24 september 2010

Interview:
Bret Easton Ellis

Bret Easton Ellis, schrijver van American Psycho, deed ons land aan. De media doken gretig op hem, maar Ellis leek een spel te spelen met zijn merknaam en imago. Een gesprek met een schrijver die zich graag verschuilt, maar altijd op een charmante manier.

In 1985 schreef de toen 21-jarige Bret Ellis een roman die eigenlijk een vrij letterlijke beschrijving van het leven van zijn vrienden in Los Angeles was. Het resultaat, Less Than Zero, sloeg in als een bom. Mensen spraken schande van de immorele jongeren die verkrachtend en drugs gebruikend door het leven trokken, maar voor zijn eigen generatie was Ellis een held. In een paar maanden tijd werd hij een icoon en de toegevoegde achternaam ‘Easton’ werd een vanzelfsprekendheid. Hij schreef nog drie boeken die knipoogden naar de uitwassen van de moderne tijd en er niet voor terugdeinsden om keihard te shockeren. Het meest sprekende voorbeeld was American Psycho, de roman over een moordende Wall Street-zakenman die Ellis definitief als een superster lanceerde.

Ellis worstelde echter met zijn rol van ‘stem van een generatie’ en de talloze critici die hem om meningen over onze tijd vroegen. In het begin probeerde hij hier nog in mee te gaan en schreef een aantal essays over zijn generatie, waar hij zich nu kapot voor schaamt. Dus begon hij aan een spel. Hij deed nog steeds veel interviews, maar hij verzon de antwoorden gewoon. Als weer een journalist hem vroeg naar de betekenis van American Psycho in relatie tot de consumptiemaatschappij, begon hij een semifilosofisch verhaal zonder eind dat de man tegenover hem nog gretig opschreef ook. Dit doet sterk denken aan de houding van Bob Dylan tijdens de beroemde persconferentie in San Francisco in 1965, toen de aanwezige pers de nieuwe superster in hun eigen termen probeerden te vatten en overal betekenis in zochten. Hevig rokend ontweek Dylan alle Grote Vragen met vage antwoorden. Toen hij hierop aangesproken werd, zei hij: “You know, we all have different ideas of the words we’re using. That’s why I really can’t take this too seriously… When I say the word ‘house’, we’re both gonna see a different house.”

Ook met mij wil Ellis wel spelen, zoals blijkt nadat we elkaar de hand hebben geschud en de brede man met zijn spottende ogen (jas nog aan, iPhone constant paraat) achterover zakt.

Zo. Hoe lang heb je al interviews gedaan?
“Pfff. Ik weet niet, hoe laat is het?”
Twee uur.
“Oh in dat geval doe ik dit al VIJFENTWINTIG JAAR!”
Maar dit is een fijn hotel.
“Ja toch? Iedereen klaagt er altijd over dat Nederlanders zo onbeleefd zijn, maar hier is iedereen heel aardig.”
Ik denk dat dat een Amsterdams ding is. We zijn heel arrogant en haten toeristen die op het fietspad lopen.
“Dat kan ik me voorstellen, dat is ook heel irritant.”
Ik heb ooit bijna een Amerikaanse toerist gedood.
[stilte]
“Echt?”
Met mijn fiets! Figuurlijk gesproken! Ik reed tegen haar aan.
“Hé, als je iets wilt opbiechten, dan kan dat…”

