16003820365_13dea60119_z

Hard//Talk:
Timmermans het schip in

Politici, opiniemakers en journalisten moeten op hun woorden passen. Verkeerde informatie kan weersproken worden, maar het kwaad is dan al geschied.
29/01/16
Dolf de Weijer
12647708_1007887792617392_610179243_n

TIP:
Voorlezen

"Ik hoorde een timbre met een vleugje shag. Rookte hij? Een onheilspellende stem, vol verlangen en rauw verdriet."
27/01/16
Bien Borren
8597549723_a560372a2b_o

Hard//Talk:
Ontevreden

Het leven in Nederland is een loterij met vele winnaars maar je moet wel een postcode hebben
26/01/16
Suzanne Schönbeck
Nevit Dilmen

TIP:
Krijtdrop

"Ik vraag me af hoe lang het zal duren voor jij, lieve lezer, toegeeft. Nu je ogen over de tekst vliegen kun je de combinatie van drop, pepermunt en anijs al bijna proeven."
25/01/16
Maartje Smits
wittevolvo_xf&m

Column:
Cider Country

Bloed in de grond en een dode vrouw in een witte Volvo. Koen brengt de kerst door op het Engelse platteland.
21/01/16
Koen Alfons
5962944238_00e2a6265c_z

Hard//Talk:
Oorzaken en afgeleiden

We moeten ons niet te snel op de borst kloppen met weliswaar belangrijke, maar vooral symbolische overwinningen die ons het zicht ontnemen op de onderliggende structuren van ongelijkheid.
21/01/16
Mirko van Pampus
ambacht

Hard//Talk:
Niemand is meer verdwaald

De technologietrein dendert voort en wacht op niemand. Jens heeft slecht nieuws voor degenen die de ontsnappingsroute van de nostalgie nemen.
19/01/16
Gastbijdrage
_Neem een koude douche_Harold Edgerton

TIP:
Neem een koude douche

Dit is niet je gedroomde leven en dromen doe je niet meer. Ron heeft de oplossing.
18/01/16
Ron Vaessen
Vacature_Leonid_Pasternak_-_The_Passion_of_creation

Vacature:
Eindredacteur Tekst

Wij zoeken een Eindredacteur Tekst!
17/01/16
Redactie
mondopmond

TIP:
Mond-op-mondbeademing

Het volgen van een reanimatiecursus leek niet zo urgent. Tot het voorval in de bus.
15/01/16
Luuk Hijne
Angela_Merkel_CDU_Parteitag_2014_by_Olaf_Kosinsky-10

Hard//Talk:
Voor en na Keulen

‘Voor Keulen’ gaf Duitsland het goede voorbeeld met haar vluchtelingenbeleid. ‘Na Keulen’ moet Duitsland laten zien dat ze dit nog steeds kan, vindt Jules.
14/01/16
Jules Roosenboom
Glasspons

TIP:
Online boodschappen doen (als garnalen in een glasspons)

Misha vond de ultieme metafoor voor de liefde.
13/01/16
Gastbijdrage
David Bowie (width 540)

Dag Bowie

Kasper is gisteren niet aan rouwen toegekomen, want hij was veel te druk met naar het leven luisteren.
12/01/16
Kasper van Royen
Meer Columns & Commentaar laden »

Artistiek

2951338099_37bd54edaa_o

Dit was mooi in januari

Het massale ontzag voor de brandweersirene. Mensen die je voor het raampje uitzwaaien maar dat de trein dan nog lang niet wegrijdt. Dat je in The Sims nooit game over gaat, hoeveel huizen je ook in de fik steekt.
31/01/16
Laura van der Haar
Lasse Wandschneider

DE EUROLINESGEDICHTEN

Ervoor zorgen dat grote groepen invloedrijke figuren je dood een leven lang betreuren. Dit is mijn poëtica. Iedereen en alles leren liefhebben.
17/01/16
Gastbijdrage
1

Dode-dierencollectie

Laura's dode-dierencollectie.
20/12/15
Laura van der Haar
Leeuw

Dierengedicht:
En de leeuw sprak

Heb je het al gehoord? De leeuw moet terechtstaan! Hij wordt verdacht van aasroof en opeten met voorbedachten rade.
19/12/15
Floris Solleveld
katkoek1

Audiobite:
De spinnende kat

Tijdens de Dierenweek vertelt Paula drie korte verhalen over dieren met een speciale gave. Vandaag het verhaal over de kater van een vriendin die een pijnlijke plek wist aan te wijzen.
13/12/15
Paula Lina
Het heimelijke analfabetisme van Sjors

Kort verhaal:
Het heimelijke analfabetisme van Sjors

Sjors wordt uitgeroepen tot voorlezer van het dorp. Maar kán Sjors eigenlijk wel lezen?
04/12/15
Gastbijdrage
91203906_7202c49955

De Parasiet:
Zelftesttest®

Hard//hoofd is besmet met De Parasiet. Het kunstenaarscollectief ontwikkelde de Zelftesttest® voor onze lezers.
29/11/15
Redactie
7c

