11 april 2011

Zorgvuldige procedures

Vorige week stak op de Dam in Amsterdam een Iraanse asielzoeker zichzelf in brand. De volgende dag overleed hij. Het bleek dat hij gevlucht was uit Iran, omdat hij daar tegen het regime gerichte teksten had geschreven. Zijn asielprocedure liep op een dood spoor onder het verharde beleid van de nieuwe Minister van Immigratie Gerd Leers. Zijn wanhoopsdaad had echter geen politieke gevolgen: de media benadrukten dat de man ‘verward’ was en Leers wees op de eerlijkheid van het beleid.

Ik ken de naam niet van de man die zichzelf afgelopen woensdag op de Dam in Amsterdam in brand stak en ik weet weinig van zijn achtergronden. Wat ik wel weet is dat hij donderdag overleden is, dat hij 36 jaar was en een asielzoeker van Iraanse afkomst, die blijkbaar geen heil meer zag in het vervolg van zijn procedure. (Een eerder bericht dat de man uitgeprocedeerd was, is door de politie teruggenomen.)

Daarnaast herken ik een politieke daad als ik er een zie. Wanneer deze man zichzelf alleen zijn uitzetting naar Iran had willen besparen, dan had hij, zelfs wanneer hij geen enkele andere uitweg had gezien dan zelfmoord, zich de gruwelijke pijn van zijn zelfverbranding eenvoudig kunnen besparen door een andere manier van zelfdoding te kiezen. Bovendien heeft hij bewust het risico genomen op jarenlange verdere pijn en een leven als verminkte, door zijn daad te verrichten op klaarlichte dag, midden in Amsterdam, tussen de toeristen en de dagjesmensen.

De kans dat hij er levend vanaf gekomen was, was aanzienlijk kleiner geweest wanneer hij, ik zeg maar iets, zijn polsen had doorgesneden in een warm bad in een afgesloten hotelkamer. Openbare zelfverbranding is al sinds de monniken die zich in Vietnam in brand staken in de jaren zestig, een radicale daad die bedoeld is om de aandacht te vestigen op misstanden. De daders hopen dat hun offer het leven van anderen zal beteren.

Wellicht getuigt de air van heldendom die (nog steeds) om de zelfverbrandingen van Thích Quảng Đức (1963, tegen de Vietnamese discriminatie van boeddhistische monniken), Jan Palach (1969, in reactie op de opheffing van de Praagse Lente door Sovjettroepen) en Mohammed Bouazizi (2011, tegen de Tunesische misstanden) heen hangt, van een valse romantiek. Misschien waren zij alledrie niet goed snik. Maar dat zij zich inzetten voor wat wij beschouwen als een goede zaak, zal niemand in het openbaar betwijfelen, noch dat hun daden politieke consequenties hadden.

Wat betekent het dan nog dat de man, volgens diverse media woensdag, ‘een verwarde indruk maakte’? Hoe zou u zich gedragen, als u op het punt stond om zich in brand te steken? Zou zijn dreigende uitzetting geen weerslag kunnen hebben op zijn mentale toestand? Hebben wij dat eufemisme misschien nodig, opdat wij deze man niet serieus hoeven te nemen? Vrezen we dat het ons als beschaafd Westers land op de onmenselijke kanten van ons asielbeleid wijst – zoals eerder nog met de Schipholbrand gebeurde?

Deze vragen werden voor mij alleen maar urgenter toen ik donderdag op de website zie.nl een filmpje (‘Gerd Leers betreurt brandende man Dam’) zag waarin Minister voor Immigratie en Asiel Gerd Leers reageerde op de zelfverbranding. De minister benadrukt meermaals dat hij niet weet waarom de man zichzelf in brand heeft gestoken: “Ik ken de reden niet,” zegt hij, en: “Ik ken de achtergronden niet.”