Net als Dylan neemt Ellis de media niet serieus, maar doet hij dit met een onweerstaanbare charme. Op een gegeven moment zegt hij: “Kijk, dit is een zakentransactie. Ik wil geld krijgen om van te kunnen leven, mijn uitgever wil mijn boek verkopen in Nederland en jij jaagt ook weet ik veel wat voor carrière na. Dus zitten we hier. Maar het heeft niets met het schrijven zelf te maken.” Even later maakt hij me juist tot bondgenoot: “Kijk nou, ik zit al de hele dag in dit kamertje! Het voelt als een gevangenis. Ik zou je een briefje met ‘help me’ moeten meegeven als je zo weggaat. Zeg het niet tegen mijn PR-dame, alsjeblieft, maar vertel de wereld mijn verhaal!” Voortdurend verandert hij van rol, afhankelijk van zijn bui, de persoon tegenover hem of de loop van het gesprek. Zijn seksuele geaardheid is een goed voorbeeld: de ene keer verklaart hij volledig hetero te zijn, dan is hij weer homo en soms hij toch gewoon bi. Dit maakt hem totaal onbetrouwbaar, maar niet minder interessant.

Geniet je stiekem van de gedachte dat je mensen in verwarring brengt?
“Ik heb helemaal niet de intentie om mensen te verwarren. Ik schrijf wat ik wil schrijven en heb daar helemaal geen bedoeling mee. Ik denk nooit aan de lezer als ik schrijf. Ik bén de lezer, ik schrijf een boek dat ik zou willen lezen. Het gaat erom dat ik in een bepaalde periode pijn voel en dat naar een boek wil vertalen. Natuurlijk begrijp ik de vraag wel, want ik zie ook wel dat het mensen verwart. Maar dat is niet mijn intentie en ik voel er dus ook geen voorpret over.”
Maar waar denk je dat die behoefte vandaan komt om altijd aan jou te vragen wat er waar is aan je boeken?
“Dat is de mens eigen. Maar het wordt nog eens versterkt door het feit dat mijn boeken altijd extreem onbetrouwbare vertellers hebben. Aan het eind van het boek voel je een frustratie omdat je het gevoel hebt dat ze je niet alles verteld hebben. Die frustratie botvieren mensen dan op mij, haha. Dat is misschien wel het verwarrende element aan mijn boeken. Maar romans zijn niet logisch, dat is nooit de bedoeling geweest.”
Best vermakelijk, al die frustratie.
“Ik sta ergens in de coulissen te gniffelen. Het is heel interessant om patronen in de vragen van journalisten over de hele wereld te ontdekken. In Australië willen ze heel andere dingen weten dan in Zwitserland. Het hoort erbij. Ik ben geen fulltime schrijver, ik kom eens in de vijf jaar eens uit mijn grot. En ik ben oprecht geïnteresseerd in die meningen, maar wel op een afstandelijke manier. Kijk, voor lezers is het boek zo [gebaart een boekvorm], terwijl het voor mij zo is [maakt veel grotere gebaren].”


Foto: Julie Hrudova

Met de roman Lunar Park (2005) voegde Ellis nog een dimensie aan dit spel toe. Deze Stephen King-achtige thriller over de schrijver Bret Easton Ellis die opgejaagd wordt door spoken uit zijn verleden (zijn vader en Patrick Bateman, de hoofdpersoon uit American Psycho) en daardoor zijn leven en carriere moet overdenken, gaf een soort Droste-effect: Ellis die over Ellis schrijft die over Ellis nadenkt. Met zijn laatste boek zet Ellis dit door. Imperial Bedrooms is een ‘vervolg’ op Less Than Zero, met dezelfde personages die 25 jaar later op nieuwe manieren naar de klote gaan. Weer verwijst hij speels naar zijn eigen oeuvre, waar hij in het dagelijks leven zo mee worstelde.

Voel je een afstand tot je werk?
“Ik zou die boeken nu nooit meer kunnen schrijven, alleen in die specifieke periodes. Het ging erom dat ik toen iets voelde en ging schrijven om er mee om te gaan. Ik kijk dan ook niet graag terug. Het zijn nu woorden op papier voor me, ik heb ze al zo vaak gelezen in de voorbereiding dat ze nu niets meer betekenen. Ik haat voorlezingen dan ook echt intens. Ik práát liever met mijn lezers.”
Dan is het ironisch dat juist het teruglezen van je werk tot ‘Imperial Bedrooms’ heeft geleid.
“Haha, daar heb je me! Voor Lunar Park moest ik mijn oude boeken teruglezen, om onderzoek naar het karakter van de schrijver Bret Easton Ellis te doen. Dat ging wel, het viel me mee. Vanaf dat moment zat Less Than Zero weer in mijn hoofd. Ik dacht: wat zou Clay nu aan het doen zijn? Daar begon het mee, het werd opeens belangrijk voor me om daar achter te komen.”