Heimwee

Voor de laatste keer op reis, om daarna voor altijd thuis te blijven.   reizen kan toch ook in google maps?   zwaarder dan de rugzak   ik heb heimwee maar waarnaar toe ben ik vergeten   — Ludwig Volbeda is tekenaar. Hij houdt van landschappen bekijken, boeken lezen, brieven schrijven, machines niet begrijpen en werken in […]
26/11/15
Beeldredactie
6a

Heimwee

Reizen, terwijl je liever thuis was gebleven.   ” ik vind de vaalserberg mooier ”   nederland 1, 2 en 3   deze taal spreek ik niet   — Ludwig Volbeda is tekenaar. Hij houdt van landschappen bekijken, boeken lezen, brieven schrijven, machines niet begrijpen en werken in schetsboekjes.
19/11/15
Beeldredactie
NLBE

Wedstrijd:
Schrijvers opgelet!

Schrijf over onze zuiderburen en win een publicatie op hard//hoofd.
19/11/15
Redactie
5a

Heimwee

Soms zou je willen dat alles gewoon bleef zoals het was.   standbeeld van de thuisgebleven broer van columbus   spelfout   ik heb heimwee naar onze zoon maar zo is ze gelukkiger   — Ludwig Volbeda is tekenaar. Hij houdt van landschappen bekijken, boeken lezen, brieven schrijven, machines niet begrijpen en werken in schetsboekjes.
12/11/15
Beeldredactie
mullischuis 1

Mulisch’ werkkamer

Illustrator Aart-Jan Venema bracht een avond in Harry Mulisch' werkkamer door en neemt de kijker mee op dit bezoek.
05/11/15
Beeldredactie
4a

Heimwee

Ludwig Volbeda neemt ons met een serie tekeningen mee op reis, maar vooral ook naar het verlangen om gewoon thuis te zijn.   ik stak de tent in brand in de hoop dat ze me naar huis zouden sturen   jaloers op de slak   alleen de lucht verandert hier   — Ludwig Volbeda is tekenaar. […]
05/11/15
Beeldredactie
4856829809_f9061e49f8_o

Dit was mooi in oktober

Een man met een huidziekte in het bubbelbad. Twee rotan stoelen naast een parkbankje. De geur van nieuwe sportschoenen. Mensen die op hun scooter zitten te wachten tot hun hond klaar is met poepen.
31/10/15
Laura van der Haar
3c

Heimwee

Ludwig Volbeda neemt ons met een serie tekeningen mee op reis, maar vooral ook naar het verlangen om gewoon thuis te zijn.   hebben trekvogels heimwee?   mijn ouderlijk huis staat er niet meer   “zou jij voor mij de planten water kunnen geven?”   — Ludwig Volbeda is tekenaar. Hij houdt van landschappen bekijken, boeken […]
29/10/15
Beeldredactie
Meer Artistiek laden »

Journalistiek

FSM_01_1080

Nieuws in Beeld:
Het Vliegend Spaghettimonster-geloof

In The Gospel of the Flying Spaghetti Monster staat onder meer beschreven hoe de mens is ontstaan: een onzichtbaar spaghettimonster creëerde hem in een dronken bui. “Een sliert DNA, de bouwsteen van leven, lijkt enorm op de pastasoort fusilli”. Hun aanhangers, de pastafarians, gaan met vergiet als religieus hoofddeksel door het leven. En in plaats van de Tien […]
30/01/16
Beeldredactie
NiBKorea

Nieuws in Beeld:
Noord-Korea ontwikkelt katervrije alcohol

Noord-Koreaanse wetenschappers beweren een katervrij drankje te hebben ontwikkeld. Koryo is de naam en het drankje, dat 30 tot 40 procent alcohol bevat, is gemaakt van rijst en ginseng. De geloofwaardigheid van de katervrije alcohol is te betwijfelen, aangezien de wetenschapper zeggen dat de ginseng je niet alleen behoed voor katers, maar je ook kan […]
23/01/16
Beeldredactie
politie aangepast

Nieuws in Beeld:
Politie Keulen en Zweden onder vuur

De politie in Keulen en Zweden zijn onder vuur komen te liggen, nadat naar buiten is gekomen dat zij bewust door allochtonen gepleegde aanrandingen en misdrijven hebben verzwegen. Ze wilden de populairder wordende rechts-extremisten niet in de kaart spelen. Er wordt geschokt gereageerd op het stilzwijgen, de Zweedse premier noemt het verraad ten opzichte van de […]
16/01/16
Beeldredactie
HardhoofdNIBWies

Nieuws in Beeld:
Asiel voor kanaaltunnel-wandelaar

De Britse autoriteiten hebben asiel verleend aan een Sudanese vluchteling die door de kanaaltunnel naar Engeland liep. De 40-jarige man liep 50 kilometer door de donkere tunnel en moest daarbij uitwijken voor langsrazende treinen en bewakingspersoneel. Voor zover bekend is hij de eerste asielzoeker die te voet via de tunnel het kanaal is overgestoken. — […]
09/01/16
Beeldredactie
Star Wars geloof HI