Illustratie: Floris Solleveld

“Het kan niet zo zijn dat we tegen iedereen die binnen komt en zegt ‘ja en anders hou ik mijn adem in of doe ik me wat aan’ zeggen: ‘Dan blijft u maar.’’’ Aldus Leers, die vervolgens ingaat op de beroepsprocedure voor uitgeprocedeerden dan nogmaals beweert dat hij “echt niet kan bevroeden wat nu de reden is geweest waarom die meneer dat gedaan heeft.”

Het zijn woorden die je alleen geloven kan als je er heel erg je best voor doet.

Wat zegt Leers nog meer? “Het is natuurlijk triest dat iemand geen uitzicht meer heeft en een einde aan zijn leven maakt, maar we hebben eerlijke procedures.” Later noemt hij de procedures ook nog “zorgvuldig”.

Dat politici vaak over de uitvoering praten wanneer ze het over het beleid zouden moeten hebben, is bekend. Wat het in dit geval extra schrijnend maakt, is – behalve de badinerende toon die Leers aanslaat – dat de minister de asielzoeker zo alsnog postuum het enige machtsmiddel ontneemt dat hem restte: de radicale politieke zelfopoffering.

Het is een handige manier om niet de vragen te hoeven beantwoorden waar het hier werkelijk om gaat. Niet of de procedures zorgvuldig of eerlijk zijn, maar of ze juist zijn, of het beleid eerlijk is. Want van zorgvuldig uitgevoerde procedures die fout beleid uitvoeren, wordt het probleem alleen maar erger. Door op deze manier over de overleden asielzoeker te spreken, laat Leers zien volstrekt ongeschikt te zijn om te beslissen over de mensenlevens waar hij uit hoofde van zijn functie zoveel macht over heeft. Hij weigert te spreken over waar het om gaat en laat een schokkend gebrek aan empathie zien.

En wat is beleid nog, als je niet in kan zien dat aan de wortel daarvan het uiteindelijk de ene mens is die over de andere verantwoordelijk is, en over zijn lot beslist?
———————–

Naschrift

Na het schrijven van bovenstaande tekst las ik dat de naam van de man die zichzelf in brand gestoken had, Kambiz Roustayi was.

Op zondag was er een wake voor hem, georganiseerd door Vrouwen tegen Uitzetting en Platform Stop Racisme en Uitsluiting, op de plek waar zijn zelfverbranding had plaatsgevonden.

Het enige wat Kambiz Roustayi van Nederland nodig had gehad, was menselijkheid en compassie en het enige dat wij nu nog konden doen, was te proberen hem alsnog de waardigheid terug te geven die hem eerst door het regime in Iran en daarna nog eens, bij de uitvoering van het Nederlandse asielbeid, ontnomen was.

Sociaal advocaat Jelle Klaas wees er in zijn toespraak op dat asielzoekers, na een eventuele afwijzing van hun asielaanvraag, nog wel recht hebben op een beroepsprocedure, maar niet meer opgevangen worden. Vanwege hun effectieve statenloosheid kunnen ze niet in hun eigen levensonderhoud voorzien. Het Nederlandse recht laat deze mensen dus aan hun lot over.

Ineens vond ik het woord ‘zorgvuldig’, dat Gerd Leers over de asielprocedures in Nederland gebruikt had, van een intens cynisme getuigen.

Een zanger en een muzikant brachten twee liederen. Iraniërs in het publiek zongen zachtjes mee. Schuin achter me boog een man met een bril zijn hoofd, gelaten en bedroefd.

Na de laatste toespraak werden er in stilte bloemen gelegd. Iemand stootte tegen een scooter aan. Het alarm begon luid te gillen, zodat we weer wisten wat wij in Nederland echt belangrijk vinden: dat de mensen met hun poten van onze brommers afblijven.

Daarna gingen we weer naar huis. De zon scheen op het paleis op de Dam, waarvan de beeldengroep op de gevel net gerestaureerd is en weer zichtbaar voor het publiek. Op de overgebleven steigers stond groot een optimistische boodschap geschreven: ‘The palace is open again.’

Voor wie, dat stond er niet bij.