In recente interviews maakt Ellis een relaxte indruk en verklaart hij dat ‘het project Bret Easton Ellis afgerond is’. Hij antwoordt steeds vaker: “Sorry, dat weet ik niet” op de vergezochte vragen. Maar tijdens een lezing in de Singelkerk in Amsterdam, een dag na mijn interview met hem, blijkt dat hij het rollenspel nog niet verleerd is als de literaire NRC-criticus Pieter Steinz allerlei pretentieuze vragen op hem afvuurt. Hij negeert de interviewer zo nu en dan volledig, terwijl hij grapjes tegen zijn publiek maakt. Als Steinz literaire vergelijkingen probeert te maken, haalt Ellis alleen zijn schouders op of begint over The Hills en Jersey Shore, wat hij ‘briljante televisie’ vindt. Het jongere deel van de zaal smult van zijn frivole provocaties, Steinz zit er steeds ongemakkelijker bij. Ellis, toch al 46, lijkt stilletjes te genieten van deze anarchie in het Huis van de Heer.

Het is nu 25 jaar geleden dat je debuteerde. Schrik je van dat getal?
“Ach, leeftijd. Het is wat het is. Net als het weer. Je moet er maar gewoon van houden, want je hebt er toch geen controle over. Ik klaag eigenlijk nooit meer ergens over, niemand heeft daar behoefte aan. Ik ben echt veel optimistischer geworden. Natuurlijk is het leven verschrikkelijk, iedereen heeft zoveel pijn en er gaat zoveel naar de klote. Dat erken ik. Maar ik ga er niet meer over zeuren, dat maakt het alleen maar erger.”
Voor Imperial Bedrooms werd een heuse filmtrailer gemaakt. Vind je dat de boekenwereld meer uit de marketing van populaire cultuur over moet nemen?
[veert op] “Hoe cool was die trailer? Daar ben ik echt heel blij mee. En waarom niet? De uitgeverswereld kent echt allerlei belachelijke regels. Mensen klagen over iPads. Waarom? Ze zijn te gek! Veranderingen zijn goed. Wie zijn zij om te bepalen wat een boek is en hoe je het moet marketen? Moet het altijd op stoffige pagina’s staan? Ik ben in Amerika nooit serieus genomen door de critici en de rest van de poortbewakers, omdat ik naar nachtclubs ging en coke snoof. Ik heb me nooit aangepast om een schrijver te kunnen zijn. Ik vond het gewoon leuk om te doen, dus fuck de hele entourage die eromheen hangt.”

Ellis verliest zijn streken niet zo snel en past zijn rol razendsnel aan de situatie aan. Tegenover de gerenommeerde krant The Guardian zette hij wél allerlei maatschappijtheorieën uiteen en zei hij dat de huidige generatie twintigers ‘een cultus van narcisme creëert’. Als ik hem echter naar zijn mening hierover vraag, lacht hij ongemakkelijk en zegt: “Dit is zo’n strikvraag! Fuck, ok… Ik vind ze interessant. Ach, leeftijden, generaties… Dat is toch eigenlijk ook onzin? Ik ben nog steeds dezelfde chagrijnige oude man die ik was toen ik 20 was. Mensen zijn mensen. Dat is alles.”

Ellis claimt nu dat dit zijn laatste roman is, dat hij klaar is met schrijven. Is dit echt zo, of weer een typische truc? Hier lijkt geen antwoord op te bestaan, omdat hij een improvisator is en de media smullen van uitspraken als ‘ik heb geen roman meer in me’. Is dit de echte Ellis of staat hij hierna weer in de coulissen te gniffelen?