Nieuws in Beeld:
In de naam van Darth Vader, de Zoon en de Heilige Geest

Een kerk in Duitsland heeft met een ietwat bizarre mis geprobeerd meer mensen te interesseren in het geloof. In de kerk werd voor circa 500, al dan niet gelovige, aanwezigen een speciale Star Wars-dienst gehouden met lichtzwaarden in plaats van wierook en teksten over overeenkomsten tussen het science fiction-epos en het christendom. Merlijn van Bijsterveld is illustrator. […]
02/01/15
Beeldredactie
Weisheitszähne-1

Dit was mooi in december

Ruigtekruiden als klit, beklierde duizendknoop, bilzekruid en gevlekte scheerling. Iemand die naast zijn rolstoel op het parkbankje is gaan zitten. Dat de lekkerste spierpijn in je buik zit.
31/12/15
Laura van der Haar
CatKiller_Optimized_540px

Nieuws in Beeld:
De kattenmoordenaar

In de omgeving van Londen is een kattenmoordenaar actief. Eerst werd gedacht dat de zes katten slachtoffer zouden zijn van een vos, maar na verder onderzoek bleken de verwondingen te zijn aangericht door een mes. Diereneigenaren is geadviseerd hun dieren, waar mogelijk, binnen te houden. Friso Blankevoort (a.k.a. Freshco) is een illustrator/designer die woont en werkt in […]
19/12/15
Beeldredactie
Begi

Dierenweek:
De dierentuin in Tbilisi

'Geen foto’s maken.' -'Geen foto's? Maar....' 'Geen foto's.'
19/12/15
Simone Peek
Taxidermie_MartineBeetz

Dierenweek:
Onder preparateurs

Zodra we het atelier binnen lopen, word ik bijna onpasselijk van de stank. Het is alsof er iets verbrand is dat niet verbrand had mogen worden. Wat is dat? ‘Oh, Jonne heeft net een schedel doorgezaagd.’
17/12/15
Sarah van Binsbergen
Illustratie ongewenste dieren LOW

Ponyburgers en rattenbillen

'Tweehonderdduizend ganzen worden jaarlijks afgeschoten. Een raadselachtige tegenstelling; die bergen ongebruikt scharrelvlees.'
17/12/15
Gastbijdrage
dode dieren

Interview:
Dichterbij dode dieren met opa en oma

Voor de dierenweek interviewde Maite de mensen in haar leven die het dichtst bij de slacht van dieren zijn geweest: haar opa en oma.
15/12/15
Maite Karssenberg
mondriaandruppel-rood

Nieuws in Beeld:
Druipverf

Kunstschilder Frank van Hemert krijgt een schadevergoeding. In de jaren 90 heeft hij tientallen schilderen gemaakt met verf van Schmincke, Fleischfarbe nr. 213, die jaren later is gaan druipen. De 35 schilderijen die hij heeft verkocht, waaronder aan het Stedelijk Museum, zijn niets meer waard. Wanneer je ze aan de muur laat hangen, wordt de vloer vies. […]
12/12/15
Beeldredactie
design baby

Nieuws in Beeld:
Geklungel met genen

150 topwetenschappers en activisten hebben in een open brief geschreven dat er een verbod moet komen op het genetisch manipuleren van menselijke embryo’s. Ze waarschuwen nu te stoppen met het sleutelen aan genen, voordat het te laat is. Ze vrezen dat wanneer dat niet gebeurd, we straks alleen nog maar perfect ‘designer baby’s‘ zullen krijgen. Gemma Pauwels is freelance […]
05/12/15
Beeldredactie
Milk_glass

Dit was mooi in november

Dat een zeepje ook vies kan worden. Scheef opgeplakte glas-in-loodstickers. Een ambulancebroeder die zijn duim naar je opsteekt omdat je hem voor laat gaan.
30/11/15
Laura van der Haar
NiBAnneStaalvliegtuig2

Nieuws in Beeld:
Turkije haalt Russische SU-24 neer

Afgelopen week haalde Turkije een Russisch gevechtsvliegtuig uit de lucht bij de Syrische grens. Hierdoor liepen de spanningen tussen de twee landen op. Inmiddels heeft Erdogan aangegeven het neerhalen van het vliegtuig te betreuren, hierdoor lijkt hij tegemoet te willen komen aan Poetin, die alleen bereid is om te praten wanneer Turkije excuses heeft aangeboden. […]
28/11/15
Beeldredactie
Meer Journalistiek laden »



Geniet je met enige regelmaat van onze artikelen? Ben je fan van hard//hoofds geweldige illustratoren, audiomakers en dichters? Dacht je al jaren: hoe zou ik hard//hoofd kunnen steunen?

Goed nieuws. Je kunt vanaf nu je dank uitdrukken in keiharde euro's en vriend van hard//hoofd worden. Wat je daarvoor terugkrijgt? Ons, alles wat we maken en eeuwige dank.

Word vriend van hard//hoofd