Jeroen van Rooij (1979) debuteerde in 2010 met de roman De eerste hond in de ruimte. Behalve romans schrijft hij ook poëzie, essays en literatuurkritieken. Daarnaast werkt hij voor online recensieplatform De Reactor. Hij woont in Amsterdam, in een tent op de overloop. Hij schreef eerder De Nadelen van Nostalgie op deze site.

Columns & Commentaar

Het creatieve kamp

Column:
Het creatieve kamp

Kasper moet mee naar het creatieve kamp. "Het gaat ontzettend intens worden. Ont-zet-tend intens."
10/09/14
Kasper van Royen
beeld Tip Jan_31aug

TIP:
Beetje uit je raam gluren naar een vrouw met twee pekineesjes

Het maakt eigenlijk niet echt uit waar je uit het raam staart: zolang je even volhoudt, word je beloond.
05/09/14
Jan Postma
Pigeon feeders 2

Column:
Pigeon feeders

Sinds Laura Ian Mc Ewans ‘Saturday’ las, waarin pigeon feeder als scheldwoord voor de mentally deficient'werd gebruikt, is ze ze maar eens goed gaan bestuderen.
03/09/14
Laura van der Haar
Videoband

TIP:
Begrafenisvideo

In de familie van Joris zijn er drie video’s: van een sinterklaasfeest, het 50-jarige huwelijk van opa en oma, en de begrafenis van zijn vader.
02/09/14
Joris Bellwinkel
wk35_TIP_Roman_in_12_vissen_beeld

TIP:
Een roman in 12 vissen

Het harde cynisme in de roman van Richard Flanagan roman werkt verslavend.
27/08/14
Maartje Smits
de laatste kerkjpeg

Naar de kerk VI (slot)

Nikki kijkt terug op haar zondagen van de afgelopen weken. Ze zocht er rust en verdieping, maar leerde dat ze geen gelovige is. "Ik ben een kleine profiteur."
26/08/14
Gastbijdrage
gratis_nrc

Hard//talk:
NRC en de hondenselfie

Terwijl een langzame iPad een NRC-pagina over een hondenselfie laadt, kun je mooi even nadenken over de woorden 'lux et libertas'.
19/08/14
Boy van Dijk
louie-s03e06-robin-williams-at-the-grave

IM:
Robin Williams

Rutger neemt afscheid van Robin Williams: een kleine ode aan een bijzondere acteur.
12/08/14
Rutger Lemm
schedelbureau

TIP:
Een schedel op je bureau

Memento mori, gedenk te sterven. Maar wat dan? Twee keer zo hard werken, of gewoon maar in bed blijven liggen?
06/08/14
Gastbijdrage
Wet_Floor_(3323751294)

TIP:
De dag doorkomen

Je braakte niet tijdens de lunch, je hoestte niet in iemands gezicht, je zei niet per ongeluk ‘kutwijf’, toen alweer die linkercollega, zonder pulserende bloederupties uit haar nek dus, rondkwam met zelfgebakken brownies.
01/08/14
Joyce de Badts
Sausage party

TIP:
Nodig alle vrouwen uit

Voorkom dat je fuif een sausage party wordt. Nodig alle vrouwen uit die je kent, en alle mannen die je leuk vindt.
28/07/14
Rutger Lemm
relatietijd

Column:
Liefdestijd

“Volgens mij willen meisjes het liefst al hun tijd doorbrengen met hun geliefde.” Ik zit met vijf jongens in de auto op weg naar de Parijse tennisvelden van het Bois de Bologne. Sommige van hen lieten een ongelukkige partner thuis achter voor dit vriendenweekend; er was onbegrip rond het feit dat deze dagen – die [...]
23/07/14
Noor Spanjer
zwartvierkant

Hard//talk:
Kennis is onmacht

"'Wie mijn bevelen niet opvolgt, gaat het merken.' Hij wil voorkomen dat ze te dicht bij grote brokstukken komen. Ik heb zin om het beeld in te stappen en die vent opzij te duwen. In plaats daarvan probeer ik mezelf op te vrolijken met wat Youtube-filmpjes."
21/07/14
Rutger Lemm
zwartvierkant