Kun je mijn boek signeren?
“Natuurlijk. Hoe spel je ‘Rutger’? Als ‘Rutger Hauer’?”
Ja. Maar ik ben niet naar hem vernoemd.
“Naar wie dan wel?”
Naar niemand. Ik weet alleen dat het ‘dappere strijder met de speer’ betekent.
[kijkt op] “En, ben je een dappere strijder met de speer?”
Ik weet niet, in sommige opzichten wel.
[kijkt interviewer lang bedachtzaam aan, glimlacht dan] “Je hebt veel zelfvertrouwen. Dat bevalt me wel.”

Columns & Commentaar

Otto Lilienthal

TIP:
De lat hoog leggen

Ben je ook zo iemand voor wie goed nooit goed genoeg is, en schaam je je daar een beetje voor? Niet nodig, ontdekte Sophie. Je bent gewoon vol vuur en vol hoop.
14/04/14
Sophie ter Schure
Gabriel_Metsu_-_Man_Writing_a_Letter

TIP:
Briefroman

Stort je emoties uit over het papier. De Nederlandse literatuur kan wel wat meer bloed, zweet en tranen gebruiken.
11/04/14
Gastbijdrage
De grote meester Abu

Column:
De Grote Meester mr. Abu

Mag ik een tijdje bij jou logeren?” vraag ik. “Ik zit in de shit.
10/04/14
Laura van der Haar
s-woord_illustratie_leila_merkofer

Column:
Het s-woord

Bij de bespreking van Becks nieuwste album gebruikt Kasper toch het s-woord.
08/04/14
Kasper van Royen
Joseph_F._Smith_family

TIP:
Veel oma’s

Oma, moeke, de vriendin van oma en de vrouw van opa: Neles zoon heeft vier oma's. Hoe meer zielen, hoe meer vreugd.
07/04/14
Gastbijdrage
OLYMPUS DIGITAL CAMERA

TIP:
Spiegelbeeld

Kijk af en toe eens goed in de spiegel en besef dat je net zo goed een slak had kunnen zijn.
04/04/14
Maite Karssenberg
marokkaansejongen

Re:
Marokkanenfictie

Volgens het Reformatorisch Dagblad zegt een fictieve Marokkaans-Nederlandse jongen genaamd Raoud bijvoorbeeld: "Mijn ouders weten eigenlijk niet zo goed wat ze met aan moeten, precies zoals een vertegenwoordiger van het Landelijk Beraad Marokkanen gisteren zei."
02/04/14
Jan Postma
Alice in wonderland

TIP:
Kijk omhoog

Wil je nog eens iets nieuws zien, tuur dan omhoog. De stad die je tot in detail dacht te kennen, krijgt iets magisch.
02/04/14
Paula Lina
nog-een-keergrijs

Column:
Nog een keer

Noor was plots verliefd – gelukkig was het niet wederzijds. Maar: wordt het nu elke keer minder geweldig als het goed gaat en minder ellendig als het fout gaat?
01/04/14
Noor Spanjer
Vondel

TIP:
Dramatiseren

Meestal vormt een correcte weergave van de feiten geen sterk verhaal. Dat is jammer, want het leven is best kleurloos als je er niet af en toe een schepje bovenop doet.
31/03/14
Jana Antonissen
vp-laura

Column:
Alle dieren die ik dood heb zien gaan

Laura van der Haar is toegetreden tot het keurcorps der hard//hoofd-columnisten. Ze opent met dode dieren. Heel veel dode dieren.
28/03/14
Laura van der Haar
belgieverhuizen

Re:
De strijd om de tussentaal

Over Nederlands en Vlaams en de noodzaak van een Algemeen Belgisch Nederlands: “Ik ga gaan. Ga jij gaan?”
28/03/14
Jana Antonissen
regine beer still

Re:
Regine Beer

Regine Beer overleefde de holocaust en heeft haar verhaal altijd willen delen. Op 23 maart 2014 overleed zij.
27/03/14
Joyce de Badts
tumblr_mqr6dpPoth1r29jt9o1_1280

TIP:
Aai eens een andere kat

Door te flirten met een andere poes gaat je eigen kat je weer waarderen.
26/03/14
Paula Lina
Speeltuin_illustratie_Leila_Merkofer

Column:
De eenzame speeltuin

Het relikwie van Kaspers vroegere mensenangst moet wijken voor Het Orakel.
25/03/14
Kasper van Royen
Meer Columns & Commentaar laden »

Artistiek

de alleenstaande zon in frankrijk - 600

Stiftgedicht:
De alleenstaande zon

Geert Simonis leest de krant met een stift. Op hard//hoofd deelt hij iedere maand een artikel dat hij vakkundig van overbodige woorden heeft ontdaan. De Tijd, 12 april 2014, p. 14
15/04/14
Gastbijdrage
grazers

Vroeger is alles beter:
De Hei

Een reeks vroege verhalen van Derk Fangman. 'Ik stond op het pad en zij ook, drie koppen keken me bewegingloos aan en ik keek terug, ook zonder te bewegen.'
13/04/14
Derk Fangman
intro 12

Doekes kamasutra:
Te stoned voor seks

Voorlopig de laatste kamasutra van illustrator Doeke van Nuil.
12/04/14
Doeke van Nuil
berg3

Vroeger is alles beter:
Skilift

Een reeks vroege verhalen van Derk Fangman. 'Don't lick the window, George.'
08/04/14
Derk Fangman
orange-caramel-catallena-food-packaging

Hoe K-Pop de wereld gaat veroveren

Het zal niet lang meer duren voor we allemaal neuriën in het Zuid-Koreaans.
07/04/14
Stephane Kaas
intro 11

Doekes kamasutra:
De #YOLO

Lente is: met zijn allen naar het park.
29/03/14
Doeke van Nuil
vroeger-is-alles-beter

Vroeger is alles beter:
Autobahn

Een reeks vroege verhalen van Derk Fangman. "Het parkeerterrein rond het tankstation staat vol met vrachtwagens, opgesteld als grafstenen op een kerkhof."
26/03/14
Derk Fangman
nachtkastjes

Nachtkastjes II

Foto's en verhalen bij het nachtkastje.
21/03/14
Beeldredactie
Illustratie_Pura_vida!

Pura Vida!

The pirate is a rich man.
18/03/14
Gastbijdrage
glitterstoep

Vroeger is alles beter:
Op de stoep

Een reeks vroege verhalen van Derk Fangman. 'Wat kon in godsnaam belangrijk genoeg zijn om in een brief te zetten?'
16/03/14
Derk Fangman
jammer dat het kamikazetheater grotendeels - 600

Stiftgedicht:
Kamikaze theater

Geert Simonis dicht met een zwarte marker het kamikaze theater ten onder.
15/03/14
Gastbijdrage
intro 10

Doekes kamasutra:
Koppelyoga

Illustrator Doeke van Nuil in downward facing dog.
15/03/14
Doeke van Nuil
Illustratie Agnes Loonstra

Kort verhaal:
De man die alles ziet

Hij ruikt een beetje naar azijn en is ervan overtuigd dat het toeval kwaadaardig is en kwaadaardigheid toeval.
11/03/14
Gastbijdrage
V_Bodies_HHformaat

[\/] – Bodies

Het piept, kraakt en knort, maar nooit zonder magnifieke melodieën.
10/03/14
Gastbijdrage
nachtkastje-II

Nachtkastjes

Een nachtkastje zegt soms meer dan duizend woorden.
07/03/14
Beeldredactie
Meer Artistiek laden »