Hard//talk:
Rouw

"Nieuws en boze en verwarde en verontwaardigde en wanhopige en droeve berichten, het is één grote kluwen."
21/07/14
Jan Postma
broek

TIP:
Onderbroek om je nek

Geneigd tot het doen van impulsaankopen op kledinggebied? Koop een mooie onderbroek. Je hoeft er de paskamer niet eens voor in.
16/07/14
Joyce de Badts
Meer Columns & Commentaar laden »

Artistiek

healy

Dermot Healy:
Op zoek naar mijn favoriete schrijver

Willems lievelingsschrijver blijkt overleden. 'Healy op mijn laptopscherm. Hij leest voor, maakt grapjes, lacht, aait zijn hond Tiny. Hij is kalm en levendig tegelijkertijd.'
12/09/14
Willem Claassen
kijkend naar the first people uitsnede

Marlene Dumas:
Enge baby’s, lieve slechteriken

Een van de grootste kunstenaars van dit moment schildert angstaanjagende baby’s, een sensuele Osama Bin Laden en een hautaine Naomi Campbell.
10/09/14
Maartje Smits
joost2

Ontmoetingen op papier VIII

De laatste aflevering van Ontmoetingen op Papier. Over zelfbenoemde hoeders van de zuivere leescultuur en Rik de Kikker.
07/09/14
Gastbijdrage
Tig Notaro width 540

Lachen om kanker

Comedians Tig Notaro en Micha Wertheim maken grappen over kanker. Rutger interviewde hen.
04/09/14
Rutger Lemm
marktplaatsdieren

Marktplaatsdieren:
konijnenhok

"Mooie konijnenhok te koop."
28/08/14
Gastbijdrage
Scan

Ontmoetingen op papier VII

Een boekverkoper die niet van mensen houdt, is reddeloos verloren.
25/08/14
Gastbijdrage
je wil in de essentie - 600 - Bijgewerkt

Stiftgedicht:
je wil in de essentie

… veel kan gebeuren als je droomt.
14/08/14
Gastbijdrage
metronomy

Killing the Radiostar:
Stiften

Een verhaal bij een clipje. 'We bootsten haar taal na en fluisterden vriendelijke woorden tegen de wc.'
12/08/14
Willem Claassen
beroemd

Killing the Radiostar:
Beroemd

Een verhaal bij een clipje. 'Twee middagen hebben we geoefend in een gemaaid weiland waar normaal gesproken koeien liepen.'
05/08/14
Willem Claassen
marnixvanuum_methodIII

Double Sided

Foto/Grafische boeken. Samenwerken is niet gemakkelijk.
31/07/14
Beeldredactie
beroemd

Killing the Radiostar:
Podium

Een verhaal bij een clipje. 'Ik draag verhalen voor en gebruik A4’tjes als wapenschild.'
29/07/14
Willem Claassen
Untitled-1

Ontmoetingen op papier VI

"Wie werkt in een boekhandel, ondervindt wat het betekent dat Engels de lingua franca van deze tijd is."
27/07/14
Gastbijdrage
marktplaatsdier_01

Marktplaatsdieren:
Puppie

Het is zomer, dus de huisdieren gaan weer in de uitverkoop. Merel Cremers verzamelt de grappigste, hartverscheurendste Marktplaatsadvertenties en maakt daar mooie illustraties van.
25/07/14
Gastbijdrage
coely

Killing the Radiostar:
Monteur

Een verhaal bij een clipje. 'Mijn droom is om net als zij te kunnen dansen in een autogarage.'
22/07/14
Willem Claassen
wij zijn klaar voor nog - 600

Stiftgedicht:
wij zijn klaar voor nog

… de aanhoudende dreiging van een…
21/07/14
Gastbijdrage
Meer Artistiek laden »

Journalistiek

3.-uit-het-raam

Reportage:
Bang hart

Blijven en gaan in een psychiatrische instelling.
11/09/14
Gastbijdrage
Paulo Ito

Tikkie terug

De volkssport is het contact met het volk kwijt, maar het is nog niet te laat. Rutger heeft een idee om het moderne voetbal (en de wereld) te redden.
11/09/14
Rutger Lemm
Illustratie Merlijn

Winnaar Scriptieprijs:
De kunst van het tentoonstellen

Marian Cousijn schreef het winnende artikel voor de Scriptieprijs over de machtsstrijd tussen kunstenaars en curatoren.
03/09/14
Gastbijdrage
Scan

Ontmoetingen op papier VII

Een boekverkoper die niet van mensen houdt, is reddeloos verloren.
25/08/14
Gastbijdrage
demonstratie

Ruzie:
ROOD

Joris zoekt mensen die ruzie maken. De jongerenafdeling van de SP maakt vijanden.
18/08/14
Joris Bellwinkel
keret

Post van Keret:
“Let the IDF Win”

Etgar Keret over hoe rechts Israël geen kritiek op het leger duldt. De wie-niet-voor-ons-is-is-tegen-ons-logica regeert.
15/08/14
Gastbijdrage
happn-telecharger-gratuitement-application-iphone-android

HAPPN:
Second chances and new romances

Online daten blijft ongemakkelijk en creepy. Jana onderzoekt of de app Happn - the new kid on the block - daar verandering in brengt.
13/08/14
Jana Antonissen
toergenjev_02

Gastcollege:
De zachtaardige nihilist II

"Dat is de enige gedachte die Toergenjev, geconfronteerd met zijn eigen ongeloof, in staat is te verdedigen. Het idee dat, ook als alle afgodsbeelden zijn stukgeslagen, het zonder illusies nog mogelijk is van de wereld te houden."
11/08/14
Thijs Kleinpaste
toergenjev_01

Gastcollege:
De zachtaardige nihilist I

Over het leven en werk van één van de weinige Russische schrijvers die geniaal was zonder ook gek te zijn: Ivan Toergenjev, ironische beschouwer van zijn tijd. Het is zomer. Lees!
08/08/14
Thijs Kleinpaste
2

Straight outta Tulsa:
Tienerlust

Over Larry Clark in Foam: harde beelden die het zwijgen in het hart van iedere tragedie tonen. "Ik schoot niet veel foto’s, er was te veel drugs. We hadden meer dan we konden gebruiken."
07/08/14
Jan Postma
hardhoofdberlijn4

Op zoek naar schoonheid IV:
De Onttovering

Alle sprookjes komen ten einde. Ook Berlijn.
24/07/14
Rutger Lemm
Naar de kerk V 600dpi 600pix jpeg

Naar de kerk (V)

Na de begeesterde dienst in Soweto denkt Nikki in Utrecht een wat lossere kerk te vinden. Maar daar zit haar toch iets, of eigenlijk iemand, in de weg.
17/07/14
Gastbijdrage
Etgar-keret-photo-by-moti-kikayon-1

Post van Keret:
Give Compromise a Chance

De Israëlische schrijver Etgar Keret vraagt zich af of vrede wel het juiste doel is: "What is it about that elusive peace so many people love to talk about, though no one has managed to bring us even a single millimeter closer to it?"
12/07/14
Gastbijdrage
640px-Dirck_van_Baburen_-_Prometheus_door_Vulcanus_geketend

Aantekeningen bij het Holland Festival:
Een podium in de ruimte

"Het publiek zat om het speelveld, volledig afgesloten door ramen. Als aapjes in een dierentuin of muizen in een laboratorium zaten de acteurs gevangen in die kooi."
10/07/14
Melle Kromhout
-1

De dubbelganger

Wat doet het met je als je ontdekt dat er iemand bestaat die op papier exact dezelfde identiteit heeft als jij? En dat zo iemand dan een crimineel is? Dave H. is… De Dubbelganger.
09/07/14
Redactie
Meer Journalistiek laden »