Journalistiek

HH_hermann

Gastcollege:
De avantgardistische cultuurpessimist

Thijs vertelt iedere maand over een bewonderenswaardige tegendraadse denker. Ditmaal: slaapwandelaars, kitsch en een amateuristisch gezelschap in zwarte uniformen in leven en werk van Hermann Broch.
15/04/14
Thijs Kleinpaste
hardhoofd1

De kwalen van de Zonnekoning

Hiske bezocht in Parijs een museum met nierstenen, fistels en teringlijers.
14/04/14
Hiske Versprille
1619414_715271905171620_2065272068_n

Waarom we er niet buiten staan

Een verbale bitchslap.
09/04/14
Meredith Greer
Garden_Life-2 copy

Garden Life:
Zaken van leven en dood in onze tuin en luistervinken in het favoriete restaurant van John de Wolf

In de tuin gaan sommige dingen dood, terwijl andere overleven. Net als in het echte leven, zo blijkt tijdens het luistervinken in het favoriete restaurant van Feyenoord-legende John de Wolf.
09/04/14
Jan Postma
Maskers_illustratie2

Maskers houden van mensen

Gezichtsbedekking wordt een trend, orakelde trendwatcher Lidewij Edelkoort twee jaar geleden bij Zomergasten. Cultuurwetenschapper Joost Vormeer verdiepte zich in de functie van maskers.
02/04/14
Gastbijdrage
jeffwall1

Jeff Wall:
Poëzie op ware grootte

Van Jeff Walls fotografie ga je een heel licht hallucineren: "Het klinkt flauw, maar je gaat meer zien naarmate je langer kijkt." Sportschoenen bijvoorbeeld. En Philip Seymour Hoffman.
31/03/14
Jan Postma
katwijk2

Ruzie:
Kickboksen in Katwijk

Joris zoekt mensen die ruzie maken. In Katwijk vliegen de bloedspetters in het rond.
27/03/14
Joris Bellwinkel
maart 2014 Conway Hall HH (2)

Vrijdenkers versus vetjes

Aan een tafeltje in een oude Londense bibliotheek mijmert Maite over negentiende-eeuwse dwarsdenkers. Vandaag de dag strijden we voor andere dingen, concludeert ze.
24/03/14
Maite Karssenberg
her-580-540x342

Filmtrialoog:
Her

"Die seksscène is één van de intiemste seksscènes die ik ooit heb gezien, of eigenlijk heb ervaren."
20/03/14
Redactie
Krijgen_600

Krijgen wat je (niet) verdient

Wat zou er gebeuren als je iedereen maandelijks gratis geld geeft? Over kansen en beren.
14/03/14
Emy Koopman
Het Vijfde Seizoen_100214_025

Reportage:
Karaoke in het dodenpaviljoen

Een schrijfster loopt rond tussen de tbs-ers.
07/03/14
Gastbijdrage
Inferno

Drieluik:
Jubilea van 2014 III

De Eerste Wereldoorlog ligt ver genoeg achter ons voor een mooie herdenking. Het twintigjarige jubileum van het oorlogsjaar 1994 is een open wond. Confronterende beelden.
06/03/14
Gastbijdrage
simone

Beginnen

"Er is weinig wat je meer aan het leven doet hechten dan het plotselinge overlijden van iemand die jong is."
05/03/14
Emy Koopman
Illustratie-Wild-Vlees

Wild vlees

Na de eerste dertig is een schone breuk harstikke gemakkelijk.
05/03/14
Gastbijdrage
468px-Shakespeare

Haatweek:
Schelden als Shakespeare

Je bent een schurk, een losbol, een eter van vleesafval; een gemene, opgeblazen, miezerige, bedelende, honderd-enzoveelste schurk met drie pakken en vuile gebreide sokken aan; een hazenhart, een lafaard en de zoon en de erfgenaam van een bastaardteef.
01/03/14
Emy Koopman
Meer Journalistiek laden »